Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 91

Devanagari script

विश्वमित्रो देवरात उदलश्च त्रयः स्मृताः । चचाई देवी सा प्रोक्ता शृणु त्वं नृप सत्तम

Transliteration

viśvamitro devarāta udalaśca trayaḥ smṛtāḥ | cacāī devī sā proktā śṛṇu tvaṃ nṛpa sattama

Translation

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ದೇವರಾತ, ಉದಲಾ—ಈ ಮೂವರು ಪ್ರವರ ಋಷಿಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಚಚಾಈ ದೇವಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತಳು; ಓ ನೃಪಸತ್ತಮ, ಕೇಳು.

Word by Word

• विश्वमित्रः: Viśvāmitra
• विश्वमित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वमित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• देवरातः: Devarāta
• देवरातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवरात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• उदलः: Udala
• उदलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उदल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• त्रयः: three
• त्रयः: Viśeṣaṇa (Numeral qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; संख्यावाचक

• स्मृताः: are remembered/are stated
• स्मृताः: Kriya (Predicate as participle/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: स्मृ (धातु) (कृदन्त; क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (are remembered/are said)

• चचाई: Cacāī (name)
• चचाई: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चचाई (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (पाठभेद/देश्य-नामसम्भवः)

• देवी: goddess/lady
• देवी: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• प्रोक्ता: was declared/mentioned
• प्रोक्ता: Kriya (Predicate as participle/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: प्र+वच् (धातु) (कृदन्त; क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (was said/declared)

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• सत्तम: O best (one)
• सत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; उत्तम-तुल्य (superlative sense)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (local sub-site: Kaṇṭavāḍīyā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa-sattama)

Visual Art Cues

Scene: A triad of radiant sages—Viśvāmitra, Devarāta, Udalā—appear as remembered pravara seers, while a local goddess Cacāī is indicated as presiding; the king listens as names are solemnly pronounced.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Devarāta
• Udalā
• Goddess Cacāī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is anchored in living memory—r̥ṣis, pravara, and devī traditions together shape sacred identity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tirtha is praised; the verse continues the Dharmāraṇya lineage/pravara documentation.

What ritualistic prescription is mentioned?

The pravara seers to be remembered/invoked are listed (Viśvāmitra, Devarāta, Udalā).