
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು—ರೇವಾ (ನರ್ಮದಾ) ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯು ಏಕೆ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ? ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳುವಂತೆ—ಶಂಭುವಿನ ನೃತ್ಯದ ವೇಳೆ ಶಿವಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಗಂಗಾಜಲಮಿಶ್ರಿತ ಸ್ವೇದ ಹೊರಬಂದಿತು; ಒಂದು ಸರ್ಪವು ಅದನ್ನು ಕುಡಿದಾಗ ಮಾಣ್ಡಾಕಿನಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಶಾಪಸಮಾನ ಫಲವಾಗಿ ಅವನು ಅಜಗರ-ಭಾವ (ಅವನತಿ/ಬಂಧಿತ ಸ್ಥಿತಿ) ಪಡೆದನು. ವಾಸುಕಿಯು ವಿನಯವಚನಗಳಿಂದ ನದಿಯ ಪಾವನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಕರುಣೆ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗೆಯು ಅವನಿಗೆ ವಿಂಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವರ ನೀಡಿ, ರೇವೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಸುಕಿಯು ನರ್ಮದೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪಹರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಗೇಶ್ವರ-ಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ತೀರ್ಥವಿಧಿ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ—ಅಷ್ಟಮಿ ಅಥವಾ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಜೇನಿನಿಂದ ಶಿವಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು; ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸತ್ಪುತ್ರ/ಸಂತಾನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಉಪವಾಸಸಹ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ನಾಗಪ್ರಸಾದದಿಂದ ವಂಶವು ಸರ್ಪಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल नर्मदादक्षिणे तटे । स्थापितं वासुकीशं तु समस्ताघौघनाशनम्
ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹೀಪಾಲ! ನಂತರ ನರ್ಮದೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತಟಕ್ಕೆ ಹೋಗು; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ ವಾಸುಕೀಶನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಸಮೂಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कस्माच्च कारणात्तात रेवाया दक्षिणे तटे । वासुकीशस्थापितो वै विस्तराद्वद मे गुरो
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ತಾತಾ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ರೇವಾ (ನರ್ಮದೆ)ಯ ದಕ್ಷಿಣ ತಟದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕೀಶನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತನಾದನು? ಗುರುದೇವ, ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतत्सर्वं समास्थाय नृत्यं शम्भुश्चकार वै
ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕ್ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಶಂಭು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದನು।
Verse 4
श्रमादजायत स्वेदो गङ्गातोयविमिश्रितम् । पतन्तमुरगोऽश्नाति हरमौलिविनिर्गतम्
ಶ್ರಮದಿಂದ ಸ್ವೇದವು ಉಂಟಾಯಿತು; ಅದು ಗಂಗಾಜಲದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಹರನ ಜಟಾಮೌಲಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಹರಿಯಿತು. ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಅದನ್ನು ಸರ್ಪವು ಕುಡಿದಿತು।
Verse 5
मन्दाकिनी ततः क्रुद्धा व्यालस्योपरि भारत । प्राप्नुह्यजगरत्त्वं हि भुजङ्ग क्षुद्रजन्तुक
ನಂತರ ಮಂದಾಕಿನಿ ಕ್ರುದ್ಧಳಾಗಿ ಆ ವ್ಯಾಳದ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಹೇ ಭಾರತ! ಹೇ ಕ್ಷುದ್ರಜೀವ, ಹೇ ಭುಜಂಗ! ನೀ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಜಗರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯು।”
Verse 6
वासुकिरुवाच । अनुग्राह्योऽस्मि ते पापो दुर्नयोऽहं हरादृते । त्रैलोक्यपावनी पुण्या सरित्त्वं शुभलक्षणा
ವಾಸುಕಿಯು ಹೇಳಿದನು—ನಾನು ಪಾಪಿ, ದುರ್ಮಾರ್ಗಿ; ಹರನ ಹೊರತು ನನಗೆ ಶರಣವಿಲ್ಲ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು. ಹೇ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಪಾವಿನಿ ಪುಣ್ಯಮಯಿ, ಶುಭಲಕ್ಷಣಾ ನದೀದೇವಿ!
Verse 7
संसारच्छेदनकरी ह्यार्तानामार्तिनाशनी । स्वर्गद्वारे स्थिता त्वं हि दयां कुरु मयीश्वरि
ಹೇ ಈಶ್ವರಿ! ನೀ ಸಂಸಾರಬಂಧನವನ್ನು ಛೇದಿಸುವವಳು, ಆರ್ಥರ ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳು. ನೀ ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿರುವೆ—ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರು, ದೇವಿ।
Verse 8
गङ्गोवाच । कुरुष्व विपुलं विन्ध्यं तपस्त्वं शङ्करं प्रति । ततः प्राप्स्यसि स्वं स्थानं पन्नगत्वं ममाज्ञया
ಗಂಗೆ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನಾಗಾ! ವಿಂಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಅಪಾರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡು. ನಂತರ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀ ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ನಾಗತ್ವವನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆಯುವೆ।
Verse 9
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽसौ त्वरितो विन्ध्यं नागो गत्वा नगं शुभम् । तपस्तप्तुं समारेभे शङ्कराराधनोद्यतः
ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಆ ನಾಗನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ವಿಂಧ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಶುಭವಾದ ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಶಂಕರನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 10
नित्यं दध्यौ महादेवं त्र्यक्षं डमरुकोद्यतम् । ततो वर्षशते पूर्ण उपरुद्धो जगद्गुरुः । आगतस्तत्समीपं तु श्लक्ष्णां वाणीमुदाहरत्
ಅವನು ನಿತ್ಯ ತ್ರಿನೇತ್ರ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಡಮರು ಇತ್ತು. ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಜಗದ್ಗುರು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮೃದು ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।
Verse 11
वरं वरय मे वत्स पन्नग त्वं कृतादर
ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸಾ! ನನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಬೇಡು. ಹೇ ಪನ್ನಗ! ನೀ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆದರ ತೋರಿಸಿದ್ದೀಯ; ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಹೇಳು—ನನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯು।
Verse 12
वासुकिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि शङ्कर । प्रसादात्तव देवेश भूयान्निष्पापता मम । तीर्थं किंचित्समाख्याहि सर्वपापप्रणाशनम्
ವಾಸುಕಿಯು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ದೇವ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ, ಹೇ ಶಂಕರ, ನನಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡುವೆಯಾದರೆ, ಹೇ ದೇವೇಶ್ವರ! ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನನ್ನ ನಿಷ್ಪಾಪತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಲಿ. ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಣಾಶಕವಾದ ಯಾವುದಾದರೂ ತೀರ್ಥವನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ತಿಳಿಸು.
Verse 13
ईश्वर उवाच । पन्नग त्वं महाबाहो रेवां गच्छ शुभंकरीम् । याम्ये तस्यास्तटे पुण्ये स्नानं कुरु यथाविधि
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪನ್ನಗ, ಮಹಾಬಾಹೋ! ಶುಭಂಕರಿಯಾದ ರೇವಾ ನದಿಗೆ ಹೋಗು. ಅವಳ ಪುಣ್ಯಕರ ದಕ್ಷಿಣ ತಟದಲ್ಲಿ ಯಥಾವಿಧಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡು.
Verse 14
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो वासुकिस्त्वरयान्वितः । रूपेणाजगरेणैव प्रविष्टो नर्मदाजलम्
ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ದೇವನು ಅಂತರ್ದಾನನಾದನು. ವಾಸುಕಿಯು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಅಜಗರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನರ್ಮದಾ ಜಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 15
मार्गेण तस्य संजातं जाह्नव्याः स्रोत उत्तमम् । निर्धूतकल्मषः सर्पः संजातो नर्मदाजले
ಅವನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜಾಹ್ನವಿ (ಗಂಗಾ)ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರವಾಹವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ನರ್ಮದಾ ಜಲದಲ್ಲಿ ಆ ಸರ್ಪನ ಕಲ್ಮಷವು ತೊಳೆದು, ಅವನು ಪಾಪರಹಿತನಾದನು.
Verse 16
स्थापितः शङ्करस्तत्र नर्मदायां युधिष्ठिर । ततो नागेश्वरं लिङ्गं प्रसिद्धं पापनाशनम्
ಹೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಅಲ್ಲಿ ನರ್ಮದೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರನು ಸ್ಥಾಪಿತನಾದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ‘ನಾಗೇಶ್ವರ’ ಲಿಂಗವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು.
Verse 17
अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां स्नापयेन्मधुना शिवम् । विमुक्तकल्मषः सद्यो जायते नात्र संशयः
ಅಷ್ಟಮಿ ಅಥವಾ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಮಧುವಿನಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಲ್ಮಷಮುಕ್ತನಾಗಿ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 18
अपुत्रा ये नराः पार्थ स्नानं कुर्वन्ति सङ्गमे । ते लभन्ते सुताञ्छ्रेष्ठान् कार्त्तवीर्योपमाञ्छुभान्
ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಪುತ್ರರಿಲ್ಲದ ಪುರುಷರು ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರು ಕಾರ್ತ್ತವೀರ್ಯನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 19
श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यादुपवासपरायणः । कुर्वन्प्रमोचयेत्प्रेतान्नरकान्नृपनन्दन
ಹೇ ನೃಪನಂದನ, ಅಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸಪರಾಯಣನಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವವನು, ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೇತಗಳನ್ನು ನರಕಗತಿಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
सर्पाणां च भयं वंशे ज्ञातिवर्गे न जायते । निर्दोषं नन्दते तस्य कुलं नागप्रसादतः
ಅವನ ವಂಶದಲ್ಲಿಯೂ ಬಂಧುವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸರ್ಪಭಯ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಗರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನ ಕುಲವು ನಿರ್ದೋಷವಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 21
एतत्ते सर्वमाख्यातं तव स्नेहान्नृपोत्तम
ಹೇ ನೃಪೋತ್ತಮ, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
Verse 99
। अध्याय
॥ ಅಧ್ಯಾಯ ॥ (ಅಧ್ಯಾಯ-ಸಮಾಪ್ತಿ ಸೂಚಕ)