
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಅವಂತೀ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ವಿಮಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕ್ರೋಶ-ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ, ತಪಸ್ಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಪಾಪಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಪವಿತ್ರ ಸಾಧನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ—ತ್ವಷ್ಟೃನ ಪುತ್ರ ತ್ರಿಶಿರಸನ ವಧೆಯ ನಂತರ ಇಂದ್ರನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾದನು; ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತೇಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲನಾದನು; ಭಾನು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶಿವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ವಿಕೃತ ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು. ವಿಭಾಂಡಕನ ಪುತ್ರ (ಋಷ್ಯಶೃಂಗ) ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಧಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಅಶೌಚವನ್ನು ಅರಿತು ಪತ್ನಿ ಶಾಂತೆಯೊಂದಿಗೆ ರೇವಾ–ಸಾಗರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ನಿಯಮಾಚರಣೆ ಮಾಡಿದನು; ಕೃಚ್ಛ್ರ ಮತ್ತು ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತಗಳಿಂದ ತ್ರ್ಯಂಬಕನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ‘ವೈಮಲ್ಯ’ವನ್ನು ಪಡೆದನು. ದಾರುವನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಶರ್ವಾಣಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಶಿವನು ನರ್ಮದಾ–ಸಾಗರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಲೋಕಹಿತಕರ-ಜಗದ್ಧಾರಕ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ‘ವಿಮಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮಾರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ತಿಲೋತ್ತಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾದ ನೈತಿಕ ಅಶಾಂತಿ ಮೌನ, ತ್ರಿವಾರ ಸ್ನಾನ, ಶಿವಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗಮಪೂಜೆಯಿಂದ ಶಮನಗೊಂಡು ಪುನಃ ಪವಿತ್ರತೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಧಿಗಳು—ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಶಿವಪೂಜೆ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಅಷ್ಟಮಿ, ಚತುರ್ದಶಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ಸವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ-ದರ್ಶನದಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪಾಪ ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಿವಧಾಮ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಯಮಬದ್ಧ ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಪಿತೃಋಣ ನಿವಾರಣೆ. ಚಿನ್ನ, ಧಾನ್ಯ, ವಸ್ತ್ರ, ಛತ್ರ, ಪಾದುಕಾ, ಕಮಂಡಲು ದಾನ, ಭಕ್ತಿಗೀತೆ-ನೃತ್ಯ-ಪಠಣ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ (ರಾಜರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯ) ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पुण्यं तीर्थं तद्विमलेश्वरम् । यत्र स्नानेन दानेन जपहोमार्चनादिभिः
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಅನಂತರ ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ದೂರದಲ್ಲಿ ‘ವಿಮಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ದಾನ ಹಾಗೂ ಜಪ, ಹೋಮ, ಅರ್ಚನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ
Verse 2
विमलेश्वरमाराध्य यो यदिच्छेत्स तल्लभेत् । स्वर्गलाभादिकं वापि पार्थिवं वा यथेप्सितम्
ವಿಮಲೇಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದವನು ಏನು ಬಯಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಸ್ವರ್ಗಲಾಭಾದಿಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇಷ್ಟವಾದ ಲೌಕಿಕ ಫಲವಾಗಲಿ.
Verse 3
पुरा त्रिशिरसं हत्वा त्वष्टुः पुत्रं शतक्रतुः । यस्य तीर्थस्य माहात्म्याद्वैमल्यं परमं गतः
ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ತ್ವಷ್ಟೃನ ಪುತ್ರ ತ್ರಿಶಿರಸನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಶತಕ್ರತು (ಇಂದ್ರ) ಈ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಪರಮ ವೈಮಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 4
यत्र वेदनिधिर्विप्रो महत्तप्त्वा तपः पुरा । नानाकर्ममलैः क्षीणैर्विमलोऽभवदर्कवत्
ಅಲ್ಲಿ ವೇದನಿಧಿಯಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ನಾನಾಕರ್ಮಮಲಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನಿರ್ಮಲನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 5
महादेवप्रसादेन सोमवत्प्रियदर्शनः । पुरा भानुमतीं भानुः सुतां स्मरशरार्दितः
ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನನಾದನು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಮದೇವನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಭಾನು, ಭಾನುಮತೀ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕಾಮಿಸಿದನು.
Verse 6
चकमे तेन दोषेण कुष्ठरोगार्दितोऽभवत् । स चाप्यत्र तपस्तप्त्वा विमलत्वमुपागतः
ಅದೇ ದೋಷದಿಂದ ಅವನು ಕುಷ್ಠರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ನಿರ್ಮಲತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 7
महादेवेन तुष्टेन स्वस्थानं मुदितोऽभजत् । तथैव च पुरा पार्थ विभाण्डकसुतो मुनिः
ಮಹಾದೇವನು ತೃಪ್ತನಾದಾಗ ಅವನು ಹರ್ಷದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಪಾರ್ಥ, ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಭಾಂಡಕನ ಪುತ್ರನಾದ ಮುನಿಗೂ ಅಂಥದೇ ಅನುಗ್ರಹ ಲಭಿಸಿತು.
Verse 8
योगिसङ्गं वने प्राप्य पुरे च नृपतेस्तथा । राजसंसर्गदोषाद्वै मालिन्यं परमात्मनः
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆದನು; ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಆಯಿತು. ಆದರೆ ರಾಜಸಂಸರ್ಗದ ದೋಷದಿಂದ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೂ ಮಲಿನತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 9
विचारयन्नभ्युपेत्य रेवासागरसङ्गमम् । शान्तया भार्यया सार्द्धं तप्त्वा द्वादशवत्सरान्
ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ರೇವಾ–ಸಾಗರ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಪತ್ನಿ ಶಾಂತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
Verse 10
कृच्छ्रचान्द्रायणैर्देवं तोषयंस्त्र्यम्बकं मुनिः । महादेवेन तुष्टेन सोऽपि वैमल्यमाप्तवान्
ಕೃಚ್ಛ್ರ ಮತ್ತು ಚಾಂದ್ರಾಯಣದಂತಹ ಕಠಿಣ ವ್ರತಗಳಿಂದ ಮುನಿಯು ತ್ರ್ಯಂಬಕ ದೇವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು; ಮಹಾದೇವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾದಾಗ ಅವನಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈಮಲ್ಯ ದೊರಕಿತು.
Verse 11
शर्वाण्या प्रेरितः शर्वः पुरा दारुवने नृप । मोहनान्मुनिपत्नीनां स्वं दीक्ष्य विमलं किल
ಓ ರಾಜನೇ, ಹಿಂದೆ ದಾರುವನದಲ್ಲಿ ಶರ್ವಾಣಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಶರ್ವನು ಮುನಿಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 12
विचार्य परमस्थानं नर्मदोदधिसङ्गमम् । तत्र स्थित्वा महाराज तपस्तप्त्वा सहोमया
ನರ್ಮದಾ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮವೇ ಪರಮಸ್ಥಾನವೆಂದು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಓ ಮಹಾರಾಜನೇ, ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಹೋಮೆಯೊಂದಿಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
Verse 13
विमलोऽसौ यतो जातस्तेनासौ विमलेश्वरः । तेन नाम्ना स्वयं तस्थौ लोकानां हितकाम्यया
ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ವಿಮಲನಾದ ಕಾರಣ ‘ವಿಮಲೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಲೋಕಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಅದೇ ನಾಮದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 14
ततस्तिलोत्तमां सृष्ट्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रजानाथोऽपि तां सृष्ट्वा दृष्ट्वाग्रे सुमनोहराम्
ನಂತರ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಿಲೋತ್ತಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೂ ತನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ಅವಳ ಪರಮ ಮನೋಹರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 15
भावियोगबलाक्रान्तः स तस्यामभिकोऽभवत् । तेन वीक्ष्य सदोषत्वं रेवातीरद्वयं श्रितः
ಭವಿಷ್ಯನಿಯತಿ ಮತ್ತು ಕಾಮನೆಯ ಬಲದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತನಾಗಿ ಅವನು ಅವಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದನು. ಆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ದೋಷಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ರೇವೆಯ ಎರಡೂ ತೀರಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು.
Verse 16
तीर्थान्यनुसरन्मौनी त्रिस्नायी संस्मरञ्छिवम् । रेवार्णवसमायोगे स्नात्वा सम्पूज्य शङ्करम् । कालेनाल्पेन राजर्षे ब्रह्माप्यमलतां गतः
ಓ ರಾಜರ್ಷಿ! ಅವನು ಮೌನವನ್ನು ಧರಿಸಿ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ, ತ್ರಿಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ರೇವಾ-ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಅಮಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 17
एवमन्येऽपि बहुशो देवर्षिनृपसत्तमाः । त्यक्त्वा दोषमलं तत्र विमला बहवोऽभवन्
ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಇತರ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರೂ ಅಲ್ಲಿ ದೋಷಮಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅನೇಕರು ವಿಮಲರಾದರು.
Verse 18
तथा त्वमपि राजेन्द्र तत्र स्नात्वा शिवार्चनात् । अमलोऽपि विशेषेण वैमल्यं प्राप्स्यसे परम्
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶಿವಾರ್ಚನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ನೀನು ಅಮಲನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಮ ವೈಮಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
Verse 19
तत्र स्नात्वा नरो नारी पूजयित्वा महेश्वरम् । पापदोषविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪುರುಷನಾಗಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಪಾಪದೋಷಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 20
तत्रोपवासं यः कृत्वा पश्येत विमलेश्वरम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां सर्वपर्वसु पार्थिव
ಹೇ ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು ವಿಮಲೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವನು—ಅಷ್ಟಮಿ, ಚತುರ್ದಶಿ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ—ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 21
सप्तजन्मकृतं पापं हित्वा याति शिवालयम् । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पित्ःणामनृणी भवेत् । ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम्
ಏಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಪಾಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಿವಾಲಯವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಋಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು।
Verse 22
यद्यदिष्टतमं लोके यच्चैवात्महितं गृहे । तत्तद्गुणवते देयं तत्रैवाक्षयमिच्छता । स्वर्णधान्यानि वासांसि छत्रोपानत्कमण्डलुम्
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನೂ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹಿತಕರವಾದುದನ್ನೂ—ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅಲ್ಲಿ ಗುಣವಂತನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಸ್ವರ್ಣ, ಧಾನ್ಯ, ವಸ್ತ್ರ, ಛತ್ರ, ಪಾದುಕಾ, ಕಮಂಡಲು ಇತ್ಯಾದಿ।
Verse 23
गृहं देवस्य वै शक्त्या कृत्वा स्याद्भुवि भूपतिः । गीतनृत्यकथाभिश्च तोषयेत्परमेश्वरम्
ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ದೇವರಿಗೆ ಗೃಹ (ಮಂದಿರ) ನಿರ್ಮಿಸಿದವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಂತೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು।