Adhyaya 221

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र रेवाया दक्षिणे तटे । क्रोशद्वयान्तरे तीर्थं मतृतीर्थादनुत्तमम्

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ! ನಂತರ ರೇವಾ (ನರ್ಮದಾ) ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತಟಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ಅಲ್ಲಿ നിന്ന് ಎರಡು ಕ್ರೋಶ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಾತೃತೀರ್ಥಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅನುತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ತೀರ್ಥವಿದೆ.

Verse 2

नाम्ना हंसेश्वरं पुण्यं वैमनस्यविनाशनम् । कश्यपस्य कुले जातो हंसो दाक्षायणीसुतः

ಇದು ‘ಹಂಸೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಪವಿತ್ರವೂ, ಅಂತರಂಗದ ವೈಮನಸ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದೂ. ಕಶ್ಯಪಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಹಂಸನು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದನು.

Verse 3

ब्रह्मणो वाहनं जातः पुरा तप्त्वा तपो महत् । सैकदा विधिनिर्देशं विना वैयग्र्यमास्थितः

ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ವಾಹನನಾದನು. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ವಿಧಿನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ವ್ಯಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತಿಗೆ ಒಳಗಾದನು.

Verse 4

अभिभूतः शिवगणैः प्रणनाश युधिष्ठिर । दक्षयज्ञप्रमथने कांदिशीको विधिं विना

ಶಿವಗಣಗಳಿಂದ ಅಭಿಭೂತನಾಗಿ, ಹೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಧ್ವಂಸದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಾಂದಿಶೀಕನು ಭಯಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿ ಓಡಿಹೋದನು.

Verse 5

ब्रह्मणा संसृतोऽप्याशु नायाति स यदा खगः । तदा तं शप्तवान्ब्रह्मा पातयामास वै पदात्

ಬ್ರಹ್ಮನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕರೆಯಿಸಿದರೂ ಆ ಖಗನು ಬಂದಿಲ್ಲದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿ ಅವನನ್ನು ಪದದಿಂದ ಪತನಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 6

ततः स शप्तमात्मानं मत्वा हंसस्त्वरान्वितः । पितामहमुपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत्

ಆಮೇಲೆ ಹಂಸನು ತಾನು ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನೆಂದು ತಿಳಿದು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 7

हंस उवाच । तिर्यग्योनिसमुत्पन्नं भवाञ्छप्तुं न चार्हति । स्वभाव एव तिर्यक्षु विवेकविकलं मनः

ಹಂಸನು ಹೇಳಿದನು—ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನನ್ನು ನೀನು ಶಪಿಸಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ; ತಿರ್ಯಕ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ಮನಸ್ಸು ವಿವೇಕವಿಹೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ।

Verse 8

तथापि देव पापोऽस्मि यदहं स्वामिनं त्यजे । किं तु धावद्भिरत्युग्रैर्गणैः शार्वैः पितामह । सहसाहं भयाक्रान्तस्त्रस्तस्त्यक्त्वा पलायितः

ಆದರೂ, ಓ ದೇವಾ, ನಾನು ಪಾಪಿ—ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ಓ ಪಿತಾಮಹ, ಶರ್ವನ ಅತ್ಯುಗ್ರ ಗಣಗಳು ಓಡಿಬಂದು, ಸಹಸಾ ಭಯಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿ ತ್ರಸ್ತನಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದೆನು।

Verse 9

अद्यापि भयमेवाहं पश्यन्नस्मि विभो पुरः । तेन स्मृतोऽपि भवता नाव्रजं भवदन्तिके

ಓ ವಿಭೋ, ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನನಗೆ ಭಯವೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೂ ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ।

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । इति ब्रुवन्नेव हि धातुरग्रे हंसः श्वसत्यक्षिपूज्यः सुदीनः । तिर्यञ्चं मां पापिनं मूढबुद्धिं प्रभो पुरः पतितं पाहि पाहि

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ ಧಾತೃನ ಮುಂದೆ ಹಂಸನು ಅತ್ಯಂತ ದೀನನಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತ ಕಂಪಿಸಿದನು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು; ಅತ್ತು ಹೇಳಿದನು—‘ನಾನು ತಿರ್ಯಕ್, ಪಾಪಿ, ಮೂಢಬುದ್ಧಿ; ಪ್ರಭೋ, ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಪತನಗೊಂಡೆ—ರಕ್ಷಿಸು, ರಕ್ಷಿಸು।’

Verse 11

एको देवस्त्वं हि सर्गस्य कर्ता नानाविधं सृष्टमेतत्त्वयैव । अहं सृष्टस्त्वीदृशो यत्त्वया वै सोऽयं दोषो धातरद्धा तवैव

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕರ್ತನಾದ ಏಕ ದೇವನು ನೀನೇ; ಈ ನಾನಾವಿಧ ಜಗತ್ತು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ನಾನೂ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಇಂತಹವನಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಧಾತಾ, ಈ ದೋಷ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿನ್ನದೇ।

Verse 12

शापस्य वानुग्रहस्यापि शक्तस्त्वत्तो नान्यः शरणं कं व्रजामि । सेवाधर्माद्विच्युतं दासभूतं चपेटैर्हन्तव्यं वै तात मां त्राहि भक्तम्

ಶಾಪವನ್ನೂ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೂ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಇದೆ; ನಿನ್ನ ಹೊರತು ನಾನು ಯಾರ ಶರಣಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಸೇವಾಧರ್ಮದಿಂದ ಚ್ಯುತಗೊಂಡ ದಾಸಭಾವದ ನಾನು, ಹೊಡೆತಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದೆನು—ಹೇ ತಂದೆ, ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 13

विद्याविद्ये त्वत्त एवाविरास्तां धर्माधर्मौ सदसद्द्युर्निशे च । नानाभावाञ्जगतस्त्वं विधत्सेस्तं त्वामेकं शरणं वै प्रपद्ये

ವಿದ್ಯೆಯೂ ಅವಿದ್ಯೆಯೂ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ, ಸತ್ಯಾಸತ್ಯ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಜಗತ್ತಿನ ನಾನಾಭಾವಗಳನ್ನು ನೀನೇ ವಿಧಿಸುತ್ತೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಏಕ ಶರಣವಾಗಿ ಪ್ರಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ।

Verse 14

एकोऽसि बहुरूपोऽसि नानाचित्रैककर्मतः । निष्कर्माखिलकर्मासि त्वामतः शरणं व्रजे

ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ, ಆದರೂ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀ; ಜಗತ್ತಿನ ನಾನಾವಿಧ ವಿಚಿತ್ರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೀ. ನಿಷ್ಕರ್ಮನಾಗಿದ್ದರೂ ನೀನೇ ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳ ಆಧಾರ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಶರಣಿಗೆ ಬರುತ್ತೇನೆ।

Verse 15

नमोनमो वरेण्याय वरदाय नमोनमः । नमो धात्रे विधात्रे च शरण्याय नमोनमः

ವರೆಣ್ಯನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ; ವರದಾತನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಧಾತ್ರಿಗೂ ವಿಧಾತ್ರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ; ಶರಣ್ಯನಾದವನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 16

शिक्षाक्षरवियुक्तेयं वाणी मे स्तौति किं विभो । का शक्तिः किं परिज्ञानमिदमुक्तं क्षमस्व मे

ಹೇ ವಿಭೋ, ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲದ ನನ್ನ ವಾಣಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸಲಿ? ನನಗೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ, ಯಾವ ನಿಜವಾದ ಪರಿಜ್ಞಾನ? ನಾನು ಹೇಳಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ಕ್ಷಮಿಸು.

Verse 17

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं वदति हंसे वै ब्रह्मा प्राह प्रसन्नधीः । शिक्षा दत्ता तवैवेयं मा विषादं कृथाः खग

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಹಂಸನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಸನ್ನಬುದ್ಧಿಯ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಈ ಉಪದೇಶವು ನಿನಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಓ ಖಗ, ವಿಷಾದಿಸಬೇಡ।”

Verse 18

तपसा शोधयात्मानं यथा शापान्तमाप्नुयाः । रेवासेवां कुरु स्नात्वा स्थापयित्वा महेश्वरम् । अचिरेणैव कालेन ततः संस्थानमाप्स्यसि

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನೇ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸು, ಶಾಪಾಂತವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ. ರೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ರೇವಾಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡು, ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು; ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಂತರ ನೀನು ನಿನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿ।

Verse 19

यच्चेष्ट्वा बहुभिर्यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः । गोस्वर्णकोटिदानैश्च तत्फलं स्थापिते शिवे

ಉತ್ತಮ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದ ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಕೋಟಿ ಗೋವುಗಳೂ ಸ್ವರ್ಣದಾನಗಳೂ ಮಾಡಿದ ಫಲ ಯಾವದೋ, ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆ ಅದೇ ಫಲ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 20

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्वर्णहृद्गुरुतल्पगः । रेवातीरे शिवं स्थाप्य मुच्यते सर्वपातकैः

ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನೇ ಆಗಲಿ, ಮದ್ಯಪಾನಿಯೇ ಆಗಲಿ, ಸ್ವರ್ಣಚೋರನೇ ಆಗಲಿ, ಗುರುತಲ್ಪಗನೇ ಆಗಲಿ—ರೇವಾತೀರದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 21

तस्माद्भर्गसरित्तीरे स्थापयित्वा त्रियम्बकम् । वियुक्तः सर्वदोषैस्त्वं यास्यसे पदमुत्तमम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಭರ್ಗಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು. ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ನೀನು ಪರಮೋತ್ತಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿ।

Verse 22

एवमुक्तः स विधिना हृष्टतुष्टः खगोत्तमः । तथेत्युक्त्वा जगामाशु नर्मदातीरमुत्तमम्

ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಇಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದಾಗ ಆ ಖಗೋತ್ತಮನು ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ತೃಪ್ತನಾದನು. ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನರ್ಮದೆಯ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 23

तपस्तप्त्वा कियत्कालं स्थापयामास शङ्करम्

ಕೆಲವು ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಅವನು ಶಂಕರ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು.

Verse 24

स्वनाम्ना भरतश्रेष्ठ हंसेश्वरमनुत्तमम् । पूजयित्वा परं स्थानं प्राप्तवान्खगसत्तमः

ಹೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಆ ಖಗಸತ್ತಮನು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಅನುತ್ತಮ ಹಂಸೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 25

तत्र हंसेश्वरे तीर्थे गत्वा स्नात्वा युधिष्ठिर । पूजयेत्परमेशानं स पापैः परिमुच्यते

ಹೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಹಂಸೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪರಮೇಶಾನ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

स्तुवन्नेकमना देवं न दैन्यं प्राप्नुयात्क्वचित् । श्राद्धं दीपप्रदानं च ब्राह्मणानां च भोजनम् । दत्त्वा शक्त्या नृपश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते

ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ದೈನ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ! ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಶ್ರಾದ್ಧ, ದೀಪದಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

त्रिकालमेककालं वा यो भक्त्या पूजयेच्छिवम् । नवप्रसूतां धेनुं च दत्त्वा पार्थ द्विजोत्तमे । षष्टिवर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते

ತ್ರಿಕಾಲವಾಗಲಿ ಏಕಕಾಲವಾಗಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಓ ಪಾರ್ಥ, ನವಪ್ರಸೂತಾ ಧೇನುವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವವನು ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವನು।