Adhyaya 181

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि भृगुतीर्थस्य विस्तरम् । यं श्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಭೃಗುತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪ್ರವಚಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು ಅಥವಾ ಗೋಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು ಕೂಡ ಸರ್ವ ಮಹಾಪಾತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 2

तत्र तीर्थे तु विख्यातं वृषखातमिति श्रुतम् । भृगुणा तत्र राजेन्द्र तपस्तप्तं पुरा किल

ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ವೃಷಖಾತ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳವಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರುತವಾಗಿದೆ. ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಭೃಗು ಮುನಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । भृगुकच्छे स विप्रेन्द्रो निवसन् केन हेतुना । तपस्तप्त्वा सुविपुलं परां सिद्धिमुपागतः

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನಿವರ್ಯ, ಆ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರನು ಭೃಗುಕಚ್ಛದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು? ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಅವನು ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು?

Verse 4

को वा वृष इति प्रोक्तस्तत्खातं येन खानितम् । एतत्सर्वं यथान्यायं कथयस्व ममानघ

‘ವೃಷ’ ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಆ ‘ಖಾತ’ವನ್ನು ಯಾರು ತೋಡಿದರು? ಹೇ ಅನಘ, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳು.

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष प्रश्नो महाराज यस्त्वया परिपृच्छितः । तत्सर्वं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ನೀನು ಕೇಳಿದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ಹೇ ನೃಪ, ಏಕಾಗ್ರಮನದಿಂದ ಕೇಳು.

Verse 6

षष्ठस्तु ब्रह्मणः पुत्रो मानसो भृगुसत्तमः । तपश्चचार विपुलं श्रीवृते क्षेत्र उत्तमे

ಬ್ರಹ್ಮನ ಆರನೆಯ ಪುತ್ರ, ಮಾನಸಜನಾದ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೃಗು ‘ಶ್ರೀವೃತ’ ಎಂಬ ಉತ್ತಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 7

दिव्यं वर्षसहस्रं तु संशुष्को मुनिसत्तमः । निराहारो निरानन्दः काष्ठपाषाणवत्स्थितः

ದಿವ್ಯ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಶೋಷಿತ-ಕೃಶದೇಹನಾಗಿ, ನಿರಾಹಾರನಾಗಿ ನಿರಾನಂದನಾಗಿ, ಕಾಷ್ಠ-ಪಾಷಾಣದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 8

ततः कदाचिद्देवेशो विमानवरमास्थितः । उमया सहितः श्रीमांस्तेन मार्गेण चागतः

ನಂತರ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ದೇವೇಶ್ವರನು ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಮಾನವನ್ನು ಆರೋಹಿಸಿ, ಉಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದನು।

Verse 9

दृष्ट्वा तत्र महाभागं भृगुं वल्मीकवत्स्थितम् । उवाच देवी देवेशं किमिदं दृश्यते प्रभो

ಅಲ್ಲಿ ವಲ್ಮೀಕದೊಳಗೆ ಇರುವವನಂತೆ ಸ್ಥಿತನಾದ ಮಹಾಭಾಗ ಭೃಗುವನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವಿಯು ದೇವೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು— “ಪ್ರಭೋ, ಇದು ಏನು ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯ?”

Verse 10

ईश्वर उवाच । भृगुर्नाम महादेवि तपस्तप्त्वा सुदारुणम् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु मम ध्यानपरायणः

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು— “ಮಹಾದೇವಿ, ಇವನು ಭೃಗು ಎಂಬ ಋಷಿ. ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ, ದಿವ್ಯ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ.”

Verse 11

जलबिन्दु कुशाग्रेण मासे मासे पिबेच्च सः । संवत्सरशतं साग्रं तिष्ठते च वरानने

“ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಅವನು ಕುಶಾಗ್ರದಿಂದ ನೀರಿನ ಒಂದೇ ಬಿಂದುವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನು; ಓ ವರಾನನೆ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವನು ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಇದ್ದಾನೆ.”

Verse 12

तच्छ्रुत्वा वचनं गौरी क्रोधसंवर्तितेक्षणा । उवाच देवी देवेशं शूलपाणिं महेश्वरम्

ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗೌರಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ದಹಿಸಿದವು; ಆಗ ದೇವಿ ದೇವೇಶನಾದ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 13

सत्यमुग्रोऽसि लोके त्वं ख्यापितो वृषभध्वज । निष्कारुण्यो दुराराध्यः सर्वभूतभयंकरः

ನಿಜವೇ, ಹೇ ವೃಷಭಧ್ವಜ! ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ಉಗ್ರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದವನು, ದುರಾರಾಧ್ಯನು, ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರನು।

Verse 14

दिव्यं वर्षसहस्रं तु ध्यायमानस्य शङ्करम् । ब्राह्मणस्य वरं कस्मान्न प्रयच्छसि शंस मे

ಹೇ ಶಂಕರ! ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದಿವ್ಯ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿನ್ನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಏಕೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ? ನನಗೆ ಹೇಳು।

Verse 15

एवमुक्तोऽथ देवेशः प्रहस्य गिरिनन्दिनीम् । उवाच नरशार्दूल मेघगम्भीरया गिरा

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ದೇವೇಶನು ನಗುತ್ತಾ, ಹೇ ನರಶಾರ್ದೂಲ, ಮೇಘಗಂಭೀರವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಗಿರಿನಂದಿನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 16

स्त्री विनश्यति गर्वेण तपः क्रोधेन नश्यति । गावो दूरप्रचारेण शूद्रान्नेन द्विजोत्तमाः

ಸ್ತ್ರೀ ಗರ್ವದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾಳೆ, ತಪಸ್ಸು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಸುಗಳು ದೂರಪ್ರಚಾರದಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಶೂದ್ರಾನ್ನದಿಂದ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಕುಂದುತ್ತದೆ।

Verse 17

क्रोधान्वितो द्विजो गौरी तेन सिद्धिर्न विद्यते । वर्षायुतैस्तथा लक्षैर्न किंचित्कारणं प्रिये

ಹೇ ಗೌರೀ! ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆವೃತನಾದ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗದು. ಪ್ರಿಯೆ, ಅಯುತಗಳೂ ಲಕ್ಷಗಳೂ ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನಿಜ ಕಾರಣವೇನೂ ಆಗದು.

Verse 18

एवम्भूतस्य तस्यापि क्रोधस्य चरितं महत् । एवमुक्त्वा ततः शम्भुर्वृषं दध्यौ च तत्क्षणे

ಇಂತಹದೇ ಕ್ರೋಧದ ಮಹತ್ತಾದ ಪ್ರಭಾವವೂ ಫಲಿತಾಂಶವೂ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಂಭು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ವೃಷಭವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.

Verse 19

वृषो हि भगवन्ब्रह्मा वृषरूपी महेश्वरः । ध्यानप्राप्तः क्षणादेव गर्जयन् वै मुहुर्मुहुः

ಆ ವೃಷಭನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮ; ಮಹೇಶ್ವರನು ಸ್ವತಃ ವೃಷರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಧ್ಯಾನಬಲದಿಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಪ್ತನಾದನು—ಮರುಮರು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ.

Verse 20

किं करोमि सुरश्रेष्ठ ध्यातः केनैव हेतुना । करोमि कस्य निधनमकाले परमेश्वर

ಹೇ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ! ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ನನಗೆ ಆಮಂತ್ರಣ ಬಂದಿದೆ? ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಯಾರ ಅಕಾಲ ಮರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಿ?

Verse 21

ईश्वर उवाच । कोपयस्व द्विजश्रेष्ठं गत्वा त्वं भृगुसत्तमम् । येन मे श्रद्दधत्येषा गौरी लोकैकसुन्दरी

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಹೋಗಿ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೃಗುವನ್ನು ಕೋಪಗೊಳಿಸು; ಆಗ ಲೋಕೈಕಸುಂದರಿ ಗೌರೀ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇಡುವಳು.

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा वृषो गत्वा धर्षणार्थं द्विजोत्तमम् । नर्मदायास्तटे रम्ये समीपे चाश्रमे भृगुः

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ವೃಷಭವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲು ಹೋಯಿತು. ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ರಮಣೀಯವಾದ ದಡದಲ್ಲಿ, ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪ ಅದು ತಲುಪಿತು.

Verse 23

ततः शृङ्गैर्गृहीत्वा तु प्रक्षिप्तो नर्मदाजले । ततः क्रुद्धो भृगुस्तत्र दण्डहस्तो महामुनिः

ಬಳಿಕ ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವನನ್ನು ನರ್ಮದಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಲಾಯಿತು. ಆಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಮಹಾಮುನಿ ಭೃಗುವು ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡನು.

Verse 24

पशुवत्ते वधिष्यामि दण्डघातेन मस्तके । शिखायज्ञोपवीते च परिधानं वरासने

ಪಶುವಿನಂತೆ ದಂಡದ ಏಟಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆನು. ಶಿಖೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪವೀತಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಉಟ್ಟು ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ.

Verse 25

सुसंवृतं कृतं तेन धावन्वै पृष्ठतो ब्रवीत्

ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅವನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಓಡುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 26

भृगुरुवाच । पापकर्मन्दुराचार कथं यास्यसि मे वृष । अवमानं समुत्पाद्य कृत्वा गर्तं खुरैस्तथा

ಭೃಗುವು ಹೇಳಿದನು: 'ಎಲೈ ಪಾಪಕರ್ಮಿಯೇ! ದುರಾಚಾರಿ ವೃಷಭವೇ! ನನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ, ಗೊರಸುಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳವನ್ನು ಮಾಡಿ ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ಹೇಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆ?'

Verse 27

गर्जयित्वा महानादं ततो विप्रमपातयत् । आत्मानं पातितं ज्ञात्वा वृषेण परमेष्ठिना

ಮಹಾನಾದದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿ ಅವನು ನಂತರ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೆಡವಿದನು. ತಾನು ಪರಮೇಷ್ಠಿಯ ವೃಷಭದಿಂದ ಪಾತಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ—

Verse 28

भृगुः क्रोधेन जज्वाल हुताहुतिरिवानलः । करे गृह्य महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम्

ಭೃಗು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ಪೋಷಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸಿದನು. ಅವನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಹಾದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದನು—ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮದಂಡದಂತೆ.

Verse 29

हन्तुकामो वृषं विप्रोऽभ्यधावत युधिष्ठिर । धावमानं ततो दृष्ट्वा स वृषः पूर्वसागरे

ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ವೃಷಭವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅದರ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದನು. ಅವನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ವೃಷಭ ಪೂರ್ವ ಸಾಗರದ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಹೋಯಿತು.

Verse 30

जम्बूद्वीपं कुशां क्रौञ्चं शाल्मलिं शाकमेव च । गोमेदं पुष्करं प्राप्तः पूर्वतो दक्षिणापथम्

ಅವನು ಜಂಬೂದ್ವೀಪ, ಕುಶ, ಕ್ರೌಂಚ, ಶಾಲ್ಮಲಿ, ಶಾಕ—ಹಾಗೂ ಗೋಮೇದ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಲುಪಿ, ಪೂರ್ವದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಪಥದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿದನು.

Verse 31

उत्तरं पश्चिमं चैव द्वीपाद्द्वीपं नरेश्वर । पातालं सुतलं पश्चाद्वितलं च तलातलम्

ಓ ನರೇಶ್ವರ, ಅವನು ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೂ ದ್ವೀಪದಿಂದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ನಂತರ ಪಾತಾಳ, ಸುತಲ, ಆಮೇಲೆ ವಿತಲ ಮತ್ತು ತಲಾತಲವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

Verse 32

तामिस्रमन्धतामिस्रं पातालं सप्तमं ययौ । ततो जगाम भूर्लोकं प्राणार्थी स वृषोत्तमः

ಅವನು ತಾಮಿಸ್ರ ಮತ್ತು ಅಂಧತಾಮಿಸ್ರ ನರಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಏಳನೆಯ ಪಾತಾಳವನ್ನೂ ತಲುಪಿದನು. ನಂತರ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೃಷಭನು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದನು।

Verse 33

भुवः स्वश्चैव च महस्तपः सत्यं जनस्तथा । अनुगम्यमानो विप्रेण न शर्म लभते क्वचित्

ಅವನು ಭುವಃ, ಸ್ವಃ, ಮಹಃ, ತಪಃ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಲೋಕಗಳವರೆಗೆ ಹೋದನು; ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಂತಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ।

Verse 34

पापं कृत्वैव पुरुषः कामक्रोधबलार्दितः । ततो जगाम शरणं ब्रह्माणं विष्णुमेव च

ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳ ಬಲದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ನಂತರ ಶರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು।

Verse 35

इन्द्रं चन्द्रं तथादित्यैर्याम्यवारुणमारुतैः । यदा सर्वैः परित्यक्तो लोकालोकैः सुरेश्वरैः

ಅವನು ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯರ ಬಳಿಗೂ, ಯಮ, ವರುಣ ಹಾಗೂ ಮರುತಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳ ಬಳಿಗೂ ಹೋದನು. ಆದರೆ ಲೋಕಗಳೂ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಆಳುವ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳು ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ...

Verse 36

तदा देवं नमस्कृत्वा रक्ष रक्षस्व चाब्रवीत् । वध्यमानं महादेवो भृगुणा परमेष्ठिना

ಆಗ ಅವನು ದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ‘ರಕ್ಷಿಸು, ರಕ್ಷಿಸು’ ಎಂದು ಆಕ್ರಂದಿಸಿದನು. ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಭೃಗು ಅವನನ್ನು ವಧಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮಹಾದೇವನು ಅವನನ್ನು ಕಂಡನು।

Verse 37

सर्वलोकैः परित्यक्तमनाथमिव तं प्रभो । दृष्ट्वा श्रान्तं वृषं देवः पतितं चरणाग्रतः

ಪ್ರಭೋ! ಸರ್ವಲೋಕಗಳಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನಾಥನಂತೆ ಇದ್ದ ಆ ಶ್ರಾಂತ ವೃಷಭನು ನಿನ್ನ ಪಾದಾಗ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ದೇವರು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸ್ಪಂದಿಸಿದನು।

Verse 38

ततः प्रोवाच भगवान् स्मितपूर्वमिदं वचः

ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಮೊದಲು ಸ್ಮಿತಮಾಡಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 39

ईश्वर उवाच । पश्य देवि महाभागे शमं विप्रस्य सुन्दरि

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ಸುಂದರಿ ದೇವಿ! ನೋಡು, ಈ ವಿಪ್ರನ ಶಮವನ್ನು ಗಮನಿಸು।

Verse 40

पार्वत्युवाच । यावद्विप्रो न चास्माकं कुप्यते परमेश्वर । तावद्वरं प्रयच्छाशु यदि चेच्छसि मत्प्रियम्

ಪಾರ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ! ಈ ವಿಪ್ರನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಶೀಘ್ರ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು।

Verse 41

ततो भस्मी जटी शूली चन्द्रार्धकृतशेखरः । उमार्द्धदेहो भगवान्भूत्वा विप्रमुवाच ह

ನಂತರ ಭಸ್ಮಲೇಪಿತ, ಜಟಾಧಾರಿ, ಶೂಲಧಾರಿ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರಶೇಖರ ಮತ್ತು ಉಮಾರ್ಧದೇಹನಾದ ಭಗವಾನ್ ಆಗಿ, ಆ ವಿಪ್ರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು।

Verse 42

भोभो द्विजवरश्रेष्ठ क्रोधस्ते न शमं गतः । यस्मात्तस्मादिदं तात क्रोधस्थानं भविष्यति

ಓ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜವರ! ನಿನ್ನ ಕ್ರೋಧ ಇನ್ನೂ ಶಮನವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಕಾರಣ, ತಾತಾ, ಈ ಸ್ಥಳ ‘ಕ್ರೋಧಸ್ಥಾನ’—ಕ್ರೋಧದ ನಿವಾಸ—ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು.

Verse 43

ततो दृष्ट्वा च तं शम्भुं भृगुः श्रेष्ठं त्रिलोचनम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं स्तोत्रमुदैरयत्

ನಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತ್ರಿನೇತ್ರನಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ನೋಡಿ ಭೃಗು ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verse 44

भृगुरुवाच । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं भूतिदं भयातीतम् । भवभीतो भुवनपते विज्ञप्तुं किंचिदिच्छामि

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭೂತನಾಥ, ಭವೋದ್ಭವ, ಐಶ್ವರ್ಯದಾತ, ಭಯಾತೀತ! ನಾನು ಸಂಸಾರಭವದಿಂದ ಭೀತನಾಗಿ, ಹೇ ಭುವನಪತೇ, ಸ್ವಲ್ಪ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 45

त्वद्गुणनिकरान्वक्तुं का शक्तिर्मानुषस्यास्य । वासुकिरपि न तावद्वक्तुं वदनसहस्रं भवेद्यस्य

ನಿನ್ನ ಗುಣಸಮೂಹವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಈ ಅಲ್ಪ ಮಾನವನಿಗೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ? ಸಹಸ್ರಮುಖನಾದ ವಾಸುಕಿಯೂ ಅವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲಾರನು.

Verse 46

भक्त्या तथापि शङ्कर शशिधर करजालधवलिताशेष । स्तुतिमुखरस्य महेश्वर प्रसीद तव चरणनिरतस्य

ಆದರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಹೇ ಶಂಕರ! ಹೇ ಶಶಿಧರ, ನಿನ್ನ ಕಿರಣಜಾಲವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧವಳಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ! ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು—ನಾನು ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಮುಖ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಮುಖರವಾಗಿದೆ.

Verse 47

सत्त्वं रजस्तमस्त्वं स्थित्युत्पत्तिविनाशनं देव । भवभीतो भुवनपते भुवनेश शरणनिरतस्य

ಹೇ ದೇವಾ! ನೀನೇ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್; ನೀನೇ ಸ್ಥಿತಿ, ಸೃಷ್ಟಿ, ಲಯಗಳ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿ. ಹೇ ಭುವನಪತೇ, ಹೇ ಭುವನೇಶ್ವರಾ! ಸಂಸಾರಭಯದಿಂದ ಶರಣಾದ ನನಗೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸು.

Verse 48

यमनियमयज्ञदानं वेदाभ्यासश्च धारणायोगः । त्वद्भक्तेः सर्वमिदं नार्हन्ति वै कलासहस्रांशम्

ಯಮ-ನಿಯಮ, ಯಜ್ಞ-ದಾನ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಧಾರಣಾ-ಯೋಗ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಸಾವಿರದ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಲ್ಲ.

Verse 49

उत्कृष्टरसरसायनखड्गां जनविवरपादुकासिद्धिः । चिह्नं हि तव नतानां दृश्यत इह जन्मनि प्रकटम्

ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವವರ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ—ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ರಸ-ರಸಾಯನಗಳು, ಜಯದಾಯಕ ಖಡ್ಗ, ಹಾಗೆಯೇ ಜನರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಬಾಧ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಪಾದುಕಾ-ಸಿದ್ಧಿಯಂತಹ ಅದ್ಭುತ ಸಿದ್ಧಿಗಳು।

Verse 50

शाठ्येन यदि प्रणमति वितरसि तस्यापि भूतिमिच्छया देव । भवति भवच्छेदकरी भक्तिर्मोक्षाय निर्मिता नाथ

ಹೇ ದೇವಾ! ಯಾರಾದರೂ ಕಪಟದಿಂದಲೂ—ಕೇವಲ ಭೋಗೈಶ್ವರ್ಯ ಬಯಸಿ—ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರೆ, ಅವನಿಗೂ ನೀನು ಅದನ್ನು ನೀಡುತ್ತೀ. ಆದರೆ ಹೇ ನಾಥಾ! ಭಕ್ತಿ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥವೇ ನಿರ್ಮಿತ; ಅದೇ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಛೇದಿಸುವುದು।

Verse 51

परदारपरस्वरतं परपरिभवदुःखशोकसंतप्तम् । परवदनवीक्षणपरं परमेश्वर मां परित्राहि

ನಾನು ಪರಸ್ತ್ರೀ-ಪರಧನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಇತರರ ಅವಮಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದುಃಖ-ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಪರರ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರಾ! ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 52

अधिकाभिमानमुदितं क्षणभङ्गुरविभवविलसन्तम् । क्रूरं कुपथाभिमुखं शङ्कर शरणागतं परित्राहि

ನನ್ನೊಳಗೆ ಅತಿಯಾದ ಅಹಂಕಾರ ಉದಯಿಸಿದೆ; ಕ್ಷಣಭಂಗುರ ವೈಭವದಿಂದ ನಾನು ಮಿನುಗುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಕ್ರೂರನು, ಕುಪಥಾಭಿಮುಖನು. ಹೇ ಶಂಕರ, ಶರಣಾಗತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 53

दीनं द्विजं वरार्थे बन्धुजने नैव पूरिता ह्याशा । छिन्द्धि महेश्वर तृष्णां किं मूढं मां विडम्बयसि

ನಾನು ದೀನ ದ್ವಿಜನು, ವರಾರ್ಥಿ; ಬಂಧುಜನರಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಆಶೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರ, ನನ್ನ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಛೇದಿಸು; ಮೂಢನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಆಸೆ ಏಕೆ ಹಾಸ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ?

Verse 54

तृष्णां हरस्व शीघ्रं लक्ष्मीं दद हृदयवासिनीं नित्यम् । छिन्द्धि मदमोहपाशं मामुत्तारय भवाच्च देवेश

ನನ್ನ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹರಿಸು; ಹೃದಯವಾಸಿನಿಯಾದ ನಿತ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ಮದ-ಮೋಹದ ಪಾಶವನ್ನು ಛೇದಿಸು; ಹೇ ದೇವೇಶ, ನನ್ನನ್ನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ದಾಟಿಸು.

Verse 55

करुणाभ्युदयं नाम स्तोत्रमिदं सर्वसिद्धिदं दिव्यम् । यः पठति भृगुं स्मरति च शिवलोकमसौ प्रयाति देहान्ते

‘ಕರುಣಾಭ್ಯುದಯ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಈ ದಿವ್ಯ ಸ್ತೋತ್ರವು ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿದಾಯಕ. ಯಾರು ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಭೃಗುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ದೇಹಾಂತದಲ್ಲಿ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 56

एतच्छ्रुत्वा महादेवः स्तोत्रं च भृगुभाषितम् । उवाच वरदोऽस्मीति देव्या सह वरोत्तमम्

ಭೃಗು ಭಾಷಿಸಿದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾದೇವನು—‘ನಾನು ವರದಾತ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು; ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 57

भृगुरुवाच । प्रसन्नो देवदेवेश यदि देयो वरो मम । सिद्धिक्षेत्रमिदं सर्वं भविता मम नामतः

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವದೇವೇಶ್ವರಾ! ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ವರ ನೀಡಬೇಕಾದರೆ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರದೇಶವು ನನ್ನ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ‘ಸಿದ್ಧಿಕ್ಷೇತ್ರ’ವಾಗಲಿ।

Verse 58

भवद्भिः सन्निधानेन स्थातव्यं हि सहोमया । देवक्षेत्रमिदं पुण्यं येन सर्वं भविष्यति

ನಿಮ್ಮ ಸನ್ನಿಧಾನದಿಂದ—ಉಮೆಯೊಡನೆ—ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ‘ದೇವಕ್ಷೇತ್ರ’ವಾಗಿ ಸರ್ವ ಮಂಗಳಕರವಾಗುವುದು।

Verse 59

अत्र स्थाने महास्थानं करोमि जगदीश्वर । तव प्रसादाद्देवेश पूर्यन्तां मे मनोरथाः

ಹೇ ಜಗದೀಶ್ವರಾ! ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಹಾಪೀಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ದೇವೇಶಾ! ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನನ್ನ ಮನೋರಥಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ।

Verse 60

ईश्वर उवाच । श्रिया कृतमिदं पूर्वं किं न ज्ञातं त्वया द्विज । अनुमान्य श्रियं देवीं यदीयं मन्यते भवान्

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜಾ! ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀದೇವಿಯೇ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾಳೆ; ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವೆನಿಸಿದರೆ ಶ್ರೀದೇವಿಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗೌರವಿಸು।

Verse 61

कुरुष्व यदभिप्रेतं त्वत्कृतं नः तदन्यथा । एवमुक्त्वा गते देवे स्नात्वा गत्वा भृगुः श्रियम्

ನಿನಗೆ ಅಭಿಪ್ರೇತವಾದುದನ್ನೇ ಮಾಡು; ನಿನ್ನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗದು—ವಿಫಲವಾಗದು. ಎಂದು ಹೇಳಿ ದೇವನು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ, ಭೃಗು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು।

Verse 62

कृत्वा च पारणं तत्र वसन्विप्रस्तया सह । श्रिया च सहितः काल इदं वचनमब्रवीत्

ಅಲ್ಲಿ ಪಾರಣವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತ, ಶ್ರೀಸಹಿತನಾದ ಕಾಲನು ಈ ವಚನವನ್ನು ನುಡಿದನು।

Verse 63

भृगुरुवाच । यदि ते रोचते भद्रे दुःखासीनं च ते यदि । त्वया वृते महाक्षेत्रे स्वीयं स्थानं करोम्यहम्

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭದ್ರೇ! ನಿನಗೆ ಇದು ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ದುಃಖಶಾಂತಿ ಬಯಸಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಆರಿಸಿದ ಈ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು।

Verse 64

श्रीरुवाच । मम नाम्ना तु विप्रर्षे तव नाम्ना तु शोभनम् । स्थानं कुरुष्वाभिप्रेतमविरोधेन मे मतिः

ಶ್ರೀ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠ! ಆ ಸ್ಥಳವು ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು ಶೋಭನ. ನೀನು ಬಯಸಿದಂತೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು; ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ।

Verse 65

भृगुरुवाच । कच्छपाधिष्ठितं ह्येतत्तस्य पृष्ठिगतं रमे । संमन्त्र्य सहितं तेन शोभनं भवती कुरु

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ರಮೇ! ಈ ಸ್ಥಳವು ಕಚ್ಛಪನ ಮೇಲೆ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದ್ದು ಅವನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಯಾಗಿ ನೀನು ಶುಭವಾದುದನ್ನು ಮಾಡು।