Adhyaya 16

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । समातृभिर्भूतगणश्च घोरैर्वृतः समन्तात्स ननर्त शूली । गजेन्द्रचर्मावरणे वसानः संहर्तुकामश्च जगत्समस्तम्

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಮಾತೃಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಘೋರ ಭೂತಗಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಪ್ರಭು ನೃತ್ಯಮಾಡತೊಡಗಿದನು। ಗಜೇಂದ್ರಚರ್ಮವನ್ನು ಆವರಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದನು।

Verse 2

महेश्वरः सर्वसुरेश्वराणां मन्त्रैरनेकेखबद्धमाली । मेदोवसारक्तविचर्चिताङ्गस्त्रैलोक्यदाहे प्रणनर्त शम्भुः

ಮಹೇಶ್ವರನಾದ ಶಂಭು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಾಹಕ್ಕಾಗಿ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದನು। ಸರ್ವ ಸುರೇಶ್ವರರ ಮಂತ್ರಗಳ ಅನೇಕ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವನ ಅಂಗಗಳು ಮೇದ, ವಸಾ ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದವು।

Verse 3

स कालरात्र्या सहितो महात्मा काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಶಂಭು ಕಾಲರಾತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ಸಮಸ್ತ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಲಯಗೊಳಿಸಿದನು। ‘ಸಂವರ್ತಕ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಸೂರ್ಯಸಮ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।

Verse 4

स विस्फुलिङ्गोत्करधूममिश्रं महोल्कवज्राशनिवाततुल्यम् । ततोऽट्टहासं प्रमुमोच घोरं विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभम्

ಆಗ ಅವನು ವಡವಾಮುಖಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಬಾಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ತೆರೆದು, ಹೊಗೆಯೊಡನೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಸ್ಫುಲಿಂಗವೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ, ಮಹೋಲ್ಕಾ–ವಜ್ರಗರ್ಜನೆ–ವಾತತുല್ಯವಾದ ಘೋರ ಅಟ್ಟಹಾಸವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದನು।

Verse 5

सहस्रवज्राशनिसंनिभेन तेनाट्टहासेन हरोद्गतेन । आपूरितास्तत्र दिशो दशैव संक्षोभिताः सर्वमहार्णवाश्च

ಹರನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಆ ಸಹಸ್ರ ವಜ್ರಗರ್ಜನೆಸಮಾನ ಅಟ್ಟಹಾಸದಿಂದ ದಶ ದಿಕ್ಕುಗಳೆಲ್ಲ ತುಂಬಿದವು; ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾಸಮುದ್ರಗಳೂ ಕ್ಷೋಭಗೊಂಡವು।

Verse 6

स ब्रह्मलोकं प्रजगाम शब्दो ब्रह्माण्डभाण्डं प्रचचाल सर्वम् । किमेतदित्याकुलचेतनास्ते वित्रस्तरूपा ऋषयो बभूवुः

ಆ ಶಬ್ದವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು; ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಭಾಂಡವು ನಡುಗಿತು. ‘ಇದೇನು?’ ಎಂದು ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡ ಆ ಋಷಿಗಳು ಭೀತರೂಪರಾದರು।

Verse 7

प्रणम्य सर्वे सहसैव भीता ब्रह्माणमूचुः परमेश्वरेशम् । भीताश्च सर्वे ऋषयस्ततस्ते सुरासुरैश्चैव महोरगैश्च

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಭಯದಿಂದ ಏಕಾಏಕಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ದೇವೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ಆ ಋಷಿಗಳು ದೇವಾಸುರರು ಮತ್ತು ಮಹೋರಗಗಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲರೂ ಭೀತರಾದರು।

Verse 8

विद्युत्प्रभाभासुरभीषणाङ्गः क एष चिक्रीडति भूतलस्थः । कालानलं गात्रमिदं दधानो यस्याट्टहासेन जगद्विमूढम्

“ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕ್ರೀಡಿಸುವ ಈವನು ಯಾರು? ವಿದ್ಯುತ್‌ಪ್ರಭೆಯಂತೆ ದೀಪ್ತವಾಗಿರುವ ಭೀಷಣ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಕಾಲಾನಲಸಮಾನ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವನ ಘೋರ ಅಟ್ಟಹಾಸದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ವಿಮೂಢವಾಗಿದೆ?”

Verse 9

वित्रस्तरूपं प्रबभौ क्षणेन संहर्तुमिच्छेत्किमयं त्रिलोकीम् । सार्धं त्वया सप्तभिरर्णकैश्च जनस्तपः सत्यमभिप्रयाति

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಅವನು ಭಯಂಕರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು—ಇವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ? ನಿನ್ನೊಡನೆ ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳ ಸಹಿತ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಶರಣವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ।

Verse 10

संहर्तुकामो हि क एष देव एतत्समस्तं कथयाप्रमेय । न दृष्टमेतद्विषमं कदापि जानासि तत्त्वं परमो मतो नः

ಹೇ ದೇವ, ಸಂಹರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಈವನು ಯಾರು? ಹೇ ಅಪ್ರಮೇಯ, ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿವರಿಸು. ಇಂತಹ ಭೀಕರವನ್ನು ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ; ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನೀನೇ ತಿಳಿದಿರುವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಪರಮ ಪ್ರಮಾಣ.

Verse 11

निशम्य तद्वाक्यमथाबभाषे ब्रह्मा समाश्वास्य सुरादिसङ्घान्

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆಗ ಉತ್ತರಿಸಿದನು; ಮೊದಲು ದೇವಾದಿ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದನು।

Verse 12

श्रीब्रह्मोवाच । स एष कालस्त्रिदिवं त्वशेषं संहर्तुकामो जगदक्षयात्मा । पूर्णे च शेते परिवत्सराणां भविष्यतीशानविभुर्न चित्रम्

ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇವನೇ ಕಾಲ; ಜಗತ್ತಿನ ಅಕ್ಷಯಾತ್ಮ; ಈಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ರಿದಿವವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಭವತ್ಸರಗಳ ಚಕ್ರ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಇವನೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಈಶಾನ-ಪ್ರಭುವಾಗುವನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ।

Verse 13

संवत्सरोऽयं परिवत्सरश्च उद्वत्सरो वत्सर एष देवः । दृष्टोऽप्यदृष्टः प्रहुतः प्रकाशी स्थूलश्च सूक्ष्मः परमाणुरेषः

ಇವನೇ ಸಂವತ್ಸರ, ಪರಿಭವತ್ಸರ, ಉದ್ವತ್ಸರ ಮತ್ತು ವತ್ಸರ—ವರ್ಷರೂಪದ ದೇವನು. ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಕಾಣದವನು; ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವಾಹಿತನಾದರೂ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶಿ. ಸ್ಥೂಲವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ—ಇವನೇ ಪರಮಾಣುಸ್ವರೂಪ.

Verse 14

नातः परं किंचिदिहास्ति लोके परापरोऽयं प्रभुरात्मवादी । तुष्येत मे कालसमानरूप इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुरेशः

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಭು ಪರಾತ್ಪರವೂ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯೂ—ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವವನು. ‘ಕಾಲಸ್ವರೂಪನಾದ ಪ್ರಭು ನನಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ದೇವೇಂದ್ರನು…

Verse 15

सनत्कुमारप्रमुखैः समेतः संतोषयामास ततो यतात्मा

ಆಮೇಲೆ ಸನತ್ಕುಮಾರ ಮೊದಲಾದ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಯತಾತ್ಮನು ಅವರಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು.

Verse 16

। अध्याय

‘ಅಧ್ಯಾಯ’—ಇದು ಕೇವಲ ಅಧ್ಯಾಯ-ಸೂಚನೆ; ಶ್ಲೋಕವಲ್ಲ.

Verse 17

ओङ्कार हुङ्कारपरिष्कृताय स्वधावषट्कार नमोनमस्ते । गुणत्रयेशाय महेश्वराय ते त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः

ಓಂಕಾರ-ಹುಂಕಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದ, ಸ್ವಧಾ ಮತ್ತು ವಷಟ್ ಉಚ್ಚಾರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನೆ—ನಿನಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರ, ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಅಧಿಪತಿ! ವೇದತ್ರಯೀಮಯ, ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮನೆ—ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 18

त्वं शङ्करत्वं हि महेश्वरोऽसि प्रधानमग्र्यं त्वमसि प्रविष्टः । त्वं विष्णुरीशः प्रपितामहश्च त्वं सप्तजिह्वस्त्वमनन्तजिह्वः

ನೀನೇ ಶಂಕರ, ನೀನೇ ಮಹೇಶ್ವರ. ನೀನೇ ಅಗ್ರ್ಯವಾದ ಪ್ರಧಾನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾಗಿರುವವನು. ನೀನೇ ವಿಷ್ಣು, ಈಶ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ). ನೀನೇ ಸಪ್ತಜಿಹ್ವ ಅಗ್ನಿ, ನೀನೇ ಅನಂತಜಿಹ್ವನು.

Verse 19

स्रष्टासि सृष्टिश्च विभो त्वमेव विश्वस्य वेद्यं च परं निधानम् । आहुर्द्विजा वेदविदो वरेण्यं परात्परस्त्वं परतः परोऽसि

ಹೇ ವಿಭೋ! ನೀನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ನೀನೇ; ವಿಶ್ವದ ಪರಮ ವೇದ್ಯವೂ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿಧಿಯೂ ನೀನೇ. ವೇದವಿದರಾದ ದ್ವಿಜರು ನಿನ್ನನ್ನು ವರಣೀಯನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ನೀ ಪರಾತ್ಪರ, ಪರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರೇ.

Verse 20

सूक्ष्मातिसूक्ष्मं प्रवदन्ति यच्च वाचो निवर्तन्ति मनो यतश्च

ಅವರು ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಅಲ್ಲಿಂದ ವಾಣಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸೂ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 21

श्रीमहादेव उवाच । त्वया स्तुतोऽहं विविधैश्च मन्त्रैः पुष्णामि शान्तिं तव पद्मयोने । ईक्षस्व मां लोकमिमं ज्वलन्तं वक्त्रैरनेकैः प्रसभं हरन्तम्

ಶ್ರೀಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪದ್ಮಯೋನೇ! ನೀನು ವಿಭಿನ್ನ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಈಗ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡು—ನಾನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜ್ವಲಿಸಿ, ಅನೇಕ ಮುಖಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಗ್ರಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 22

एवमुक्त्वा स देवेशो देव्या सह जगत्पतिः । पितामहं समाश्वास्य तत्रैवान्तरधीयत

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವೇಶನು, ಜಗತ್ಪತಿಯು, ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

Verse 23

इदं महत्पुण्यतमं वरिष्ठं स्तोत्रं निशम्येह गतिं लभन्ते । पापैरनेकैः परिवेष्टिता ये प्रयान्ति रुद्रं विमलैर्विमानैः

ಈ ಮಹಾಪುಣ್ಯಮಯ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿದವರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಶುಭಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಆವರಿತರಾದವರೂ ನಿರ್ಮಲ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿ ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 24

भयं च तेषां न भवेत्कदाचित्पठन्ति ये तात इदं द्विजाग्र्याः । सङ्ग्रामचौराग्निवने तथाब्धौ तेषां शिवस्त्राति न संशयोऽत्र

ಹೇ ತಾತ! ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರು ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಪಠಿಸುವವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಭಯ ಉಂಟಾಗದು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕಳ್ಳರ ನಡುವೆ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ—ಶಿವನೇ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.