Adhyaya 131

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महानागा भये जाते ततो नृप

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ನರ್ಮದೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅನುತ್ತಮ ನಾಗತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾದ ಮಹಾನಾಗರು, ಹೇ ನೃಪ, ಭಯ ಉಂಟಾದಾಗ (ಆಶ್ರಯಿಸು/ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗು)ವರು.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । महाभयानां लोकस्य नागानां द्विजसत्तम । कथं जातं भयं तीव्रं येन ते तपसि स्थिताः

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಹಾಭಯಕಾರಿಗಳಾದ ನಾಗರಿಗೆ ಆ ತೀವ್ರ ಭಯ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು, ಅದರಿಂದ ಅವರು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತರಾದರು?

Verse 3

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्सुरासुरमानवे । तात ते विदितं सर्वं तेन मे कौतुकं महत्

ದೇವರು, ಅಸುರರು ಮತ್ತು ಮಾನವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯವೆನ್ನುವದೆಲ್ಲ—ಹೇ ತಾತ! ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಕುತೂಹಲ ಮಹತ್ತರವಾಗಿದೆ.

Verse 4

मम संतापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतम्

ದುರ್ಯೋಧನನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನನ್ನ ಸಂತಾಪಜನ್ಯ ದುಃಖವು ನಿಮ್ಮ ಕಮಲಮುಖದಿಂದ ಹರಿದ ವಾಕ್ಧಾರೆಯಿಂದ ಪ್ಲಾವಿತವಾಗಿ, ಈಗ ಶಾಂತಿ-ನಿರ್ವೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.

Verse 5

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां पापप्रणाशनीम् । भूयो भूयः स्मृतिर्जाता श्रवणे मम सुव्रत

ಹೇ ಸುವ್ರತ! ನಿಮ್ಮ ಮುಖದಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಪನಾಶಿನೀ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕೇಳುತ್ತಲೇ ನನ್ನ ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 6

न क्लेशत्वं द्विजे युक्तं न चान्यो जानते फलम् । विद्यादानस्य महतः श्रावितस्य सुतस्य च

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಉತ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕ್ಲೇಶವೋ ಸಂಕೋಚವೋ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ; ಮಹತ್ತಾದ ವಿದ್ಯಾದಾನದ ಫಲವನ್ನೂ, ಶ್ರವಣದಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಪುತ್ರನ ಫಲವನ್ನೂ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯರು.

Verse 7

एवं ज्ञात्वा यथान्यायं यः प्रश्नः पृच्छितो मया । कथा तु कथ्यतां विप्र दयां कृत्वा ममोपरि

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಯಥಾನ್ಯಾಯವಾಗಿ ನಾನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ—ಹೇ ವಿಪ್ರ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡಿ ಆ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच । यथा यथा त्वं नृप भाषसे च तथा तथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यभावाज्जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನೃಪ, ನೀನು ಹೇಗೆ ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೀಯೋ ಹಾಗೆ ಹಾಗೆ ನನ್ನ ವಾಣಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜರೆಯ ಶೈಥಿಲ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ನನಗಾದರೂ, ಹೇ ತಾತ, ನಿನ್ನ ಸೌಹಾರ್ದವು ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 9

कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

ಹೇ ಭಾರತ, ನಡೆದಂತೆಯೇ ಆ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದುದು.

Verse 10

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मतो वै विनता सर्पाणां कद्रुरेव च

ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ಎರಡು ಪತ್ನಿಯರು ಇದ್ದರು, ಸರ್ವಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನುತ್ತಮರು—ಗರುಡನ ಜನನಿ ವಿನತಾ ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳ ಜನನಿ ಕದ್ರೂ.

Verse 11

अश्वसंदर्शनात्ताभ्यां कलिरूपं व्यवस्थितम् । प्रभातकाले राजेन्द्र भास्कराकारवर्चसम्

ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಅಶ್ವದರ್ಶನವಾದುದರಿಂದ ಕಲಿರೂಪವಾದ ಕಲಹಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು—ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಪ್ರಭಾತಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ.

Verse 12

तं दृष्ट्वा विनता रूपमश्वं सर्वत्र पाण्डुरम् । अथ तां कद्रूमवोचत्सा पश्य पश्य वरानने

ಸರ್ವತ್ರ ಪಾಂಡುರವಾದ ಆ ಅಶ್ವವನ್ನು ನೋಡಿ ವಿನತೆ ಅದರ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದಳು. ಆಗ ಕದ್ರೂ ಅವಳಿಗೆ—“ನೋಡು, ನೋಡು, ಹೇ ಸುಮುಖಿಯೇ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 13

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । धावमानमविश्रान्तं जवेन पवनोपमम्

“ನೋಡು, ಇದು ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸಿಗೆ ಸದೃಶ—ಸರ್ವತ್ರ ಪಾಂಡುರ. ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದೆ, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪವನಸಮಾನ.”

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तमीर्ष्याभावेन मोहिता । कृष्णं मत्वा तथाजल्पत्तया सह नृपोत्तम

ಅವನು ಸಹಸಾ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳು ಈರ್ಷ್ಯಾಭಾವದಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾದಳು. ಅವನನ್ನು ಕೃಷ್ಣನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತಾಡಿದಳು; ಆ ನೃಪೋತ್ತಮನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸಿದನು.

Verse 15

विनते त्वं मृषा लोके नृशंसे कुलपांसनि । कृष्णं चैनं वद श्वेतं नरकं यास्यसे परम्

“ವಿನತೆ, ನೀನು ಲೋಕದ ಮುಂದೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತೀಯೆ—ಹೇ ಕ್ರೂರಳೆ, ಕುಲಕಳಂಕವೇ! ಇದನ್ನು ಶ್ವೇತವಲ್ಲ, ಕೃಷ್ಣವೆಂದು ಹೇಳು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಘೋರ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆ.”

Verse 16

विनतोवाच । सत्यानृते तु वचने पणोऽयं ते ममैव तु । सहस्रं वत्सरान्दासी भवेयं तव वेश्मनि

ವಿನತೆ ಹೇಳಿದಳು—“ವಚನದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯದ ಕುರಿತು ನಿನಗೂ ನನಗೂ ಈ ಪಣ. ನಾನು ಸೋತರೆ ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ದಾಸಿಯಾಗಿರುವೆ.”

Verse 17

तथेति ते प्रतिज्ञाय रात्रौ गत्वा स्वकं गृहम् । परित्यज्य उभे ते तु क्रोधमूर्छितमूर्छिते

‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು. ಕೋಪದಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೂರ್ಚಿತಪ್ರಾಯರಾದರು.

Verse 18

बन्धुगर्वस्य गत्वा तु कथयामास तं पणम् । कद्रूर्विनतया सार्द्धं यद्वृत्तं प्रमदालये

ನಂತರ ಕದ್ರೂ ಬಂಧುಗರ್ವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಪಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು—ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ವಿನತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದಳು.

Verse 19

तच्छ्रुत्वा बान्धवाः सर्वे कद्रूपुत्रास्तथैव च । न मन्यन्ते हितं कार्यं कृतं मात्रा विगर्हितम्

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧುಗಳು—ಕದ್ರೂಪುತ್ರರೂ ಸಹ—ಇದನ್ನು ಹಿತಕರ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ತಾಯಿಯ ಕೃತ್ಯ ನಿಂದನೀಯವಾಗಿತ್ತು.

Verse 20

अकृष्णः कृष्णतामम्ब कथं गच्छेद्धयोत्तमः । दासत्वं प्राप्स्यसे त्वं हि पणेनानेन सुव्रते

‘ಅಮ್ಮಾ, ಕಪ್ಪಲ್ಲದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವವು ಹೇಗೆ ಕಪ್ಪಾಗುವುದು? ಓ ಸುವ್ರತೇ, ಈ ಪಣದಿಂದ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದಾಸತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.’

Verse 21

कद्रूरुवाच । भवेयं न यथादासी तत्कुरुध्वं हि सत्वरम् । विशध्वं रोमकूपेषु तस्याश्वस्य मतिर्मम

ಕದ್ರೂ ಹೇಳಿದಳು—‘ನಾನು ದಾಸಿಯಾಗದಂತೆ ನೀವು ಇದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಮಾಡಿ. ಆ ಅಶ್ವದ ರೋಮಕೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ; ಇದೇ ನನ್ನ ಯುಕ್ತಿ.’

Verse 22

क्षणमात्रं कृते कार्ये सा दासी च भवेन्मम । ततः स्वस्थोरगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣದವರೆಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವಳು ನನ್ನ ದಾಸಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಮತ್ತು ನಂತರ ನೀವೆಲ್ಲ ಸರ್ಪಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಖವಾಗಿ ಇರುತ್ತೀರಿ.

Verse 23

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी देवि पन्नगानां मता भुवि । तथापि सा विशेषेण वञ्चितव्या न कर्हिचित्

ಸರ್ಪಗಳು ಹೇಳಿದವು: 'ಓ ದೇವಿಯೇ! ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀನು ನಮ್ಮ ತಾಯಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅವಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮೋಸಗೊಳಿಸಬಾರದು.'

Verse 24

कद्रूरुवाच । मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः । हव्यवाहमुखं सर्वे ते यास्यन्त्यविचारिताः

ಕದ್ರು ಹೇಳಿದಳು: 'ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸದ ಯಾವ ಸರ್ಪಗಳಿವೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅಗ್ನಿದೇವನ ಬಾಯಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ.'

Verse 25

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं घोरं मातृमुखोद्भवम् । केचित्प्रविष्टा रोमाणि तथान्ये गिरिसंस्थिताः

ತಾಯಿಯ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಆ ಭಯಂಕರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕೆಲವರು (ಕುದುರೆಯ) ರೋಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇತರರು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು.

Verse 26

केचित्प्रविष्टा जाह्नव्यामन्ये च तपसि स्थिताः

ಕೆಲವರು ಜಾಹ್ನವಿಯಲ್ಲಿ (ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ) ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇತರರು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು.

Verse 27

ततो वर्षसहस्रान्ते तुतोष परमेश्वरः । महादेवो जगद्धाता ह्युवाच परया गिरा

ಆಗ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗದ್ಧಾತ ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ವಾಣಿಯಿಂದ ಉವಾಚಿಸಿದನು.

Verse 28

भो भोः सर्पा निवर्तध्वं तपसोऽस्य महत्फलम् । यमिच्छथ ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

“ಹೋ ಹೋ, ಹೇ ಸರ್ಪಗಳೇ! ತಪಸ್ಸನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರಿ; ಈ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮಹತ್ ಫಲ ದೊರೆತಿದೆ. ನೀವು ಏನು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅದನ್ನು ಇಂದು ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಬೇಡ.”

Verse 29

सर्पा ऊचुः । कद्रूशापभयाद्भीता देवदेव महेश्वर । तव पार्श्वे वसिष्यामो यावदाभूतसम्प्लवम्

ಸರ್ಪರು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರಾ! ಕದ್ರೂ ಶಾಪಭಯದಿಂದ ನಾವು ಭೀತರಾಗಿದ್ದೇವೆ; ಮಹಾಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ನಿನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆವು.”

Verse 30

देवदेव उवाच । एकश्चायं महाबाहुर्वासुकिर्भुजगोत्तमः । मम पार्श्वे वसेन्नित्यं सर्वेषां भयरक्षकः

ದೇವದೇವನು ಉವಾಚಿಸಿದನು—“ಈ ಮಹಾಬಾಹು ಭುಜಗೋತ್ತಮ ವಾಸುಕಿಯು ಸದಾ ನನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯರಕ್ಷಕನಾಗಲಿ.”

Verse 31

अन्येषां चैव सर्पाणां भयं नास्ति ममाज्ञया । आप्लुत्य नर्मदातोये भुजगास्ते च रक्षिताः

“ಇತರ ಸರ್ಪಗಳಿಗೂ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಭಯವಿಲ್ಲ. ನರ್ಮದಾ ಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಆ ಭುಜಂಗರು ರಕ್ಷಿತರಾದರು.”

Verse 32

नास्ति मृत्युभयं तेषां वसध्वं यत्र चेप्सितम् । कद्रूशापभयं नास्ति ह्येष मे विस्तरः परः

ಅವರಿಗೆ ಮರಣಭಯವಿಲ್ಲ; ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿರಿ. ಕದ್ರೂಶಾಪದ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ—ಇದೇ ನನ್ನ ಪರಮ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ.

Verse 33

एवं दत्त्वा वरं तेषां देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

ಹೀಗೆ ಅವರಿಗೆ ವರವನ್ನು ದತ್ತನಾಗಿ ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಆಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಧರಣೀಧರ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 34

गते चादर्शनं देवे वासुकिप्रमुखा नृप । स्थापयित्वा तथा जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम्

ಓ ರಾಜನೇ, ದೇವನು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಡಗಿದ ಬಳಿಕ ವಾಸುಕಿಪ್ರಮುಖ ನಾಗರು ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಟರು.

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पञ्चम्यामर्चयेच्छिवम् । तस्य नागकुलान्यष्टौ न हिंसन्ति कदाचन

ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಪಂಚಮಿಯಂದು ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ನಾಗರ ಎಂಟು ಕುಲಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 36

मृतः कालेन महता तत्र तीर्थे नरेश्वर । शिवस्यानुचरो भूत्वा वसते कालमीप्सितम्

ಓ ನರೇಶ್ವರ, ಅವನು ಮಹಾಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೆ, ಶಿವನ ಅನುಚರನಾಗಿ ತಾನು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಕಾಲವರೆಗೆ ಶಿವಧಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 131

। अध्याय

॥ ಅಧ್ಯಾಯ ॥