Mantra 32
Rishi: Solar/Agni identification tradition; specific ṛṣi uncertain without anuvāka mapping.
Devata: Sūrya–Agni (light/vision complex)
Chandas: Anuṣṭubh-like (two lines of ~16 syllables each), adapted.
Samhita Patha (Devanagari)
सूर्य॑स्य॒ चक्षु॒रारो॑हा॒ग्नेर॒क्ष्णः क॒नीन॑कम् । यत्रै॑त्रशेभि॒रीय॑से॒ भ्राज॑मानो विप॒श्चिता॑
Transliteration
sū́ryasya cákṣur ā́roha agnér ákṣṇaḥ kanī́nakam | yátráitraśébhir ī́yase bhrā́jamāno vipaścítā ||
Translation
ಸೂರ್ಯನ ಚಕ್ಷು (ನೇತ್ರ)ಕ್ಕೆ ಆರೋಹಣ ಮಾಡು; ಅಗ್ನಿಯ ಅಕ್ಷ್ಣಃ ಕಣೀನಕ (ಕಣ್ಣಿನ ಪುಪಿಲ್)ಕ್ಕೂ. ಎತ್ರಶೇಭರೊಂದಿಗೆ ನೀನು ಸಂಚರಿಸುವ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ—ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ಹೇ ವಿಪಶ್ಚಿತ (ಜ್ಞಾನಿ).
Padapatha (Word Analysis)
सूर्यस्य । चक्षुः । आरोह । अग्नेः । अक्ष्णः । कनीनकम् । यत्र । एत्र-शेभिः । ईयसे । भ्राजमानः । विपश्चिता ।
Word by Word
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच
चक्षुःeye
चक्षुः:
कर्तृ/विषय (subject/predicative)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
आरोहाthe ascent / mounting
आरोहा:
समानााधिकरण (apposition to चक्षुः)
TypeNoun
Rootआरोह (प्रातिपदिक; √रुह्/√रुह् ‘to ascend’ से निष्पन्न)
अग्नेःof Agni (Fire)
अग्नेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अक्ष्णःof the eye
अक्ष्णः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअक्षन् (प्रातिपदिक)
कनीनकम्pupil (of the eye)
कनीनकम्:
समानााधिकरण (as nominative with implied ‘is’) / कर्म (if taken as object in an ellipsis)
TypeNoun
Rootकनीनक (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
एत्रशेभिःwith the Etraśebhas (a class of beings/attendants; lit. ‘Etraśebha-ones’)
एत्रशेभिः:
करण
TypeNoun
Rootएत्रशेभि (प्रातिपदिक; बहुवचन-तृतीया)
ईयसेthou goest / thou movest
ईयसे:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ; ‘to go’)
भ्राजमानःshining, radiant
भ्राजमानः:
कर्तृ (agent, agreeing with implied ‘त्वम्’)
TypeAdjective (participle)
Root√भ्राज् (दीप्तौ) → भ्राजमान (वर्तमान-कृदन्त)
विपश्चिताwith the wise (one) / by wisdom
विपश्चिता:
करण/सह (instrumental of accompaniment/means)
TypeAdjective
Rootविपश्चित् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SūryaA
AgniE
EtṛśebhasRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes