Mantra 11
Rishi: As in the Hiraṇyagarbha sequence (traditional attributions vary).
Devata: Prajāpati (as the unnamed ‘Ka’).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हित्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पद॒: कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Transliteration
yáḥ prāṇató nimíṣato mahitváika íd rājā́ jágato babhū́va | yá ī́śe asyá dvipádaś cátuṣpadaḥ kásmai devā́ya havíṣā vidhema
Translation
ಯಾವನು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಉಸಿರಾಡುವವರೂ ಕಣ್ಮಿಟುಕಿಸುವವರೂ ಆದ ಸಮಸ್ತದ ಏಕೈಕ ರಾಜನಾದನು; ಯಾವನು ಈ ದ್ವಿಪದ ಮತ್ತು ಚತುಷ್ಪದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೋ—ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷ್ಯದಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸೋಣ?
Padapatha (Word Analysis)
यः । प्रा॒ण॒तः । नि॒मि॒ष॒तः । म॒हि॒त्वा । एकः॑ । इत् । राजा॑ । जग॑तः । ब॒भूव॑ । यः । ईशे॑ । अ॒स्य । द्वि॒पदः॑ । चतु॑ष्पदः । कस्मै॑ । दे॒वाय॑ । ह॒विषा॑ । वि॒धे॒म
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
प्राणतःbreathing
प्राणतः:
Kartā
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootप्राण् (धातु) → प्राणत् (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
निमिषतःblinking
निमिषतः:
Kartā
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootनिमिष् (धातु) → निमिषत् (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
महित्वाby (his) greatness/majesty
महित्वा:
Karaṇa
TypeNoun (abstract)
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक) / महत्-भावः
एकःalone; one
एकः:
Kartā
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
इत्indeed; just
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात/अव्यय)
राजाking; ruler
राजा:
Kartā
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
जगतःof the world/moving creation
जगतः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
बभूवbecame; has become
बभूव:
—
TypeVerb
Rootभू (धातु)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
ईशेrules; is lord of
ईशे:
—
TypeVerb
Rootईश् (धातु)
अस्यof this (universe)
अस्य:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विपदःthe two-footed beings
द्विपदः:
Karma
TypeNoun
Rootद्विपद् (प्रातिपदिक)
चतुष्पदःthe four-footed beings
चतुष्पदः:
Karma
TypeNoun
Rootचतुष्पद् (प्रातिपदिक)
कस्मैto which (god)?
कस्मै:
Sampradāna
TypePronoun (interrogative)
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवायto the god
देवाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
विधेमmay we offer/perform (worship)
विधेम:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु) उपसर्गः वि-
Entities Mentioned
P
Prajāpati (Ka/Hiraṇyagarbha)A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes