Shukla Yajur Veda — Adhyaya 24, Mantra 13
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Chandāṃsi (Virāj, Bṛhatī, Kakubh, Paṅkti, Aticchandas)
Chandas: Yajus (prose formula referencing metres)
Samhita Patha (Devanagari)
प॒ष्ठ॒वाहो॒ वि॒राज॑ उ॒क्षाणो॑ बृह॒त्या ऋ॑ष॒भाः क॒कुभे॑ऽन॒ड्वाह॑: प॒ङ्क्त्यै धे॒नवो॑ऽतिच्छन्दसे
Transliteration
paṣṭhavā́ho virā́ja ukṣā́ṇo bṛhatyā́ ṛṣabhā́ḥ kakúbhe 'naḍvā́haḥ paṅktyā́i dhenávo 'ticchándase
Translation
ವಿರಾಜಕ್ಕೆ ಪಷ್ಠವಾಹ (‘ಬೆನ್ನು-ವಾಹಕ’) ವರ್ಗದವು; ಬೃಹತಿಗೆ ಉಕ್ಷಾಣ (ಎತ್ತುಗಳು); ಕಕುಭಕ್ಕೆ ಋಷಭ (ವೃಷಭ/ಹಿಂಡಿನ ಅಧಿಪತಿಗಳು); ಪಙ್ಕ್ತಿಗೆ ಅನಡ್ವಾಹ (ನೊಗಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುವ ಎತ್ತುಗಳು); ಅತಿಚ್ಛಂದಸಕ್ಕೆ ಧೇನು (ಹಾಲುಕೊಡುವ ಹಸುಗಳು).
Padapatha (Word Analysis)
प॒ष्ठ॒वाहः॑ । वि॒राजे॑ । उ॒क्षाणः॑ । बृह॒त्यै । ऋ॑ष॒भाः । क॒कुभे॑ । अ॒न॒ड्वाहः॑ । प॒ङ्क्त्यै । धे॒नवः॑ । अ॒ति॒च्छ॒न्द॒से॑
Word by Word
पृष्ठवाहःthe back-bearer / one who bears on the back
पृष्ठवाहः:
Kartā
TypeNoun
Rootपृष्ठ-वाह (प्रातिपदिक; पृष्ठ ‘पीठ/पीठभाग’ + वाह ‘वह्-धातु से कृत/प्रातिपदिक, ‘वाहक’)
विराट्Virāj (the Virāj metre/personified)
विराट्:
Kartā
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक)
उक्षाणःthe bull
उक्षाणः:
Kartā
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक)
बृहतीBṛhatī (the Bṛhatī metre)
बृहती:
Kartā
TypeNoun
Rootबृहती (प्रातिपदिक; छन्दस्-नाम)
ऋषभाःbulls / leaders
ऋषभाः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषभ (प्रातिपदिक)
ककुभेfor Kakubh (a metre)
ककुभे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootककुभ् (प्रातिपदिक; छन्दस्-नाम)
अनड्वाहःthe draught-ox
अनड्वाहः:
Kartā
TypeNoun
Rootअनडुह्/अनड्वाह् (प्रातिपदिक)
पङ्क्त्यैfor Paṅkti (the Paṅkti metre)
पङ्क्त्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपङ्क्ति (प्रातिपदिक; छन्दस्-नाम)
धेनवःcows
धेनवः:
Kartā
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
अतिच्छन्दसेfor Aticchandas (the Aticchandas metre)
अतिच्छन्दसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअतिच्छन्दस् (प्रातिपदिक; ‘अति’ + ‘छन्दस्’)
Entities Mentioned
V
Virāj (Chandas)B
Bṛhatī (Chandas)K
Kakubh (Chandas)P
Paṅkti (Chandas)A
Aticchandas (Chandas)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes