Mantra 55

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Vājasaneyin transmission; specific ṛṣi ascription not explicit in the provided excerpt).

Devata: Indra (with Aśvins and Sarasvatī as co-invoked supports; Tvaṣṭṛ as bestower).

Chandas: Mixed/prose-extended yajus with ṛc-like cadence (not a strict single chandas in this redactional form).

Samhita Patha (Devanagari)

दे॒व इन्द्रो॒ नरा॒शᳪस॑स्त्रिवरू॒थः सर॑स्वत्य॒श्विभ्या॑मीयते॒ रथ॑: । रेतो॒ न रू॒पम॒मृतं॑ ज॒नित्र॒मिन्द्रा॑य॒ त्वष्टा॒ दध॑दिन्द्रि॒याणि॑ वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑

Transliteration

de̱vá índro̱ narā̱śáṁsas trivarū̱tháḥ sárasvaty aśvíbhyām īyate̱ ráthaḥ | réto̱ ná rū̱pám amṛ́taṁ janítram índrāya tváṣṭā dádhad indriyā́ṇi vasuváne vasudhéyasya vyantu̱ yája

Translation

ದೇವ ಇಂದ್ರನು—‘ನರಾಶಂಸ’ (ಮಾನವರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತ), ತ್ರಿವರೂಥ (ಮೂರು ಆಶ್ರಯಗಳವನು)—ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನರೊಂದಿಗೆ ಅವನ ರಥವು ಚಲನೆಗೆ ಇಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬೀಜದಂತೆ, ರೂಪದಂತೆ, ಅಮೃತ ಜನಿತ್ರ (ಅಜರ ಜನನಮೂಲ)ದಂತೆ—ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ತ್ವಷ್ಟೃ ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ (ವೀರ್ಯ-ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು) ದಾನಮಾಡಲಿ. ವಸುವನೆ (ಧನಾರ್ಜನದಲ್ಲಿ), ವಸುಧೇಯಸ್ಯ (ಧನಸಂಚಯಕ್ಕಾಗಿ), ಅವು ವ್ಯಾಪಿಸಲಿ—ಯಜ (ಯಜಿಸು).

Padapatha (Word Analysis)

दे॒वः । इन्द्रः॑ । नरा॒शंसः॑ । त्रि-वरू॒थः । सर॑स्वती । अ॒श्विभ्या॑म् । ई॒यते॑ । रथः॑ । रेतः॑ । न । रू॒पम् । अ॒मृत॑म् । ज॒नित्र॑म् । इन्द्रा॑य । त्वष्टा॑ । दध॑त् । इन्द्रि॒याणि॑ । वसु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । व्यन्तु॑ । यज॑

Word by Word

देवःthe god

इन्द्रःIndra

नराशंसः(the) praised of men / Narāśaṃsa

त्रिवरूथःhaving three protections/defences

सरस्वतीSarasvatī

अश्विभ्याम्with the Aśvins (by the two Aśvins)

ईयतेgoes / comes

रथःthe chariot

रेतःseed, semen

नlike

रूपम्form

अमृतम्immortal; ambrosial

जनित्रम्generator, begetter

इन्द्रायfor Indra

त्वष्टाTvaṣṭṛ

दधत्placing, bestowing

इन्द्रियाणिpowers, vital strengths

वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-grove (place of riches)

वसुधेयस्यof the wealth-bestowal / of the treasure

व्यन्तुlet them pervade/spread

यजsacrifice! worship!

Entities Mentioned

Indra

Sarasvatī

Aśvins

Tvaṣṭṛ

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary