Mantra 14
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution; specific ṛṣi not explicit in the mantra itself).
Devata: Agni and Soma (with chandas as operative power).
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इडा॑भिर॒ग्निरीड्य॒: सोमो॑ दे॒वो अम॑र्त्यः । अ॒नु॒ष्टुप्छन्द॑ इन्द्रि॒यं पञ्चा॑विर्गौ॒र्वयो॑ दधुः
Transliteration
iḍā́bhir agnír īḍyáḥ sómo devó amártyaḥ | anuṣṭúp chánda indriyáṃ páñcā́vir gā́ur váyo dadhúḥ
Translation
ಇಡಾ-ಅಂಶಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಬೇಕು; ಸೋಮನು ದೇವನು, ಅಮರನು. ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು—ಇಂದ್ರನ ಐಂದ್ರಿಯ ವೀರ್ಯ: ಪಂಚವಿಧ ಗೋವು, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿರೂಪವಾಗಿ, ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
Padapatha (Word Analysis)
इडा॑भिः । अ॒ग्निः । ईड्यः॑ । सोमः॑ । दे॒वः । अम॑र्त्यः । अ॒नु॒ष्टुप् । छन्दः॑ । इ॒न्द्रि॒यम् । पञ्च॑-आविः । गौः । वयः॑ । दधुः
Word by Word
इडाभिःwith/through the Ida-invocations (refreshments, praises)
इडाभिः:
करण
TypeNoun
Rootइडा (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ईड्यःpraiseworthy, worthy of invocation
ईड्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootईड्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईड्/ईळ् ‘स्तुतौ/पूजायाम्’)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
देवःgod, deity
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अमर्त्यःimmortal
अमर्त्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअ-मर्त्य (प्रातिपदिक)
अनुष्टुप्Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुप्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअनुष्टुप् (प्रातिपदिक; छन्दोनाम)
छन्दःmetre
छन्दः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्vital power, strength, faculty
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
पञ्चाविःthe fivefold (five-layered) [arrangement/formation]
पञ्चाविः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपञ्चावि (प्रातिपदिक; ‘पञ्च+आवि’)
गौःcow (symbolic: ray/earth/cow)
गौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
वयःvigor, life, strength
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधुःthey placed/established
दधुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniS
SomaI
Indra (as indriya/vigour)C
Chandas (Anuṣṭubh)G
Gauḥ (fivefold Cow)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary