Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 22

Rishi: Yājñavalkya (traditional)

Devata: Indra (explicit at close); also the ‘yantra’ principle of restraint

Chandas: Yajus

Samhita Patha (Devanagari)

यन्त्री॒ राड् य॒न्त्र्य॒सि॒ यम॑नी ध्रु॒वाऽसि॒ धरि॑त्री । इ॒षे त्वो॒र्जे त्वा॑ र॒य्यै त्वा॒ पोषा॑य त्वा लो॒कं ता इन्द्र॑म्

Transliteration

yantrī́ rā́ḍ yantry àsi yámanī dhruvā́ ’si dharítrī | íṣe tvórje tvā ráyyai tvā póṣāya tvā lókaṃ tā índram

Translation

ನೀನು ನಿಯಂತ್ರಕ; ನೀನು ರಾಜ (ಸರ್ವಾಧಿಪತಿ); ನೀನು ಯಂತ್ರಿ—ನಿಯಾಮಕ; ನೀನು ಯಮನಿ—ಸಂಯಮಕಾರಿಣಿ; ನೀನು ಧ್ರುವ—ಸ್ಥಿರ; ನೀನು ಧರಿತ್ರೀ—ಆಧಾರರೂಪ. ಇಷೆ (ಪ್ರೇರಣೆ)ಗಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ; ಊರ್ಜೆ (ಶಕ್ತಿ)ಗಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ; ರಯ್ಯೈ (ಧನ-ಸಮೃದ್ಧಿ)ಗಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ; ಪೋಷಾಯ (ಪೋಷಣೆ/ವೃದ್ಧಿ)ಗಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ; ಲೋಕವನ್ನು—ಇಂದ್ರನನ್ನು (ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು) ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ.

Padapatha (Word Analysis)

यन्त्री । राट् । यन्त्री । असि । यमनी । ध्रुवा । असि । धरित्री । इषे । त्वा । ऊर्जे । त्वा । रय्यै । त्वा । पोषाय । त्वा । लोकम् । ता । इन्द्रम् ।

Word by Word

• यन्त्रीः: (thou art) the restrainer/controlling power
• यन्त्रीः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: यन्त्री (प्रातिपदिक; √यम् ‘नियमन/यन्त्रण’ से) अथवा यन्त्रिन्- (स्त्री.)

• राट्: sovereign, ruler
• राट्: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: राट् (प्रातिपदिक; ‘राजन्/सम्राट्’ अर्थ)

• यन्त्र्यसि: thou art the controller/restrainer
• यन्त्र्यसि: Kartā
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू/अस्) + यन्त्री (नाम) (नाम-धातु/समासार्थ प्रयोग)

• यमनी: the restraining/ordering (power)
• यमनी: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: यमनी (प्रातिपदिक; √यम्)

• ध्रुवा: firm, fixed, steady
• ध्रुवा: Kartā
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)

• असि: thou art
• असि: Kartā
• Type: Verb
• Root: √अस्

• धरित्री: the supporter/bearer
• धरित्री: Kartā
• Type: Noun
• Root: धरित्री (प्रातिपदिक; √धृ ‘धारण’)

• इषे: for refreshment/impulse (iṣ)
• इषे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: इष् (प्रातिपदिक ‘इष्’/‘इषा’ = इष्टि/आहार/प्रेरणा; यहाँ दत्तिवाचक)

• त्वा: thee
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• ऊर्जे: for strength/energy
• ऊर्जे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)

• त्वा: thee
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• रय्यै: for wealth, abundance
• रय्यै: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• त्वा: thee
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• पोषाय: for prosperity/nourishment
• पोषाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक)

• त्वा: thee
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• लोकम्: world, realm
• लोकम्: Karma
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• ताः: those (f.)
• ताः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Indra
• Yantra/Yama principle (restraint, control)