Pārthiva-Śiva-liṅga Saṃkhyā-vidhāna (Enumeration and Procedure of Earthen Liṅga Worship)
೨೧ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗ ಪೂಜೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಕಾಮನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದ ಲಿಂಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಋಷಿಗಳು ಸೂತರಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆಯು ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಸೂತರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯೆ, ಧನ, ಸಂತಾನ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹದಂತಹ ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಲಿಂಗಗಳ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಆವಾಹನೆ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभाग व्यासशिष्य नमोस्तु ते । सम्यगुक्तं त्वया तात पार्थिवार्चाविधानकम्
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಸೂತ, ಓ ಮಹಾಭಾಗ ಸೂತ! ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪ್ರಿಯ ತಾತ, ನೀನು ಪಾರ್ಥಿವಾರ್ಚಾ (ಮಣ್ಣಿನ ಲಿಂಗಪೂಜೆ) ವಿಧಿಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೆ।
Verse 2
कामनाभेदमाश्रित्य संख्यां ब्रूहि विधानतः । शिवपार्थिवलिंगानां कृपया दीनवत्सल
ಭಕ್ತರ ವಿಭಿನ್ನ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿಧಾನದಂತೆ ಹೇಳಿರಿ— ಶಿವನ ಪಾರ್ಥಿವ (ಮಣ್ಣಿನ) ಲಿಂಗಗಳ ನಿಗದಿತ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು? ಓ ದೀನವತ್ಸಲ ಕರುಣಾಮಯನೇ!
Verse 3
सूत उवाच । शृणुध्वमृषयः सर्वे पार्थिवार्चाविधानकम् । यस्यानुष्ठानमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳೇ, ಪಾರ್ಥಿವಾರ್ಚಾ (ಮಣ್ಣಿನ ಲಿಂಗಪೂಜೆ) ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 4
अकृत्वा पार्थिवं लिंगं योन्यदेवं प्रपूजयेत् । वृथा भवति सा पूजा दमदानादिकं वृथा
ಪಾರ್ಥಿವ (ಮಣ್ಣಿನ) ಲಿಂಗವನ್ನು ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪೂಜಿಸದೆ ಬೇರೆ ದೇವತೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಆ ಪೂಜೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ; ದಮ-ದಾನಾದಿ ಆಚರಣೆಗಳೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 5
संख्या पार्थिवलिंगानां यथाकामं निगद्यते । संख्या सद्यो मुनिश्रेष्ठ निश्चयेन फलप्रदा
ಪಾರ್ಥಿವ (ಮಣ್ಣಿನ) ಲಿಂಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ।
Verse 6
प्रथमावाहनं तत्र प्रतिष्ठा पूजनं पृथक् । लिंगाकारं समं तत्र सर्वं ज्ञेयं पृथक्पृथक्
ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಆವಾಹನ; ನಂತರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪೂಜನ—ಇವು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಬೇಕು. ಆ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಕಾರವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಸಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 7
विद्यार्थी पुरुषः प्रीत्या सहस्रमितपार्थिवम् । पूजयेच्छिवलिंगं हि निश्चयात्तत्फलप्रदम्
ವಿದ್ಯಾಭಕ್ತನಾದ ಪುರುಷನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಹಸ್ರಪರಿಮಾಣದ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿ; ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇಷ್ಟಫಲಪ್ರದ.
Verse 8
नरः पार्थिवलिंगानां धनार्थी च तदर्द्धकम् । पुत्रार्थी सार्द्धसाहस्रं वस्त्रार्थी शतपंचक्रम्
ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸಾವಿರ ಮಾಡಲಿ; ಧನಾರ್ಥಿ ಅದರ ಅರ್ಧ, ಪುತ್ರಾರ್ಥಿ ಸಾವಿರ ಐನೂರು, ವಸ್ತ್ರಾರ್ಥಿ ಐನೂರು ಮಾಡಲಿ.
Verse 9
मोक्षार्थी कोटिगुणितं भूकामश्च सहस्रकम् । दयार्थी च त्रिसाहस्रं तीर्थार्थी द्विसहस्रकम्
ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿ ಕೋಟಿಗುಣಿತ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಭೋಗಕಾಮಿ ಸಹಸ್ರಗುಣ, ದಯಾರ್ಥಿ ತ್ರಿಸಹಸ್ರ, ತೀರ್ಥಫಲಾರ್ಥಿ ದ್ವಿಸಹಸ್ರಗುಣ ಫಲ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 10
सुहृत्कामी त्रिसाहस्रं वश्यार्थी शतमष्टकम् । मारणार्थी सप्तशतं मोहनार्थी शताष्टकम्
ಸ್ನೇಹಿತನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡಲಿ; ವಶೀಕರಣ ಬಯಸುವವನು ನೂರ ಎಂಟು. ಮಾರಣಾರ್ಥಿ ಏಳು ನೂರು; ಮೋಹನಾರ್ಥಿಯೂ ನೂರ ಎಂಟು.
Verse 11
उच्चाटनपरश्चैव सहस्रं च यथोक्ततः । स्तंभनार्थी सहस्रं तु द्वेषणार्थी तदर्द्धकम्
ಉಚ್ಚಾಟನಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿಧಿಯಂತೆ ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು; ಸ್ಥಂಭನಾರ್ಥಕ್ಕೂ ಸಾವಿರ, ದ್ವೇಷಣಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಅದರ ಅರ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 12
निगडान्मुक्तिकामस्तु सहस्रं सर्द्धमुत्तमम् । महाराजभये पंचशतं ज्ञेयं विचक्षणैः
ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಸಾವಿರದ ಐನೂರು ಬಾರಿ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಮಹಾರಾಜನ ಭಯ (ರಾಜದಂಡದ ಭಯ) ಇದ್ದರೆ ವಿವೇಕಿಗಳು ಐನೂರು ಜಪವೇ ಸಾಕೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Verse 13
चौरादिसंकटे ज्ञेयं पार्थिवानां शतद्वयम् । डाकिन्यादिभये पंचशतमुक्तं जपार्थिवम्
ಕಳ್ಳರು ಮೊದಲಾದ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿವ (ಮಣ್ಣು) ಲಿಂಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎರಡು ನೂರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಡಾಕಿನಿ ಮೊದಲಾದ ಭಯಗಳಲ್ಲಿ ಐನೂರು ಪಾರ್ಥಿವ-ಲಿಂಗ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 14
दारिद्र ये पंचसाहस्रमयुतं सर्वकामदम् । अथ नित्यविधिं वक्ष्ये शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
ದಾರಿದ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ (ಜಪ/ಅರ್ಪಣೆ) ವಿಧಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಾನು ನಿತ್ಯವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಕೇಳಿರಿ.
Verse 15
एकं पापहरं प्रोक्तं द्विलिंगं चार्थसिद्धिदम् । त्रिलिंगं सर्वकामानां कारणं परमीरितम्
ಒಂದು ಲಿಂಗವು ಪಾಪಹರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳು ಅರ್ಥಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವವು; ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳು ಸರ್ವಕಾಮಸಿದ್ಧಿಗೆ ಪರಮ ಕಾರಣವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 16
उत्तरोत्तरमेवं स्यात्पूर्वोक्तगणनाविधि । मतांतरमथो वक्ष्ये संख्यायां मुनिभेदतः
ಹೀಗೆ ಮುಂದಿನ ಮುಂದಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಗಣನಾವಿಧಿಯೇ ಇರಲಿ. ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳ ಭೇದವಿರುವುದರಿಂದ ಈಗ ಮತ್ತೊಂದು ಮತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 17
लिंगानामयुतं कृत्वा पार्थिवानां सुबुद्धिमान् । निर्भयो हि भवेन्नूनं महाराजभयं हरेत्
ಸುಬುದ್ಧಿವಂತ ಭಕ್ತನು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ರೂಪಿಸಿದರೆ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿರ್ಭಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾರಾಜನ ಭಯವೂ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 18
कारागृहादिमुक्त्यर्थमयुतं कारयेद्बुधः । डाकिन्यादिभये सप्तसहस्रं कारयेत्तथा
ಕಾರಾಗೃಹಾದಿ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಡಾಕಿನಿ ಮೊದಲಾದ ಭಯಗಳಿದ್ದರೆ ಏಳು ಸಾವಿರ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
Verse 19
सहस्राणि पंचपंचाशदपुत्रः प्रकारयेत् । लिंगानामयुतेनैव कन्यकासंततिं लभेत्
ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದವನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಐವತ್ತೈದು ಸಾವಿರ (ಶಿವ)ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಲಿಂಗಗಳ (ಆರಾಧನೆಯಿಂದ) ಕನ್ಯಾ ಸಂತತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 20
लिंगानामयुतेनैव विष्ण्वादैश्वर्यमाप्नुयात् । लिंगानां प्रयुतेनैव ह्यतुलां श्रियमाप्नुयात्
ಕೇವಲ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ/ಪೂಜೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಮಾನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕೇವಲ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಲಿಂಗಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ/ಪೂಜೆಯಿಂದ ಅತുല್ಯ ಶ್ರೀಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 21
इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे पार्थिवपूजनवर्णनं नामैकविंशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಥಮ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರಸಂಹಿತೆಯ ಸಾಧ್ಯಸಾಧನಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಪಾರ್ಥಿವಪೂಜೆಯ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 22
अर्चा पार्थिवलिंगानां कोटियज्ञफलप्रदा । भुक्तिदा मुक्तिदा नित्यं ततः कामर्थिनां नृणाम्
ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗಗಳ ಅರ್ಚನೆ ಕೋಟಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನಿತ್ಯ ಭೋಗವನ್ನೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ನೀಡುವದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ಬಯಸುವ ಜನರಿಗೆ ಸದಾ ಹಿತಕರ.
Verse 23
विना लिंगार्चनं यस्य कालो गच्छति नित्यशः । महाहानिर्भवेत्तस्य दुर्वृत्तस्य दुरात्मनः
ಯಾರ ಕಾಲವು ನಿತ್ಯ ಶಿವಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸಾಗುತ್ತದೋ, ಆ ದುರ್ವೃತ್ತ ದುರುಾತ್ಮನಿಗೆ ಮಹಾ ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 24
एकतः सर्वदानानि व्रतानि विविधानि च । तीर्थानि नियमा यज्ञा लिंगार्चा चैकतः स्मृता
ಒಂದು ಕಡೆ ಎಲ್ಲಾ ದಾನಗಳು, ವಿಧವಿಧ ವ್ರತಗಳು, ತೀರ್ಥಗಳು, ನಿಯಮಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು ಇವೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಮಾತ್ರ ಶಿವಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ ಒಂದೇ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (ಅದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲದಾಯಕ).
Verse 25
कलौ लिंगार्चनं श्रेष्ठं तथा लोके प्रदृश्यते । तथा नास्तीति शास्त्राणामेष सिद्धान्तनिश्चयः
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆ—ಇದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ; ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸ್ಥಿರ ಸಿದ್ಧಾಂತ-ನಿಶ್ಚಯ ಇದೇ.
Verse 26
भुक्तिमुक्तिप्रदं लिंगं विविधापन्निवारणम् । पूजयित्वा नरो नित्यं शिवसायुज्यमाप्नुयात्
ಈ ಲಿಂಗವು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತದೆ; ನಾನಾವಿಧ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪೂಜಿಸುವ ನರನು ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 27
शिवानाममयं लिंगं नित्यं पूज्यं महर्षिभिः । यतश्च सर्वलिंगेषु तस्मात्पूज्यं विधानतः
ಶಿವನಾಮಮಯವಾದ ಈ ಲಿಂಗವು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ನಿತ್ಯ ಪೂಜ್ಯ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ವಿಧಾನದಂತೆ ಇದನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 28
उत्तमं मध्यमं नीचं त्रिविधं लिंगमीरितम् । मानतो मुनिशार्दूलास्तच्छृणुध्वं वदाम्यहम्
ಮಾನ-ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಲಿಂಗವು ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ, ನೀಚ ಎಂದು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಓ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲರೇ, ಕೇಳಿರಿ; ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 29
चतुरंगुलमुच्छ्रायं रम्यं वेदिकया युतम् । उत्तमं लिंगमाख्यातं मुनिभिः शास्त्रकोविदैः
ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರದ, ಮನೋಹರವಾದ ಮತ್ತು ವೇದಿಕಾ (ಪೀಠ) ಯುಕ್ತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಪರಿಣತ ಮುನಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಲಿಂಗವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
Verse 30
तदर्द्धं मध्यमं प्रोक्तं तदर्द्धमघमं स्मृतम् । इत्थं त्रिविधमाख्यातमुत्तरोत्तरतः परम्
ಅದರ ಅರ್ಧವನ್ನು ‘ಮಧ್ಯಮ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು; ಅದರ ಅರ್ಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ‘ಅಘಮ’ (ದೋಷಕರ/ಪಾಪಕರ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಇದು ತ್ರಿವಿಧ—ಮುಂದಿನ ಮುಂದಿನ ವಿಭಾಗವು ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಹೀನವಾಗಿದೆ.
Verse 31
अनेकलिंगं यो नित्यं भक्तिश्रद्धासमन्वितः । पूजयेत्स लभेत्कामान्मनसा मानसेप्सितान्
ಭಕ್ತಿ-ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಅನೇಕ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಕಾಮನೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
न लिंगाराधनादन्यत्पुण्यं वेदचतुष्टये । विद्यते सर्वशास्त्राणामेष एव विनिश्चयः
ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆಯಿಗಿಂತ ಮೇಲು ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲ; ಇದೇ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ದೃಢ ನಿರ್ಣಯ.
Verse 33
सर्वमेतत्परित्यज्य कर्मजालमशेषतः । भक्त्या परमया विद्वां ल्लिंगमेकं प्रपूजयेत्
ಈ ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿಯು ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಏಕೈಕ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 34
लिंगेर्चितेर्चितं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । संसारांबुधिमग्नानां नान्यत्तारणसाधनम्
ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಆರಾಧಿತವಾದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೆ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆಯ ಹೊರತು ಬೇರೆ ತಾರಣಸಾಧನ ಇಲ್ಲ।
Verse 35
अज्ञानतिमिरांधानां विषयासक्तचेतसाम् । प्लवो नान्योस्ति जगति लिंगाराधनमंतरा
ಅಜ್ಞಾನತಿಮಿರದಿಂದ ಅಂಧರಾದ ಮತ್ತು ವಿಷಯಾಸಕ್ತಚಿತ್ತರಾದವರಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆಯ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ದೋಣಿಯೂ ಇಲ್ಲ।
Verse 36
हरिब्रह्मादयो देवा मुनयो यक्षराक्षसाः । गंधर्वाश्चरणास्सिद्धा दैतेया दानवास्तथा
ಹರಿ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು; ಮುನಿಗಳು; ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು; ಗಂಧರ್ವರು; ಚಾರಣರು; ಸಿದ್ಧರು; ಹಾಗೆಯೇ ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಕೂಡ।
Verse 37
नागाः शेषप्रभृतयो गरुडाद्याःखगास्तथा । सप्रजापतयश्चान्ये मनवः किन्नरा नराः
ಶೇಷ ಮೊದಲಾದ ನಾಗರು; ಗರುಡ ಮೊದಲಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳು; ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು; ಮನುವರು; ಕಿನ್ನರರು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಕೂಡ।
Verse 38
पूजयित्वा महाभक्त्या लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् । प्राप्ताः कामानभीष्टांश्च तांस्तान्सर्वान्हृदि स्थितान्
ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿದಾಯಕ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅವರು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದ ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದರು।
Verse 39
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा प्रतिलोमजः । पूजयेत्सततं लिंगं तत्तन्मंत्रेण सादरम्
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಲೋಮಜನ್ಮನಾದರೂ—ತನ್ನ ವಿಧಾನದಂತೆ ಯೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆದರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸದಾ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 40
किं बहूक्तेन मुनयः स्त्रीणामपि तथान्यतः । अधिकारोस्ति सर्वेषां शिवलिंगार्चने द्विजाः
ಓ ಮುನಿಗಳೇ, ಇನ್ನೇನು ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಲಿ? ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ—ಓ ದ್ವಿಜರೇ—ಶಿವಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.
Verse 41
द्विजानां वैदिकेनापि मार्गेणाराधनं वरम् । अन्येषामपि जंतूनां वैदिकेन न संमतम्
ದ್ವಿಜರಿಗೆ ವೈದಿಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಶಿವಾರಾಧನೆ ಮಾಡುವುದು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ. ಆದರೆ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ವೈದಿಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಸಮ್ಮತವೂ ಯುಕ್ತವೂ ಅಲ್ಲ.
Verse 42
वैदिकानां द्विजानां च पूजा वैदिकमार्गतः । कर्तव्यानान्यमार्गेण इत्याह भगवाञ्छिवः
ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಘೋಷಿಸಿದನು—ವೈದಿಕ ಜನರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದ್ವಿಜರಿಗೆ, ಪೂಜೆ ವೈದಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲ್ಲ.
Verse 43
दधीचिगौतमादीनां शापेनादग्धचेतसाम् । द्विजानां जायते श्रद्धानैव वैदिककर्मणि
ದಧೀಚಿ, ಗೌತಮಾದಿಗಳ ಶಾಪದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ದಗ್ಧವಾದ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಎಂದಿಗೂ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 44
यो वैदिकमनादृत्य कर्म स्मार्तमथापि वा । अन्यत्समाचरेन्मर्त्यो न संकल्पफलं लभेत्
ವೇದಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು—ಸ್ಮಾರ್ತ ವಿಧಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ—ಅವಗಣಿಸಿ ಬೇರೆ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 45
इत्थं कृत्वार्चनं शंभोर्नैवेद्यांतं विधानतः । पूजयेदष्टमूर्तीश्च तत्रैव त्रिजगन्मयीः
ಈ ರೀತಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶಂಭುವಿನ ಅರ್ಚನೆಯನ್ನು ನೈವೇದ್ಯಾಂತವರೆಗೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅಲ್ಲೀಯೇ ತ್ರಿಜಗನ್ಮಯ ಶಿವನ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 46
क्षितिरापोनलो वायुराकाशः सूर्य्यसोमकौ । यजमान इति त्वष्टौ मूर्तयः परिकीर्तिताः
ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ; ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೋಮ; ಹಾಗೆಯೇ ಯಜಮಾನ (ಉಪಾಸಕ)—ಇವೆ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 47
शर्वो भवश्च रुद्र श्च उग्रोभीम इतीश्वरः । महादेवः पशुपतिरेतान्मूर्तिभिरर्चयेत्
ಶರ್ವ, ಭವ, ರುದ್ರ, ಉಗ್ರ, ಭೀಮ ಎಂಬ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ಪಶುಪತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ—ಈ ದಿವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।
Verse 48
पूजयेत्परिवारं च ततः शंभोः सुभक्तितः । ईशानादिक्रमात्तत्र चंदनाक्षतपत्रकैः
ನಂತರ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀಶಂಭುವಿನ ಪರಿವಾರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಈಶಾನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಂದನ, ಅಕ್ಷತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 49
ईशानं नंदिनं चंडं महाकालं च भृंगिणम् । वृषं स्कंदं कपर्दीशं सोमं शुक्रं च तत्क्रमात्
ಅದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ, ನಂದಿ, ಚಂಡ, ಮಹಾಕಾಲ ಮತ್ತು ಭೃಂಗಿ; ನಂತರ ವೃಷ, ಸ್ಕಂದ, ಕಪರ್ದೀಶ, ಸೋಮ, ಶುಕ್ರ—ಇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 50
अग्रतो वीरभद्रं च पृष्ठे कीर्तिमुखं तथा । तत एकादशान्रुद्रा न्पूजयेद्विधिना ततः
ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ; ನಂತರ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 51
ततः पंचाक्षरं जप्त्वा शतरुद्रि यमेव च । स्तुतीर्नानाविधाः कृत्वा पंचांगपठनं तथा
ಅನಂತರ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನೂ ಪಠಿಸಿ, ನಾನಾವಿಧ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಾಂಗ (ಪಂಚವಿಧ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ) ಪಠಿಸಬೇಕು।
Verse 52
ततः प्रदक्षिणां कृत्वा नत्वा लिंगं विसर्जयेत् । इति प्रोक्तमशेषं च शिवपूजनमादरात्
ನಂತರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಶಿವಲಿಂಗದಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿದಾಯ ಪಡೆಯಬೇಕು (ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು)। ಹೀಗೆ ಆದರದಿಂದ ಮಾಡುವ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 53
रात्रावुदण्मुखः कुर्याद्देवकार्यं सदैव हि । शिवार्चनं सदाप्येवं शुचिः कुर्यादुदण्मुखः
ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಸದಾ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಶಿವಾರ್ಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 54
न प्राचीमग्रतः शंभोर्नोदीचीं शक्तिसंहितान् । न प्रतीचीं यतः पृष्ठमतो ग्राह्यं समाश्रयेत्
ಶಂಭುವಿನ ಮುಂಭಾಗವೆಂದು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಾರದು; ಉತ್ತರದಿಕ್ಕನ್ನು ಶಕ್ತಿಸಮೂಹಗಳ ಆಸನವೆಂದೂ ಗ್ರಹಿಸಬಾರದು. ಪಶ್ಚಿಮವು ಅವರ ಪೃಷ್ಠಭಾಗ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ದಿಕ್ಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
Verse 55
विना भस्मत्रिपुंड्रेण विना रुद्रा क्षमालया । बिल्वपत्रं विना नैव पूजयेच्छंकरं बुधः
ಭಸ್ಮತ್ರಿಪುಂಡ್ರವಿಲ್ಲದೆ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನಿ ಭಕ್ತನು ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬಾರದು—ಇದು ಶೈವವಿಧಿಯ ನಿಶ್ಚಯ.
Verse 56
भस्माप्राप्तौ मुनिश्रेष्ठाः प्रवृत्ते शिवपूजने । तस्मान्मृदापि कर्तव्यं ललाटे च त्रिपुंड्रकम्
ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಭಸ್ಮ ದೊರೆಯದಿದ್ದರೂ ಶಿವಪೂಜೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಗ ನಲಾಟದ ಮೇಲೆ ಶುದ್ಧ ಮೃದ್ದೆಯಿಂದಲೂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
Frequently Asked Questions
Rather than a mythic episode, the chapter advances a theological-ritual argument: without constructing the pārthiva-liṅga, worship and even associated virtues (e.g., dama, dāna) are deemed ineffective (vṛthā), establishing the earthen liṅga as a necessary ritual substrate for valid Śiva-pūjā.
The liṅga functions as a condensed symbol of Śiva’s presence that becomes ritually ‘addressable’ through form. The separation of āvāhana, pratiṣṭhā, and pūjana implies that presence is invoked, stabilized, and then honored—suggesting a layered ontology of sacred presence enacted through sequential operations.
The focus is not on a named iconographic form (e.g., Bhairava or Umā-maheśvara) but on Śiva’s worshipable presence as Śiva-liṅga—specifically the pārthiva-liṅga—treated as the operative manifestation through which diverse aims, including mokṣa, are pursued.