Śiva’s Freedom from Bondage and His Cosmic Support (शिवस्य अबन्धत्वं तथा सर्वाधिष्ठानत्वम्)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । नशिवस्याणवो बंधः कार्यो मायेय एव वा । प्राकृतो वाथ बोद्धा वा ह्यहंकारात्मकस्तथा

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಶಿವನಿಗೆ ಯಾವ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ: ಆಣವಬಂಧವೂ ಅಲ್ಲ, ಕರ್ಮಜನ್ಯಬಂಧವೂ ಅಲ್ಲ, ಮಾಯಿಕಬಂಧವೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಾಕೃತಬಂಧ ಅಥವಾ ‘ಬೋದ್ದಾ’ (ಸೀಮಿತ ಜ್ಞಾತ) ಬಂಧವೂ ಅಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಬಂಧನ ಅಹಂಕಾರಾತ್ಮಕ, ಅದು ಅವನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ।

Verse 2

नैवास्य मानसो बंधो न चैत्तो नेंद्रियात्मकः । न च तन्मात्रबंधो ऽपि भूतबंधो न कश्चन

ಅವನಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಂಧನವಿಲ್ಲ, ಚಿತ್ತದ ಬಂಧನವಿಲ್ಲ, ಇಂದ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಬಂಧನವಿಲ್ಲ. ತನ್ಮಾತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಬಂಧನವಿಲ್ಲ; ಭೂತಗಳಿಂದ (ಸ್ಥೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ) ಯಾವ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 3

न च कालः कला चैव न विद्या नियतिस्तथा । न रागो न च विद्वेषः शंभोरमिततेजसः

ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಶಂಭುವಿಗೆ ಕಾಲವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಕಲಾ/ಅಂಶವೂ ಇಲ್ಲ; ಬಂಧಿತ ವಿದ್ಯೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ನಿಯತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನಲ್ಲಿ ರಾಗವೂ ಇಲ್ಲ, ದ್ವೇಷವೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 4

न चास्त्यभिनिवेशो ऽस्य कुशला ऽकुशलान्यपि । कर्माणि तद्विपाकश्च सुखदुःखे च तत्फले

ಅವನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಅಂಟಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಪುಣ್ಯ‑ಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳೂ ಅವುಗಳ ವಿಪಾಕವೂ ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ಫಲವಾದ ಸುಖ‑ದುಃಖವೂ ಅವನನ್ನು ಬಲವಂತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಈಶ್ವರಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 5

आशयैर्नापि संबन्धः संस्कारैः कर्मणामपि । भोगैश्च भोगसंस्कारैः कालत्रितयगोचरैः

ಅವನಿಗೆ ಆಶಯಗಳು (ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ವಾಸನೆಗಳು) ಜೊತೆಯೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ; ಕರ್ಮಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ಜೊತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಭೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಭೋಗಜನ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು—ಭೂತ‑ವರ್ತಮಾನ‑ಭವಿಷ್ಯ ತ್ರಿಕಾಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯವು—ಅವುಗಳ ಜೊತೆಯೂ ಅವನಿಗೆ ಬಂಧವಿಲ್ಲ.

Verse 6

न तस्य कारणं कर्ता नादिरंतस्तथांतरम् । न कर्म करणं वापि नाकार्यं कार्यमेव च

ಅವನಿಗೆ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ, ಕರ್ತನವೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಆದಿ‑ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ; ‘ಒಳಗೆ’ ಅಥವಾ ‘ಮಧ್ಯ’ ಎಂಬುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಕರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಕರ್ಮಸಾಧನವೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ‘ಮಾಡಬಾರದು’ ಎಂಬುದೂ ಇಲ್ಲ, ‘ಮಾಡಬೇಕು’ ಎಂಬುದೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 7

नास्य बंधुरबंधुर्वा नियंता प्रेरको ऽपि वा । न पतिर्न गुरुस्त्राता नाधिको न समस्तथा

ಅವನಿಗೆ ಬಂಧುವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಬಂಧುವೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಕನೂ ಇಲ್ಲ, ಪ್ರೇರಕನೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿ ಇಲ್ಲ; ಗುರು ಅಥವಾ ರಕ್ಷಕನೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ಸಮನೂ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 8

न जन्ममरणे तस्य न कांक्षितमकांक्षितम् । न विधिर्न निषेधश्च न मुक्तिर्न च बन्धनम्

ಅವನಿಗೆ ಜನನವಿಲ್ಲ, ಮರಣವಿಲ್ಲ; ಇಷ್ಟವೂ ಇಲ್ಲ, ಅನಿಷ್ಟವೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲ, ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ; ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ, ಬಂಧನವಿಲ್ಲ।

Verse 9

नास्ति यद्यदकल्याणं तत्तदस्य कदाचन । कल्याणं सकलं चास्ति परमात्मा शिवो यतः

ಯಾವುದೇ ಅಶುಭವು ಅವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸೇರದು. ಪರಮಾತ್ಮನು ಶಿವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸಮಸ್ತ ಶುಭವೂ ಅವರಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ.

Verse 10

स शिवस्सर्वमेवेदमधिष्ठाय स्वशक्तिभिः । अप्रच्युतस्स्वतो भावः स्थितः स्थाणुरतः स्मृतः

ಆ ಶಿವನು ತನ್ನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಚ್ಯುತ, ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದು, ಸದಾ ಅಚಲನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ‘ಸ್ಥಾಣು’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

शिवेनाधिष्ठितं यस्माज्जगत्स्थावरजंगमम् । सर्वरूपः स्मृतश्शर्वस्तथा ज्ञात्वा न मुह्यति

ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮವಾದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಶಿವನಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಶರ್ವನು ಸರ್ವರೂಪನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 12

शर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषः सत्परो महान् । हिरण्यबाहुर्भगवान्हिरण्यपतिरीश्वरः

ಆ ರುದ್ರ—ಶರ್ವ—ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಅವನು ಸತ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದ ಮಹಾನ್ ಪರಮಪುರುಷ. ಅವನು ಸ್ವರ್ಣಬಾಹು ಭಗವಾನ್, ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯ-ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಧಿಪತಿ, ಪರಮೇಶ್ವರನು.

Verse 13

अंबिकापतिरीशानः पिनाकी वृषवाहनः । एको रुद्रः परं ब्रह्म पुरुषः कृष्णपिंगलः

ಅವನು ಅಂಬಿಕಾಪತಿ ಈಶಾನ, ಪಿನಾಕಧಾರಿ, ವೃಷಭವಾಹನ. ಅವನೇ ಏಕೈಕ ರುದ್ರ—ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಪುರುಷ—ಕೃಷ್ಣವರ್ಣನಾಗಿ ಪಿಂಗಳ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವನು.

Verse 14

बालाग्रमात्रो हृन्मध्ये विचिंत्यो दहरांतरे । हिरण्यकेशः पद्माक्षो ह्यरुणस्ताम्र एव च

ಹೃದಯಪದ್ಮದ ಮಧ್ಯದ ದಹರಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕೇಶಾಗ್ರಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಸುವರ್ಣಕೇಶ, ಪದ್ಮಾಕ್ಷ, ಅರುಣ-ತಾಮ್ರವರ್ಣ ಕాంతಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ।

Verse 15

यो ऽवसर्पत्य सौ देवो नीलग्रीवो हिरण्मयः । सौम्यो घोरस्तथा मिश्रश्चाक्षारश्चामृतो ऽव्ययः

ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಆ ದೇವನು ನೀಲಗ್ರೀವ, ಹಿರಣ್ಮಯ ಕాంతಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ. ಅವನೇ ಸೌಮ್ಯ, ಘೋರ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರರೂಪ; ಅಕ್ಷರ, ಅಮೃತ, ಅವ್ಯಯ.

Verse 16

स पुंविशेषः परमो भगवानन्तकांतकः । चेतनचेतनोन्मुक्तः प्रपञ्चाच्च परात्परः

ಅವನೇ ಪರಮ ಪುರುಷ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವ—ಅಂತಕನಿಗೂ ಅಂತಕ. ಚೇತನ-ಅಚೇತನ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೂ ಅತೀತನಾಗಿ, ಪರಾತ್ಪರನು.

Verse 17

शिवेनातिशयत्वेन ज्ञानैश्वर्ये विलोकिते । लोकेशातिशयत्वेन स्थितं प्राहुर्मनीषिणः

ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಶಿವನ ಅತಿಶಯತ್ವದಿಂದ ಅವು ಪರಮೋನ್ನತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಲೋಕೇಶರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ಮೀರುತ್ತದೆ.

Verse 18

प्रतिसर्गप्रसूतानां ब्रह्मणां शास्त्रविस्तरम् । उपदेष्टा स एवादौ कालावच्छेदवर्तिनाम्

ಪ್ರತಿ ಸೃಷ್ಟಿಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮರಿಗೆ, ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇರುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸುವವನು ಅವನೇ ಒಬ್ಬನು।

Verse 19

कालावच्छेदयुक्तानां गुरूणामप्यसौ गुरुः । सर्वेषामेव सर्वेशः कालावच्छेदवर्जितः

ಕಾಲವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ನಿಯತವಾದ ಗುರುಗಳಿಗೂ ಅವನೇ ಗುರು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸರ್ವೇಶ್ವರನು, ತಾನೇ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದರಹಿತನು.

Verse 20

शुद्धा स्वाभाविकी तस्य शक्तिस्सर्वातिशायिनी । ज्ञानमप्रतिमं नित्यं वपुरत्यन्तनिर्मितम्

ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಶುದ್ಧವೂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವೂ ಸರ್ವಾತಿಶಯಿನಿಯೂ ಆಗಿದೆ; ಅವನ ಜ್ಞಾನ ಅಪ್ರತಿಮ, ನಿತ್ಯ; ಅವನ ದಿವ್ಯವಪು ಪರಮಪರಿಪೂರ್ಣ, ನಿರ್ದೋಷ.

Verse 21

ऐश्वर्यमप्रतिद्वंद्वं सुखमात्यन्तिकं बलम् । तेजःप्रभावो वीर्यं च क्षमा कारुण्यमेव च

ಅಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಪರಮಾತ್ಯಂತ ಸುಖ, ಬಲ, ತೇಜಸ್ವಿ ಪ್ರಭಾವ, ವೀರ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಕಾರುಣ್ಯ—ಇವೆ ಅವನ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳು.

Verse 22

परिपूर्णस्य सर्गाद्यैर्नात्मनो ऽस्ति प्रयोजनम् । परानुग्रह एवास्य फलं सर्वस्य कर्मणः

ಸದಾ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾದ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ; ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲ ಪರಾನುಗ್ರಹವೇ.

Verse 23

प्रणवो वाचकस्तस्य शिवस्य परमात्मनः । शिवरुद्रादिशब्दानां प्रणवो हि परस्स्मृतः

ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಆ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ವಾಚಕ. ‘ಶಿವ’, ‘ರುದ್ರ’ ಮೊದಲಾದ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಣವವೇ ಪರಮವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 24

शंभो प्रणववाच्यस्य भवनात्तज्जपादपि । या सिद्धिस्सा परा प्राप्या भवत्येव न संशयः

ಹೇ ಶಂಭೋ! ಪ್ರಣವದಿಂದ ವಾಚ್ಯನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಭಾವನೆ/ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಪ್ರಣವ ಜಪಿಸಿದರೂ, ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 25

तस्मादेकाक्षरं देवमाहुरागमपारगाः । वाच्यवाचकयोरैक्यं मन्यमाना मनस्विनः

ಆದ್ದರಿಂದ ಆಗಮಪಾರಗತರಾದ ಮನಸ್ವಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಏಕಾಕ್ಷರ ದೇವ (ಓಂ-ಸ್ವರೂಪ ಶಿವ)ನನ್ನೇ ಪರಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ವಾಚ್ಯ-ವಾಚಕಗಳ ಏಕ್ಯವನ್ನೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ಮನಗಾಣುತ್ತಾರೆ.

Verse 26

अस्य मात्राः समाख्याताश्चतस्रो वेदमूर्धनि । अकारश्चाप्युकारश्च मकारो नाद इत्यपि

ವೇದಮೂರ್ಧನಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—‘ಅ’, ‘ಉ’, ‘ಮ’ ಮತ್ತು ನಾದ (ಅನುನಾದ)ವೂ.

Verse 27

अकारं बह्वृचं प्राहुरुकारो यजुरुच्यते । मकारः सामनादोस्य श्रुतिराथर्वणी स्मृताः

ಅವರು ‘ಅ’ ಅನ್ನು ಬಹ್ವೃಚ (ಋಗ್ವೇದ) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ‘ಉ’ ಯಜುರ್ವೇದವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ‘ಮ’ ಇದರ ಸಾಮನಾದ; ಮತ್ತು ಇದರ ಶ್ರುತಿ ಅಥರ್ವವೇದವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 28

अकारश्च महाबीजं रजः स्रष्टा चतुर्मुखः । उकारः प्रकृतिर्योनिः सत्त्वं पालयिता हरिः

‘ಅ’ ಮಹಾಬೀಜ, ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ಚತುರ್ಮುಖ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಆಗಿದೆ; ‘ಉ’ ಪ್ರಕೃತಿ, ಯೋನಿ, ಸತ್ತ್ವಗುಣ ಮತ್ತು ಪಾಲಕ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಆಗಿದೆ.

Verse 29

मकारः पुरुषो बीजं तमः संहारको हरः । नादः परः पुमानीशो निर्गुणो निष्क्रियः शिवः

‘ಮ’ ಅಕ್ಷರವೇ ಪುರುಷ-ಬೀಜ; ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ಹರನು ಅವನೇ. ಅವನೇ ಪರ ನಾದ, ಪರಮೇಶ್ವರ, ಉತ್ತಮ ಪುರುಷ—ನಿರ್ಗುಣ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಶಿವನು.

Verse 30

सर्वं तिसृभिरेवेदं मात्राभिर्निखिलं त्रिधा । अभिधाय शिवात्मानं बोधयत्यर्धमात्रया

ಈ ಸಮಸ್ತವು ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಓಂಕಾರದ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶಿವನೇ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನೆಂಬ ಬೋಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 31

यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मान्नाणीयो न ज्यायो ऽस्ति किंचित् । वृक्ष इव स्तब्धो दिवि तिष्ठत्येकस्तेनेदं पूर्णं पुरुषेण सर्वम्

ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟುದೂ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಅವನಿಗಿಂತ ಮಹತ್ತರವೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ಏಕನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವೃಕ್ಷದಂತೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಆ ಪರಮಪುರುಷನಿಂದ ಈ ಸರ್ವವೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.