ध्यानप्रकारनिर्णयः / Determination of the Modes of Meditation (on Śrīkaṇṭha-Śiva)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । श्रीकंठनाथं स्मरतां सद्यः सर्वार्थसिद्धयः । प्रसिध्यंतीति मत्वैके तं वै ध्यायंति योगिनः

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಶ್ರೀಕಂಠನಾಥನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವರಿಗೆ ಸಕಲಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಯೋಗಿಗಳು ಅವನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 2

स्थित्यर्थं मनसः केचित्स्थूलध्यानं प्रकुर्वते । स्थूलं तु निश्चलं चेतो भवेत्सूक्ष्मे तु तत्स्थिरम्

ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ಕೆಲವರು ಸ್ಥೂಲ (ಸಾಕಾರ) ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥೂಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ ನಿಶ್ಚಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 3

शिवे तु चिंतिते साक्षात्सर्वाः सिध्यन्ति सिद्धयः । मूर्त्यंतरेषु ध्यातेषु शिवरूपं विचिंतयेत्

ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಬೇರೆ ದೇವಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಶಿವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.

Verse 4

लक्षयेन्मनसः स्थैर्यं तत्तद्ध्यायेत्पुनः पुनः । ध्यानमादौ सविषयं ततो निर्विषयं जगुः

ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಧ್ಯಾನವು ಮೊದಲಿಗೆ ಸವಿಷಯ, ನಂತರ ನಿರ್ವಿಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 5

तत्र निर्विषयं ध्यानं नास्तीत्येव सतां मतम् । बुद्धेर्हि सन्ततिः काचिद्ध्यानमित्यभिधीयते

ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ಪುರುಷರ ಮತವೇನೆಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಿಷಯ ಧ್ಯಾನವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಬುದ್ಧಿಯ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೇ ‘ಧ್ಯಾನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 6

तेन निर्विषया बुद्धिः केवलेह प्रवर्तते । तस्मात्सविषयं ध्यानं बालार्ककिरणाश्रयम्

ಆ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಾಧನೆ) ಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ನಿರ್ವಿಷಯವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸವಿಷಯ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು—ಉದಯಿಸುವ ಬಾಲಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ.

Verse 7

सूक्ष्माश्रयं निर्विषयं नापरं परमार्थतः । यद्वा सविषयं ध्यानं तत्साकारसमाश्रयम्

ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ರಯವಾಗಿಯೂ ವಿಷಯರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಧ್ಯಾನವು ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಸ್ವತಃ ಪರಮತತ್ತ್ವವೇ; ವಿಷಯಸಹಿತ ಧ್ಯಾನವು ಸಾಕಾರ ಆಧಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 8

निराकारात्मसंवित्तिर्ध्यानं निर्विषयं मतम् । निर्बीजं च सबीजं च तदेव ध्यानमुच्यते

ವಿಷಯರಹಿತವಾದ ಆತ್ಮದ ನಿರಾಕಾರ ಅಂತಃಸಂವಿತ್ತಿಯೇ ಧ್ಯಾನವೆಂದು ಮತ; ಅದೇ ಧ್ಯಾನವು ನಿರ್ಬೀಜ ಮತ್ತು ಸಬೀಜ ಎಂದು ದ್ವಿವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 9

निराकारश्रयत्वेन साकाराश्रयतस्तथा । तस्मात्सविषयं ध्यानमादौ कृत्वा सबीजकम्

ಪರಮ ತತ್ತ್ವವು ನಿರಾಕಾರ ಆಶ್ರಯದಿಂದಲೂ ಸಾಕಾರ ಆಶ್ರಯದಿಂದಲೂ ಸಮೀಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ, ಬೀಜಯುಕ್ತ (ಮಂತ್ರ/ರೂಪಯುಕ್ತ) ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 10

अंते निर्विषयं कुर्यान्निर्बीजं सर्वसिद्धये । प्राणायामेन सिध्यंति देव्याः शांत्यादयः क्रमात्

ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಿಷಯರಹಿತವಾಗಿಸಿ, ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಬೀಜ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಶಾಂತಿ ಮೊದಲಾದ ದೈವಸಿದ್ಧಿಗಳು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 11

शांतिः प्रशांतिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च ततः परम् । शमः सर्वापदां चैव शांतिरित्यभिधीयते

ಶಾಂತಿ, ಪ್ರಶಾಂತಿ, ದೀಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ—ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ಸ್ಥಿತಿ—ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತಿನ ಮಧ್ಯೆ ಶಮ (ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ); ಇವೆಲ್ಲವೂ ‘ಶಾಂತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 12

तमसो ऽन्तबहिर्नाशः प्रशान्तिः परिगीयते । बहिरन्तःप्रकाशो यो दीप्तिरित्यभिधीयते

ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇರುವ ತಮಸ್ಸಿನ ನಾಶವೇ ‘ಪ್ರಶಾಂತಿ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಬೆಳಕು ‘ದೀಪ್ತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 13

स्वस्थता या तु सा बुद्धः प्रसादः परिकीर्तितः । कारणानि च सर्वाणि सबाह्याभ्यंतराणि च

ಸ್ವಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಆ ಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ‘ಪ್ರಸಾದ’—ಅಂದರೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಶಾಂತ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಬಾಹ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

Verse 14

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समाचरेत् । ज्ञानवैराग्यसंपन्नो नित्यमव्यग्रमानसः

ಈ ಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಧ್ಯಾತನು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು—ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಸದಾ ಅವ್ಯಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ।

Verse 15

श्रद्दधानः प्रसन्नात्मा ध्याता सद्भिरुदाहृतः । ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः

ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನೂ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನೂ ಆದವನು ಸಜ್ಜನರಿಂದ ‘ಧ್ಯಾತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಧ್ಯೈ’ ಧಾತು ‘ಚಿಂತನೆ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವುದೇ ಧ್ಯಾನ.

Verse 17

योगाभ्यासस्तथाल्पे ऽपि यथा पापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

ಸ್ವಲ್ಪ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸವೂ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೂ ಮಲಿನತೆಗಳು ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ.

Verse 18

अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते । बुद्धिप्रवाहरूपस्य ध्यानस्यास्यावलंबनम्

ಮನಸ್ಸು ಚದುರದೆ ಅವ್ಯಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ‘ಧ್ಯಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬುದ್ಧಿಯ ಅಖಂಡ ಪ್ರವಾಹಸ್ವರೂಪವಾದ ಈ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆಲಂಬನವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

Verse 19

ध्येयमित्युच्यते सद्भिस्तच्च सांबः स्वयं शिवः । विमुक्तिप्रत्ययं पूर्णमैश्वर्यं चाणिमादिकम्

ಸತ್ಪುರುಷರು ಹೇಳುವಂತೆ ಧ್ಯಾನದ ನಿಜ ಧ್ಯೇಯ ಸ್ವಯಂ ಸಾಂಬ—ಶಿವನೇ. ಆ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿಯ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳೊಡನೆ ಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 20

शिवध्यानस्य पूर्णस्य साक्षादुक्तं प्रयोजनम् । यस्मात्सौख्यं च मोक्षं च ध्यानादभयमाप्नुयात्

ಪೂರ್ಣ ಶಿವಧ್ಯಾನದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಆ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸುಖವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ; ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೇ ಅಭಯವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 21

तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः । नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः

ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಬೇಕು. ಧ್ಯಾನವಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ; ಯೋಗಶಿಸ್ತಿಲ್ಲದವನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 22

ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः । ज्ञानं प्रसन्नमेकाग्रमशेषोपाधिवर्जितम्

ಯಾರಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನವೂ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಜ್ಞಾನವೂ ಎರಡೂ ಇರುವವನು ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಆ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಸನ್ನ, ಪ್ರಕಾಶಮಯ, ಏಕಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಉಪಾಧಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 23

योगाभ्यासेन युक्तस्य योगिनस्त्वेव सिध्यति । प्रक्षीणाशेषपापानां ज्ञाने ध्याने भवेन्मतिः

ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ತೊಡಗಿರುವ ಯೋಗಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ನಿರವಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಸಹಜವಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ-ಸಮಾಧಿಯತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

Verse 24

पापोपहतबुद्धीनां तद्वार्तापि सुदुर्लभा । यथावह्निर्महादीप्तः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

ಪಾಪದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಬುದ್ಧಿಯವರಿಗೇ ಅವನ (ಶಿವನ) ವಾರ್ತೆ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ. ಆದರೆ ಮಹಾದೀಪ್ತ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ಒಣ-ತೇವ, ಮೇಲ್ಮೈ-ಆಳದ ಎರಡೂ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ದಹಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ।

Verse 25

तथा शुभाशुभं कर्म ध्यानाग्निर्दहते क्षणात् । अत्यल्पो ऽपि यथा दीपः सुमहन्नाशयेत्तमः

ಅದೇ ರೀತಿ ಧ್ಯಾನಾಗ್ನಿಯು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ; ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ದೀಪವೂ ಮಹಾ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ.

Verse 26

योगाभ्यासस्तथाल्पो ऽपि महापापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವಾದರೂ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೂ ಅದು ಮಹಾ ಪಾಪರಾಶಿಯನ್ನು ಛೇದಿಸಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 27

यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते । नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः

ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ಅಂತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ತೀರ್ಥವಿಲ್ಲ; ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲ.

Verse 28

नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान्

ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಯಜ್ಞವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. (ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ) ತೀರ್ಥಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಡಗಳಷ್ಟೇ; (ಬಾಹ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ) ದೇವರುಗಳು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ರೂಪಗಳಷ್ಟೇ.

Verse 29

योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात् । योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम्

ಸ್ವಾತ್ಮದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ನಿಶ್ಚಯಕಾರಣದಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಆಧಾರಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಪರಮಪತಿ ಶಿವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಯೋಗಿಯ ದೇಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 30

यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम् । यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः

ಅಯುಕ್ತರ ಸ್ಥೂಲ ಕಲ್ಪನೆ ಮಣ್ಣು, ಮರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಒಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುವವರೇ ಪ್ರಿಯರು, ಹೊರಗೆ ಅಲೆದಾಡುವವರು ಅಲ್ಲ।

Verse 31

तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः । बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः

ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತರ್ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರೇ ಶಂಭುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯರು, ಕೇವಲ ಕರ್ಮಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದ ಕರ್ಮಿಗಳು ಅಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರವು ಲೋಕದ ಅಲಂಕಾರದಂತೆ ಗಾಢ ಫಲಭೋಗವನ್ನು ನೀಡದು।

Verse 32

दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः । यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः

ರಾಜಭವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಕಂಡಂತೆ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಕರ್ಮಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವರು—ಜ್ಞಾನಯೋಗದ ಗುರಿಗಾಗಿ ಹೊರಟರೂ—ಮಧ್ಯಮಧ್ಯೆ ಅನೇಕ ಅಂತರಾಯಗಳಿಂದ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 33

योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति । अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಿಷ್ಠೆಯ ಉದ್ಯೋಗಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅವನು ರುದ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ನಂತರ ಯೋಗಿಗಳ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 34

ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते । जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः

ಮೋಕ್ಷಕರವಾದ ಜ್ಞಾನಯೋಗವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದವನು ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿರುವ ನರನೂ ಯೋಗವು ನೀಡುವ ಅದೇ ಗತಿ-ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 35

न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः । द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम्

ಆ ಪರಮಗತಿ ಎಲ್ಲ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ದೊರೆಯದು. ಹಾಗೆಯೇ ವೇದವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಕೋಟಿಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಫಲದಿಂದಲೂ ಅದು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 36

भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने । यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम्

ಶಿವಯೋಗಿಗೆ ಕೇವಲ ಭಿಕ್ಷಾಮಾತ್ರ ನೀಡಿದರೂ, ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ದಾನ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಾನ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಮಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಅದೇ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 37

योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत् । ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम्

ಶಿವಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಆ ಪುಣ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತರು ಶಿವಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಅಪವಾದಿಸಿ ನಿಂದಿಸುವವರು ಪಾಪಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात् । सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम्

ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯದಿಂದ ಆ ಶ್ರೋತರು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೋತನು ಇದ್ದಾಗ ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಅಪವಾದದ ಪಾಪವು ವಕ್ತನಿಗೂ ಸೇರುತ್ತದೆ.

Verse 39

तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः । ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇಳಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪಾಪಿಯಾಗುವ ಶ್ರೋತನು ಮಹಾತ್ಮರ ಮತದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕಠೋರ ದಂಡನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನು. ಆದರೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸದಾ ಶಿವನನ್ನು ಭಜಿಸುವ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಬೇರೆ ಮಟ್ಟದವರು.

Verse 40

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् । भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

ಅವರು ಮಹಾಭೋಗಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂಕರ ಯೋಗವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೋಗವನ್ನು ಬಯಸುವ ಜನರು ಶಿವಯೋಗಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.

Verse 41

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः । योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

ಆಶ್ರಯ, ಅನ್ನಪಾನ, ಶಯ್ಯೆ, ಆವರಣಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಯೋಗಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಈ ಯೋಗಧರ್ಮವು ಪಾಪಮುದ್ಗರಗಳ ಹೊಡೆತಕ್ಕೂ ಅಭೇದ್ಯವಾಗಿ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 42

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः । न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

ಪಾಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಗಳು ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠಿಣ ಧಾನ್ಯಗಳಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವರು. ಅವರು ತಾಪದುಃಖಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಲಿಪ್ತರಾಗರು—ನೀರಿನಿಂದ ತೋಯದ ಪದ್ಮಪತ್ರದಂತೆ.

Verse 43

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः । सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿವಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಮುನಿ ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುವನೋ, ಆ ದೇಶವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳವೇ ಅವನಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದರೆ, ಮುನಿ ಸ್ವತಃ ಎಷ್ಟೋ ಅಧಿಕ ಪಾವನನಾಗುವನು!

Verse 44

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः । सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಿಯಾದ ಸಾಧಕನು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ದುಃಖಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.

Verse 45

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया । भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯ ಫಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಯೋಗಿ, ಲೋಕಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಇಷ್ಟವಾದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ವಿಹರಿಸಬಹುದು.

Verse 46

अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम् । त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्

ಅಥವಾ ವಿಷಯಜನ್ಯ ಸುಖವನ್ನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕ್ಷುದ್ರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿ; ವೈರಾಗ್ಯಯೋಗದ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೃಢ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಲಿ.

Verse 47

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा । स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಮರಣವು ಸಮೀಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಪುನಃಪುನಃ ಅరిష್ಟ-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಯೋಗಸಾಧನೆ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ನಿರತನಾಗಿ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.

Verse 48

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः । प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

ಧೀರಮನಸ್ಸಿನ ನರನು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ರೋಗಾದಿಗಳ ಆಕ್ರಮಣವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ ಅವನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬಹುದು.

Verse 49

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले । क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

ಯಾರಾದರೂ ಅನಶನ ಮಾಡಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲಿ, ಅಥವಾ ಶಿವಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಿ, ಅಥವಾ ಶಿವತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಎಸೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ಅವಗಾಹನ ಮಾಡಲಿ—(ಇಂತಹ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ದೇಹಬಂಧನಾಂತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ)।

Verse 50

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत् । सद्य एव विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा २

ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಧಿಯಂತೆ ಯಾರು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 51

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः । म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

ರೋಗಾದಿ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ವಶನಾಗಿ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನು, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವನೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 52

यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः । शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

ಕೆಲವರು ಉಪವಾಸಾದಿ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಮರಣವೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೆಂದು ಹೇಳುವಂತೆ, ಶಾಸ್ತ್ರವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಧೀರವಾದ ಮನಸ್ಸೇ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 53

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा । यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

ಶಿವನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಅಥವಾ ತಾನೇ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ದುಸ್ತ್ಯಜ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ—ಅವನು ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 54

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः । सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

ಶಿವನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಅಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ (ಆ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ) ತಾನೇ ಮೃತನಾದವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಏಳು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕುಲವೂ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 55

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा । न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

ಶಿವನಿಗಾಗಿ—ಅಥವಾ ಶಿವಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ—ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು, ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 56

तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात् । एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸಂಸಾರಮಂಡಲದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಇನ್ನೂ ಶೀಘ್ರವಾಗುತ್ತದೆ—ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಿದ ಉಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೆ.

Verse 57

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि । पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಷಡಧ್ವ-ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನು ಮರಣಿಸಿದರೆ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪಶುಗಳಂತೆ ಔರ್ಧ್ವದೈಹಿಕ (ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ) ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು।

Verse 58

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः । शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा

ಅವನು ಆಶೌಚಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಾರದು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುತ್ರಾದಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ಶಿವಾಚಾರ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಶಿವವಿದ್ಯೆಯ ಅಧ್ಯಯನಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದರೆ।

Verse 59

अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम् । कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत्

ನಂತರ ಯಾರಾದರೂ ಶಿವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಕರ್ಮ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ, ಮಂಗಳಕರವಾದದ್ದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಷ್ಟು ಶಿವಭಕ್ತರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು।

Verse 60

धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः । नास्ति चेत्तच्छिवे दद्यान्नदद्यात्पशुसन्ततिः

ಶೈವನು ಶೈವಚಿತ್ತವಿರುವ ಮತ್ತು ಶಿವನಿಷ್ಠ ಸಂತತಿಯುಳ್ಳವನ ಧನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಅಂಥ ಶೈವಸಂತತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಧನವನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಪಶುಭಾವಬಂಧಿತರಿಗೋ ಕೊಡಬಾರದು।