अन्तराय-उपसर्ग-विवेचनम् / Analysis of Yogic Obstacles (Antarāyas) and Upasargas

Verse 1

उपमन्युरुवाच । आलस्यं व्याधयस्तीव्राः प्रमादः स्थानसंशयः । अनवस्थितचित्तत्वमश्रद्धा भ्रांतिदर्शनम्

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಆಲಸ್ಯ, ತೀವ್ರ ರೋಗಗಳು, ಪ್ರಮಾದ, ಸ್ಥಳ (ಮತ್ತು ವಿಧಾನ) ಕುರಿತು ಸಂಶಯ, ಚಿತ್ತದ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಅಶ್ರದ್ಧೆ, ಭ್ರಾಂತ ದರ್ಶನ—ಇವು ಶಿವಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನಿಗೆ ವಿಘ್ನಗಳು।

Verse 2

दुःखानि दौर्मनस्यं च विषयेषु च लोलता । दशैते युञ्जतां पुंसामन्तरायाः प्रकीर्तिताः

ದುಃಖಗಳು, ಮನೋವಿಷಾದ, ವಿಷಯಗಳತ್ತ ಲೋಲತೆ—ಇವು ಮತ್ತು ಇತರವು ಸೇರಿ ಹತ್ತು—ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಂತರಾಯಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 3

आलस्यमलसत्त्वं तु योगिनां देहचेतनोः । धातुवैषम्यजा दोषा व्याधयः कर्मदोषजाः

ಯೋಗಿಗಳ ದೇಹ ಮತ್ತು ಚೇತನೆಯಲ್ಲಿ ಆಲಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಲಿನ ಜಡತ್ವ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಧಾತುಗಳ ಅಸಮತೋಲನದಿಂದ ದೇಹದೋಷಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಕರ್ಮದೋಷಗಳಿಂದ ರೋಗಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ।

Verse 4

प्रमादो नाम योगस्य साधना नाम भावना । इदं वेत्युभयाक्रान्तं विज्ञानं स्थानसंशयः

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾದವು ಮಹಾದೋಷವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಸಾಧನೆಯ ಹೆಸರು ‘ಭಾವನಾ’ (ನಿಯಮಿತ ಧ್ಯಾನ). ಆದರೆ ‘ಇದು’ ‘ಅದು’ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾದ ಜ್ಞಾನವು, ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಆಧಾರಸ್ಥಾನ ಕುರಿತು ಸಂಶಯಯುಕ್ತವಾದ ಅಸ್ಥಿರ ಜ್ಞಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 5

अप्रतिष्ठा हि मनसस्त्वनवस्थितिरुच्यते । अश्रद्धा भावरहिता वृत्तिर्वै योगवर्त्मनि

‘ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಾ’ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಅಂತರಭಕ್ತಿಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಂಥ ಅಸ್ಥಿರತೆಯೇ.

Verse 6

विपर्यस्ता मतिर्या सा भ्रांतिरित्यभिधीयते । दुःखमज्ञानजं पुंसां चित्तस्याध्यात्मिकं विदुः

ವಿಪರೀತವಾದ ಮತಿ ‘ಭ್ರಾಂತಿ’ (ಭ್ರಮ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮಾನವರ ದುಃಖವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಲೇಶವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 7

आधिभौतिकमंगोत्थं यच्च दुःखं पुरा कृतैः । आधिदैविकमाख्यातमशन्यस्त्रविषादिकम्

ದೇಹ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ—ಪೂರ್ವಕೃತ ಕರ್ಮಫಲವಾಗಿ—ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ‘ಆಧಿಭೌತಿಕ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಿಂಚು, ಅಸ್ತ್ರ, ವಿಷ ಇತ್ಯಾದಿ ದೈವ-ವಿಶ್ವಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ‘ಆಧಿದೈವಿಕ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 8

इच्छाविघातजं मोक्षं दौर्मनस्यं प्रचक्षते । विषयेषु विचित्रेषु विभ्रमस्तत्र लोलता

ಇಚ್ಛಾಭಂಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ‘ಮೋಕ್ಷ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಾದರೂ, ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ದೌರ್ಮನಸ್ಯ (ವಿಷಾದ)ವೇ. ನಾನಾವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಭ್ರಮ ಉಂಟಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ ಚಂಚಲವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 9

शान्तेष्वेतेषु विघ्नेषु योगासक्तस्य योगिनः । उपसर्गाः प्रवर्तंते दिव्यास्ते सिद्धिसूचकाः

ಈ ವಿಘ್ನಗಳು ಶಮನವಾದಾಗ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಲೀನನಾದ ಯೋಗಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಉಪಸರ್ಗಗಳು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ಸಿದ್ಧಿ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂಚಕಗಳು।

Verse 10

प्रतिभा श्रवणं वार्ता दर्शनास्वादवेदनाः । उपसर्गाः षडित्येते व्यये योगस्य सिद्धयः

ಪ್ರತಿಭಾ, ದಿವ್ಯ ಶ್ರವಣ, ದೂರದ ವಾರ್ತೆ-ಜ್ಞಾನ, ದಿವ್ಯ ದರ್ಶನ, ದಿವ್ಯ ಆಸ್ವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶವೇದನೆ—ಇವು ಆರು ಉಪಸರ್ಗಗಳು; ಇವು ಉದಯಿಸಿದರೆ ನಿಜ ಯೋಗದ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ (ಶಿವೈಕ್ಯದಿಂದ ವಿಚಲಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು)।

Verse 11

सूक्ष्मे व्यवहिते ऽतीते विप्रकृष्टे त्वनागते । प्रतिभा कथ्यते यो ऽर्थे प्रतिभासो यथातथम्

ವಿಷಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರಲಿ, ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿ, ಅತೀತವಾಗಿರಲಿ, ದೂರವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅನಾಗತವಾಗಿರಲಿ—ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ‘ಪ್ರತಿಭಾ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಚೇತನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಯಥಾತಥವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದು ‘ಪ್ರತಿಭಾಸ’।

Verse 12

श्रवणं सर्वशब्दानां श्रवणे चाप्रयत्नतः । वार्त्ता वार्त्तासु विज्ञानं सर्वेषामेव देहिनाम्

ಎಲ್ಲ ದೇಹಿಗಳಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ಇದೆ; ಅವರು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಾರ್ತೆ-ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 13

दर्शनं नाम दिव्यानां दर्शनं चाप्रयत्नतः । तथास्वादश्च दिव्येषु रसेष्वास्वाद उच्यते

‘ದರ್ಶನ’ ಎಂದರೆ ದಿವ್ಯ ಸತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣುವುದು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಆಸ್ವಾದ’ ಎಂದರೆ ದಿವ್ಯ ರಸಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 14

स्पर्शनाधिगमस्तद्वद्वेदना नाम विश्रुता । गन्धादीनां च दिव्यानामाब्रह्मभुवनाधिपाः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶದ ಜ್ಞಾನವು ‘ವೇದನಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗಂಧಾದಿ ದಿವ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಅನುಭವವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಧಿಪತಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 15

संतिष्ठन्ते च रत्नानि प्रयच्छंति बहूनि च । स्वच्छन्दमधुरा वाणी विविधास्यात्प्रवर्तते

ಅಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳು ಸದಾ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಬಹಳವಾಗಿ ದಾನವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಮಧುರ ವಾಣಿ ನಾನಾವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 16

रसायनानि सर्वाणि दिव्याश्चौषधयस्तथा । सिध्यंति प्रणिपत्यैनं दिशंति सुरयोषितः

ಎಲ್ಲ ರಸಾಯನಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಔಷಧಿಗಳೂ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ದೇವಪತ್ನಿಯರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 17

योगसिद्ध्यैकदेशे ऽपि दृष्टे मोक्षे भवेन्मतिः । दृष्टमेतन्मया यद्वत्तद्वन्मोक्षो भवेदिति

ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಮೋಕ್ಷದ ಕುರಿತು ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—“ನಾನು ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕಂಡೆನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮೋಕ್ಷವೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.”

Verse 18

कृशता स्थूलता बाल्यं वार्धक्यं चैव यौवनम् । नानाचातिस्वरूपं च चतुर्णां देहधारणम्

ಕೃಶತೆ, ಸ್ಥೂಲತೆ, ಬಾಲ್ಯ, ವಾರ್ಧಕ್ಯ, ಯೌವನ—ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಗಳು—ಇವೆ ಚತುರ್ವಿಧ ದೇಹಧಾರಣೆಯ ರೂಪಗಳು.

Verse 19

पार्थिवांशं विना नित्यं सुरभिर्गन्धसंग्रहः । एवमष्टगुणं प्राहुः पैशाचं पार्थिवं पदम्

ಪಾರ್ಥಿವ ಅಂಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ‘ಸುರಭಿ’ ಅಂದರೆ ಗಂಧಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ನಿತ್ಯವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮುನಿಗಳು ‘ಪೈಶಾಚ’ (ಸ್ಥೂಲ-ತಾಮಸ) ಪಾರ್ಥಿವ ಪದವನ್ನು ಅಷ್ಟಗುಣಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 20

जले निवसनं चैव भूम्यामेवं विनिर्गमः । इच्छेच्छक्तः स्वयं पातुं समुद्रमपि नातुरः

ಅವನು ಜಲದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸಬಲ್ಲನು, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬಲ್ಲನು. ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸ್ವತಃ ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ಕುಡಿಯಬಲ್ಲನು.

Verse 21

यत्रेच्छति जगत्यस्मिंस्तत्रैव जलदर्शनम् । विना कुम्भादिकं पाणौ जलसञ्चयधारणम्

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಂಭಾದಿ ಪಾತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲನು.

Verse 22

यद्वस्तु विरसञ्चापि भोक्तुमिच्छति तत्क्षणात् । रसादिकं भवेच्चान्यत्त्रयाणां देहधारणम्

ಯಾವ ವಸ್ತುವು ಸ್ವಭಾವತಃ ರಸವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಭೋಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅದು ರಸಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಫಲವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ತ್ರಿದೋಷಗಳಿಂದ ದೇಹಧಾರಣೆ.

Verse 23

निर्व्रणत्वं शरीरस्य पार्थिवैश्च समन्वितम् । तदिदं षोडशगुणमाप्यमैश्वर्यमद्भुतम्

ದೇಹವು ಗಾಯಗಳೂ ರೋಗಗಳೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಆಗಿ, ಪಾರ್ಥಿವ ಗುಣಗಳಿಂದಲೂ ಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಲತತ್ತ್ವದಿಂದ ಲಭಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಐಶ್ವರ್ಯಸಿದ್ಧಿ; ಇದು ಷೋಡಶಗುಣವಾಗಿ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 24

शरीरादग्निनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम् । शक्तिर्जगदिदं दग्धुं यदीच्छेदप्रयत्नतः

ಅವನು ತನ್ನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಲ್ಲನು; ಆದರೂ ಅದರ ತಾಪದ ಭಯ ಅವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ದಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಅವನಿಗಿದೆ.

Verse 25

द्वाभ्यां देहविनिर्माणमाप्यैश्वर्यसमन्वितम् । एतच्चतुर्विंशतिधा तैजसं परिचक्षते

ಎರಡು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ದೇಹದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಆಪ್ಯ (ಜಲತತ್ತ್ವ) ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನೇ ‘ತೈಜಸ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 26

मनोजवत्वं भूतानां क्षणादन्तःप्रवेशनम् । पर्वतादिमहाभारधारणञ्चाप्रयत्नतः

ಭೂತಗಳಿಗೆ ಮನದ ವೇಗ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರ್ವತಾದಿ ಮಹಾಭಾರವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಧರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 27

गुरुत्वञ्च लघुत्वञ्च पाणावनिलधारणम् । अंगुल्यग्रनिपाताद्यैर्भूमेरपि च कम्पनम्

ಅವನೇ ಗುರುತ್ವವನ್ನೂ ಲಘುತ್ವವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕರತಲದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನು. ಬೆರಳ ತುದಿಯ ಬೀಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಹೊಡೆತ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯೂ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 28

एकेन देहनिष्पत्तिर्युक्तं भोगैश्च तैजसैः । द्वात्रिंशद्गुणमैश्वर्यं मारुतं कवयो विदुः

ಈ ಸಾಧನೆಯ ಒಂದೇ (ಮಾತ್ರೆಯಿಂದ) ದೇಹನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ತೈಜಸ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ದೀಪ್ತ) ಭೋಗಗಳೂ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ. ಕವಿಗಳು ‘ಮಾರುತ’ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಪಟ್ಟು ಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 29

छायाहीनविनिष्पत्तिरिन्द्रियाणामदर्शनम् । खेचरत्वं यथाकाममिन्द्रियार्थसमन्वयः

ದೇಹದ ನೆರಳು ಪ್ರಕಟವಾಗದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಾಣಿಸದೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಆಕಾಶಗಮನಶಕ್ತಿ (ಖೇಚರತ್ವ) ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮನ್ವಯ ಹಾಗೂ ವಶೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ।

Verse 30

आकाशलंघनं चैव स्वदेहे तन्निवेशनम् । आकाशपिण्डीकरणमशरीरत्वमेव च

ಅವನು ಆಕಾಶಲಂಘನ, ಆ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವ)ವನ್ನು ತನ್ನದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಆಕಾಶತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಿಂಡೀಕರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಅಶರೀರತ್ವವರೆಗೆ—ಈ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 31

अनिलैश्वर्यसंयुक्तं चत्वारिंशद्गुणं महत् । ऐन्द्रमैश्वर्यमाख्यातमाम्बरं तत्प्रचक्षते

ವಾಯುವಿನ ಐಶ್ವರ್ಯಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಆ ಮಹತ್ತಾದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ನಲವತ್ತು ಗುಣ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಇಂದ್ರನ ಐಶ್ವರ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಆಕಾಶೀಯ (ಅಂಬರ) ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 32

यथाकामोपलब्धिश्च यथाकामविनिर्गमः । सर्वस्याभिभवश्चैव सर्वगुह्यार्थदर्शनम्

ಅವನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಿರ್ಗಮನ (ವಿಮೋಚನೆ)ವನ್ನೂ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವವಸ್ತುಗಳ ಅತಿಗುಹ್ಯಾರ್ಥದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 33

कर्मानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम् । संसारदर्शनं चैव भोगैरैन्द्रैस्समन्वितम्

ತನ್ನ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೇಹನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ವಶಿತ್ವ (ಆಧಿಪತ್ಯ) ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ರೂಪ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಸಮಾನ ಭೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ವೈಭವದ ದರ್ಶನವೂ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 34

एतच्चांद्रमसैश्वर्यं मानसं गुणतो ऽधिकम् । छेदनं ताडनं चैव बंधनं मोचनं तथा

ಈ ಚಾಂದ್ರಮಸ ಐಶ್ವರ್ಯವು—ಮಾನಸ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿ—ಗುಣತಃ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಇದರಲ್ಲಿ ಛೇದನ, ತಾಡನ, ಬಂಧನ ಹಾಗೂ ಮೋಚನ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

Verse 35

ग्रहणं सर्वभूतानां संसारवशवर्तिनाम् । प्रसादश्चापि सर्वेषां मृत्युकालजयस्तथा

ಸಂಸಾರದ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಸಾದ (ಕೃಪೆ) ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಿಯತ ಮೃತ್ಯುಕಾಲವನ್ನೂ ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 36

आभिमानिकमैश्वर्यं प्राजापत्यं प्रचक्षते । एतच्चान्द्रमसैर्भोगैः षट्पञ्चाशद्गुणं महत्

‘ಆಭಿಮಾನಿಕ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ (ಪ್ರಜಾಪತಿ-ಮಟ್ಟದ) ಅಧಿಪತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮಹಿಮೆ ಚಾಂದ್ರಮಸ ಲೋಕದ ಭೋಗಗಳಿಗಿಂತ ಐವತ್ತಾರು ಪಟ್ಟು ಮಹತ್ತರವಾಗಿದೆ.

Verse 37

सर्गः संकल्पमात्रेण त्राणं संहरणं तथा । स्वाधिकारश्च सर्वेषां भूतचित्तप्रवर्तनम्

ಅವರ ಕೇವಲ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರಕ್ಷಣೆ (ಪಾಲನೆ) ಮತ್ತು ಸಂಹಾರವೂ. ಅವರು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರಾಧಿಕಾರಿ; ಜೀವಿಗಳ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಭಾವಾನುಸಾರ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

असादृश्यं च सर्वस्य निर्माणं जगतः पृथक् । शुभाशुभस्य करणं प्राजापत्यैश्च संयुतम्

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಹುಮುಖ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಶುಭ-ಅಶುಭ ಫಲಗಳ ಕಾರಣವೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

चतुष्षष्ठिगुणं ब्राह्ममैश्वर्यं च प्रचक्षते । बौद्धादस्मात्परं गौणमैश्वर्यं प्राकृतं विदुः

ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಐಶ್ವರ್ಯವು ಅರವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಗುಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬೌದ್ಧಿಕ ಶಕ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಪರವಾದ, ಉನ್ನತವಾದ ಗೌಣ (ದ್ವಿತೀಯ) ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ‘ಪ್ರಾಕೃತ’—ಪ್ರಕೃತಿಜನಿತ—ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 40

वैष्णवं तत्समाख्यातं तस्यैव भुवनस्थितिः । ब्रह्मणा तत्पदं सर्वं वक्तुमन्यैर्न शक्यते

ಅದನ್ನು ‘ವೈಷ್ಣವ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಆ ಪದವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ವಿವರಿಸಬಲ್ಲನು; ಇತರರಿಗೆ ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 41

तत्पौरुषं च गौणं च गणेशं पदमैश्वरम् । विष्णुना तत्पदं किंचिज्ज्ञातुमन्यैर्न शक्यते

ಆ ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯಪದವು—ಮುಖ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಗೌಣಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ—ಗಣೇಶನದೇ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಷ್ಣುವೂ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಷ್ಟೇ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು; ಇತರರಿಗೆ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಜ್ಞೇಯ.

Verse 42

विज्ञानसिद्धयश्चैव सर्वा एवौपसर्गिकाः । निरोद्धव्या प्रयत्नेन वर्राग्येण परेण तु

ಯೋಗವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳೂ ನಿಜವಾಗಿ ಉಪಸರ್ಗಗಳು—ಅಡ್ಡಿಗಳೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ದೃಢ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ, ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು—ಶಿವಾನುಗ್ರಹದ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲು.

Verse 43

प्रतिभासेष्वशुद्धेषु गुणेष्वासक्तचेतसः । न सिध्येत्परमैश्वर्यमभयं सार्वकामिकम्

ಅಶುದ್ಧ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೇವಲ ಭಾಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮನಸ್ಸು ಆಸಕ್ತನಾದವನಿಗೆ ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗದು; ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದ ನಿರ್ಭಯಪದವೂ ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 44

तस्माद्गुणांश्च भोगांश्च देवासुरमहीभृताम् । तृणवद्यस्त्यजेत्तस्य योगसिद्धिः परा भवेत्

ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಭೂಪತಿಗಳು ಕೂಡ ಬಯಸುವ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ತೃಣದಂತೆ ತ್ಯಜಿಸುವವನಿಗೆ ಪರಮ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 45

अथवानुग्रहेच्छायां जगतो विचरेन्मुनिः । यथाकामंगुणान्भोगान्भुक्त्वा मुक्तिं प्रयास्यति

ಅಥವಾ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮುನಿಯು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಬಹುದು; ಗುಣಜನ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಾನುಸಾರ ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಬಂಧನವಿಲ್ಲದೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 46

विजने जंतुरहिते निःशब्दे बाधवर्जिते । सुप्रलिप्ते स्थले सौम्ये गन्धधूपादिवासिते

ನಿರ್ಜನ, ಜೀವಿಗಳಿಲ್ಲದ, ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಡಚಣೆರಹಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ—ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸೌಮ್ಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ, ಸುಗಂಧ-ಧೂಪಾದಿಗಳಿಂದ ಸುಗಂಧಿತಗೊಳಿಸಿ—ಶಿವಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು।

Verse 47

मुक्तपुष्पसमाकीर्णे वितानादि विचित्रिते । कुशपुष्पसमित्तोयफलमूलसमन्विते

ಆ ಸ್ಥಳವು ಮುತ್ತಿನಂತ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ವಿತಾನಾದಿ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ವೈಚಿತ್ರ್ಯವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿ; ಕುಶ, ಪುಷ್ಪ, ಸಮಿತ್ತು, ಜಲ, ಫಲ ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ—ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ವಿಧಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.

Verse 48

नाग्न्यभ्याशे जलाभ्याशे शुष्कपर्णचये ऽपि वा । न दंशमशकाकीर्णे सर्पश्वापदसंकुले

ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪ, ಜಲದ ಸಮೀಪ, ಅಥವಾ ಒಣ ಎಲೆಗಳ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ಕಚ್ಚುವ ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ತುಂಬಿರುವ, ಅಥವಾ ಸರ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಡುಮೃಗಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ (ಧ್ಯಾನ/ಪೂಜೆ) ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 49

न च दुष्टमृगाकीर्णे न भये दुर्जनावृते । श्मशाने चैत्यवल्मीके जीर्णागारे चतुष्पथे

ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ, ಭಯದ ನಡುವೆ ದುರ್ಜನರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ—ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ, ಚೈತ್ಯ ಅಥವಾ ವಲ್ಮೀಕದ ಬಳಿ, ಜೀರ್ಣ ಮನೆಯಲ್ಲೋ, ಚತುಷ್ಪಥದಲ್ಲೋ—(ಸಾಧಕ) ಕದಲಬಾರದು. ಶಿವನಿಷ್ಠ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಪ್ರಭು ಪತಿ ಅಂತರಾಶ್ರಯ; ಅವರು ಭಯಬಂಧಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 50

नदीनदसमुद्राणां तीरे रथ्यांतरे ऽपि वा । न जीर्णोद्यानगोष्ठादौ नानिष्टे न च निंदिते

ನದಿ-ಹೊಳೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವವ್ರತ/ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಜೀರ್ಣ ಉದ್ಯಾನ, ಗೋಶಾಲೆ ಮೊದಲಾದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬೇಡ; ಅಶುಭ ಮತ್ತು ನಿಂದಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಬೇಡ.

Verse 51

नाजीर्णाम्लरसोद्गारे न च विण्मूत्रदूषिते । नच्छर्द्यामातिसारे वा नातिभुक्तौ श्रमान्विते

ಅಜೀರ್ಣದಿಂದ ಹುಳಿ ಡಕಾರ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಹವು ಮಲ-ಮೂತ್ರದಿಂದ ದೂಷಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಾಂತಿ ಅಥವಾ ಅತಿಸಾರ ಇದ್ದರೆ—ಶಿವವ್ರತ ಆಚರಿಸಬಾರದು. ಅತಿಭೋಜನದ ನಂತರವೂ, ಶ್ರಮದಿಂದ ದಣಿದಾಗಲೂ ಬೇಡ.

Verse 52

न चातिचिंताकुलितो न चातिक्षुत्पिपासितः । नापि स्वगुरुकर्मादौ प्रसक्तो योगमाचरेत्

ಅತಿಚಿಂತೆಯಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗಿ, ಅಥವಾ ಅತಿಭೂಕ-ಪಿಪಾಸೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಯೋಗವನ್ನು ಆಚರಿಸಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಭಾರೀ ಕರ್ತವ್ಯಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿಯೂ ಯೋಗ ಮಾಡಬಾರದು; ಸಮತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯದಿಂದ ಯೋಗವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 53

युक्ताहारविहारश्च युक्तचेष्टश्च कर्मसु । युक्तनिद्राप्रबोधश्च सर्वायासविवर्जितः

ಆಹಾರ-ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿತನಾಗಿ, ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವವನಾಗಿ, ನಿದ್ರೆ-ಜಾಗರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಮಿತನಾಗಿ ಇರುವವನು—ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 54

आसनं मृदुलं रम्यं विपुलं सुसमं शुचि । पद्मकस्वस्तिकादीनामभ्यसेदासनेषु च

ಆಸನವನ್ನು ಮೃದು, ರಮ್ಯ, ವಿಶಾಲ, ಸಮ ಮತ್ತು ಶುಚಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು; ಆ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಕ, ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಮೊದಲಾದ ಆಸನಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು।

Verse 55

अभिवंद्य स्वगुर्वंतानभिवाद्याननुक्रमात् । ऋजुग्रीवशिरोवक्षा नातिष्ठेच्छिष्टलोचनः

ಸ್ವಗುರುಗಳನ್ನು ವಂದಿಸಿ, ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇತರ ಪೂಜ್ಯ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಅಭಿವಾದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ; ಕತ್ತು, ತಲೆ, ಎದೆ ನೇರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಯಮಿತ ಹಾಗೂ ವಿನೀತವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ನಿಲ್ಲಬೇಕು।

Verse 56

किंचिदुन्नामितशिरा दंतैर्दंतान्न संस्पृशेत् । दंताग्रसंस्थिता जिह्वामचलां सन्निवेश्य च

ತಲೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತಿ ಇಟ್ಟು, ಹಲ್ಲುಗಳು ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ತಾಗದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಲ್ಲಿನ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಅಚಲವಾಗಿರಿಸಬೇಕು।

Verse 57

पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस्तथा प्रजननं पुनः । ऊर्वोरुपरि संस्थाप्य बाहू तिर्यगयत्नतः

ಮಡಕಾಲುಗಳ (ಹೀಲ್ಸ್) ಮೂಲಕ ವೃಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನನೇಂದ್ರಿಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ತೊಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಭುಜಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇಟ್ಟು—ಈ ರೀತಿ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು।

Verse 58

दक्षिणं करपृष्ठं तु न्यस्य वामतलोपरि । उन्नाम्य शनकैः पृष्ठमुरो विष्टभ्य चाग्रतः

ಬಲಗೈಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಎಡಗೈ ತಳದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆನ್ನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮುಂದೆ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು।

Verse 59

संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् । संभृतप्राणसंचारः पाषाण इव निश्चलः

ತನ್ನ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಯಾವ ದಿಕ್ಕನ್ನೂ ನೋಡದೆ, ಪ್ರಾಣಸಂಚಾರವನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿ, ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು।

Verse 60

स्वदेहायतनस्यांतर्विचिंत्य शिवमंबया । हृत्पद्मपीठिकामध्ये ध्यानयज्ञेन पूजयेत्

ತನ್ನ ದೇಹಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಅಂಬೆಯೊಡನೆ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಹೃದಯಪದ್ಮದ ಪೀಠಿಕೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 61

मूले नासाग्रतो नाभौ कंठे वा तालुरंध्रयोः । भ्रूमध्ये द्वारदेशे वा ललाटे मूर्ध्नि वा स्मरेत्

ಮೂಲಾಧಾರದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ; ಅಥವಾ ಕಂಠದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ತಾಲುವಿನ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ; ಅಥವಾ ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ದ್ವಾರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ; ಅಥವಾ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಶಿರೋಮೂರ್ಧ್ನಿಯಲ್ಲಿ (ಶಿವನನ್ನು) ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।

Verse 62

परिकल्प्य यथान्यायं शिवयोः परमासनम् । तत्र सावरणं वापि निरावरणमेव वा

ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ದೇವಿಗೆ ಪರಮಾಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಆವರಣಸಹಿತವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಾವರಣವಾಗಿ—ಸರಳವಾಗಿ, ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು।

Verse 63

द्विदलेषोडशारे वा द्वादशारे यथाविधि । दशारे वा षडस्रे वा चतुरस्रे शिवं स्मरेत्

ಎರಡು ದಳಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿನಾರು ಅರೆಗಳಿರುವ ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ವಿಧಿಯಂತೆ ಹನ್ನೆರಡು ಅರೆಗಳ ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ—ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಅರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಷಟ್ಕೋಣದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಚತುರಸ್ರದಲ್ಲಿ—ಶ್ರೀಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 64

भ्रुवोरंतरतः पद्मं द्विदलं तडिदुज्ज्वलम् । भ्रूमध्यस्थारविन्दस्य क्रमाद्वै दक्षिणोत्तरे

ಎರಡು ಭ್ರೂಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಎರಡು ದಳಗಳ ಪದ್ಮವಿದೆ. ಭ್ರೂಮಧ್ಯಸ್ಥ ಆ ಅರವಿಂದದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಲ-ಎಡವೇ ದಕ್ಷಿಣ-ಉತ್ತರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿವೆ।

Verse 65

विद्युत्समानवर्णे च पर्णे वर्णावसानके । षोडशारस्य पत्राणि स्वराः षोडश तानि वै

ಮಿಂಚಿನಂತಿರುವ ವರ್ಣದ ಪರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಷೋಡಶಾರ ರೂಪದ ಹದಿನಾರು ಪತ್ರಗಳೇ ನಿಜವಾಗಿ ಹದಿನಾರು ಸ್ವರಗಳು.

Verse 66

पूर्वादीनि क्रमादेतत्पद्मं कन्दस्य मूलतः । ककारादिटकारांता वर्णाः पर्णान्यनुक्रमात्

ಕಂದದ ಮೂಲದಿಂದಲೇ ಈ ಪದ್ಮವು ಪೂರ್ವಾದಿ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ; ಅದರ ಪತ್ರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ‘ಕ’ದಿಂದ ‘ಟ’ವರೆಗೆ ಇರುವ ವರ್ಣಗಳೇ.

Verse 67

भानुवर्णस्य पद्मस्य ध्येयं तद्१ हृदयान्तरे । गोक्षीरधवलस्योक्ता डादिफान्ता यथाक्रमम्

ಹೃದಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವರ್ಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಆ ಪದ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅದು ಗೋಕ್ಷೀರದಂತೆ ಧವಳವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಕ್ಷರಗಳು ‘ಡ’ದಿಂದ ‘ಫ’ವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 68

अधो दलस्याम्बुजस्य एतस्य २ च दलानि षट् । विधूमांगारवर्णस्य वर्णा वाद्याश्च लान्तिमाः

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಅಧಃಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆರು ದಳಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ವರ್ಣ ಧೂಮರಹಿತ ಅಂಗಾರದಂತೆ; ಅವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ನಾದಗಳು (ಸ್ಪಂದನಗಳು) ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 69

मूलाधारारविंदस्य हेमाभस्य यथाक्रमम् । वकारादिसकारान्ता वर्णाः पर्णमयाः स्थिताः

ಹೇಮಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮೂಲಾಧಾರ ಅರವಿಂದದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ‘ವ’ದಿಂದ ‘ಸ’ವರೆಗೆ ವರ್ಣಗಳು ದಳಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 70

एतेष्वथारविंदेषु यत्रैवाभिरतं मनः । तत्रैव देवं देवीं च चिंतयेद्धीरया धिया

ಈ ಅರವಿಂದಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನಿಜವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯ ಸಾಧಕನು ಶಾಂತವಾದ ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ದೇವ ಶಿವನನ್ನೂ ದೇವಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 71

अंगुष्ठमात्रममलं दीप्यमानं समंततः । शुद्धदीपशिखाकारं स्वशक्त्या पूर्णमण्डितम्

ಅದು ನಿರ್ಮಲ, ಅಂಗುಷ್ಟಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣದದು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ—ಶುದ್ಧ ದೀಪಶಿಖೆಯ ಆಕಾರದಂತೆ, ತನ್ನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 72

इन्दुरेखासमाकारं तारारूपमथापि वा । नीवारशूकस्सदृशं बिससुत्राभमेव वा

ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರಕಲೆಯ ರೇಖೆಯಂತೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಕ್ಷತ್ರರೂಪವಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡು ಅಕ್ಕಿಯ ಶೂಕದಂತೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಮಲತಂತುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸೂತ್ರದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

Verse 73

कदम्बगोलकाकारं तुषारकणिकोपमम् । क्षित्यादितत्त्वविजयं ध्याता यद्यपि वाञ्छति

ಧ್ಯಾತನು ಭೂಮಿ ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲು ಬಯಸಿದರೂ, ಆ ತತ್ತ್ವಾತೀತ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕದಂಬಫಲದ ಗೋಳದಂತೆ ಹಾಗೂ ಹಿಮಕಣದಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 74

तत्तत्तत्त्वाधिपामेव मूर्तिं स्थूलां विचिंतयेत् । सदाशिवांता ब्रह्माद्यभवाद्याश्चाष्टमूर्तयः

ಪ್ರತಿ ತತ್ತ್ವದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಆ ಸ್ಥೂಲ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಸದಾಶಿವದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ತನಕ, ಹಾಗೆಯೇ ಭವ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ—ಇವು ಪ್ರಭುವಿನ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳು.

Verse 75

शिवस्य मूर्तयः स्थूलाः शिवशास्त्रे विनिश्चिताः । घोरा मिश्रा प्रशान्ताश्च मूर्तयस्ता मुनीश्वरैः

ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಸ್ಥೂಲ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮುನೀಶ್ವರರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ—ಘೋರ, ಮಿಶ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ.

Verse 76

फलाभिलाषरहितैश्चिन्त्याश्चिन्ताविशारदैः । घोराश्चेच्चिंतिताः कुर्युः पापरोगपरिक्षयम्

ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ, ಸ್ಥಿರಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಸಾಧಕರು ಶಿವನ ಘೋರರೂಪಗಳನ್ನೋ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನೋ ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ ಪಾಪಗಳೂ ಪಾಪಜನ್ಯ ರೋಗಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 77

चिरेण मिश्रे सौम्ये तु न सद्यो न चिरादपि । सौम्ये मुक्तिर्विशेषेण शांतिः प्रज्ञा प्रसिध्यति

ಮಿಶ್ರ ಹಾಗೂ ಸೌಮ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವು ತಕ್ಷಣವೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬಹಳ ಬೇಗವೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸೌಮ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ; ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆ ವಿಕಸಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 78

सिध्यंति सिद्धयश्चात्र क्रमशो नात्र संशयः

ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.