योगप्रकारनिर्णयः (Classification and Definition of Yoga)

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । ज्ञाने क्रियायां चर्यायां सारमुद्धृत्य संग्रहात् । उक्तं भगवता सर्वं श्रुतं श्रुतिसमं मया

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ಜ್ಞಾನ, ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಯೆಗಳ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಅದು ಶ್ರುತಿ (ವೇದ) ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ।

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि योगं परमदुर्लभम् । साधिकारं च सांगं च सविधिं सप्रयोजनम्

ಈಗ ನಾನು ಪರಮದುರ್ಲಭವಾದ ಆ ಯೋಗವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಯೋಗ್ಯಾಧಿಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಪ್ರಯೋಜನದೊಂದಿಗೆ.

Verse 3

यद्यस्ति मरणं पूर्वं योगाद्यनुपमर्दतः । सद्यः साधयितुं शक्यं येन स्यान्नात्महा नरः

ಯೋಗಾದಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಅಡಚಣೆ ಅಥವಾ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಅಕಾಲಮರಣ ಸಮೀಪಿಸಿದರೆ, ತಕ್ಷಣ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಉಪಾಯವಿದೆ—ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಆತ್ಮಹಾ (ಆತ್ಮವಿನಾಶಕ) ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 4

तच्च तत्कारणं चैव तत्कालकरणानि च । तद्भेदतारतम्यं च वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

ಮತ್ತೂ ತತ್ತ್ವಾನುಸಾರವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು—ಆ ತತ್ತ್ವವೇನು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರಣವೇನು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕರಣಗಳು/ಸಾಧನಗಳು ಯಾವುವು, ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಭೇದವೇನು.

Verse 5

उपमन्युरुवाच । स्थाने पृष्टं त्वया कृष्ण सर्वप्रश्नार्थवेदिना । ततः क्रमेण तत्सर्वं वक्ष्ये शृणु समाहितः

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಕೃಷ್ಣ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಅರಿತವನೇ, ನೀನು ಯಥಾಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳುವೆನು; ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳು.

Verse 6

निरुद्धवृत्त्यंतरस्यं शिवे चित्तस्य निश्चला । या वृत्तिः स समासेन योगः स खलु पञ्चधा

ಅಂತರವೃತ್ತಿಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ತವು ಶಿವನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ‘ಯೋಗ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಐದು ವಿಧಗಳಾಗಿದೆ.

Verse 7

मंत्रयोगःस्पर्शयोगो भावयोगस्तथापरः । अभावयोगस्सर्वेभ्यो महायोगः परो मतः

ಮಂತ್ರಯೋಗ, ಸ್ಪರ್ಶಯೋಗ ಮತ್ತು ಭಾವಯೋಗವೂ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಯೋಗಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ಅಭಾವಯೋಗವೇ ಪರಮ ಮಹಾಯೋಗವೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ।

Verse 8

मंत्राभ्यासवशेनैव मंत्रवाच्यार्थगोचरः । अव्याक्षेपा मनोवृत्तिर्मंत्रयोग उदाहृतः

ಮಂತ್ರಾಭ್ಯಾಸದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸು ಮಂತ್ರವು ಸೂಚಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನೋವೃತ್ತಿ ಅವಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದೇ ‘ಮಂತ್ರಯೋಗ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 9

प्राणायाममुखा सैव स्पर्शे योगोभिधीयते । स मंत्रस्पर्शनिर्मुक्तो भावयोगः प्रकीर्तितः

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಅದೇ ಸಾಧನೆ ‘ಸ್ಪರ್ಶ’ (ಅಂತರಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ) ಸಹಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ‘ಯೋಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮಂತ್ರಾದಿ ಬಾಹ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶಾಧೀನತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದರೆ ಅದನ್ನು ‘ಭಾವಯೋಗ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 10

विलीनावयवं विश्वं रूपं संभाव्यते यतः । अभावयोगः संप्रोक्तो ऽनाभासाद्वस्तुनः सतः

ವಿಶ್ವದ ಅವಯವಗಳು ಲೀನವಾಗಿ ಒಂದೇ ಅವಿಭಕ್ತ ರೂಪವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಸತ್ ವಸ್ತುವಿನ ‘ಅನಾಭಾಸ’ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ‘ಅಭಾವಯೋಗ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ। ಶೈವದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮರೂಪಗಳು ಶಮನವಾದಾಗ ಪತಿ ಶಿವನು ನಿತ್ಯಸತ್ ಆಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 11

शिवस्वभाव एवैकश्चिंत्यते निरुपाधिकः । यथा शैवमनोवृत्तिर्महायोग इहोच्यते

ಉಪಾಧಿರಹಿತವಾದ ಶಿವಸ್ವಭಾವವೇ ಏಕಮಾತ್ರ ಧ್ಯೇಯ; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಶೈವವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾಯೋಗ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 12

दृष्टे तथानुश्रविके विरक्तं विषये मनः । यस्य तस्याधिकारोस्ति योगे नान्यस्य कस्यचित्

ನೋಡಿದ ಹಾಗು ಕೇವಲ ಕೇಳಿದ ವಿಷಯಗಳ (ಸ್ವರ್ಗಭೋಗದ ವಾಗ್ದಾನಗಳಂತೆ) ಬಗ್ಗೆ ಮನಸ್ಸು ವಿರಕ್ತವಾಗಿರುವವನಿಗೇ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ; ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 13

विषयद्वयदोषाणां गुणानामीश्वरस्य च । दर्शनादेव सततं विरक्तं जायते मनः

ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳ ದ್ವಿವಿಧ ದೋಷಗಳನ್ನೂ, ಈಶ್ವರನ ಶುಭಗುಣಗಳನ್ನೂ ದರ್ಶನ-ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಲೋಕಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 14

अष्टांगो वा षडंगो वा सर्वयोगः समासतः । यमश्च नियमश्चैव स्वस्तिकाद्यं तथासनम्

ಅಷ್ಟಾಂಗವೆಂದರೂ ಷಡಂಗವೆಂದರೂ—ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಯೋಗ ಇದು: ಯಮ, ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಸನಾದಿ ಆಸನಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ।

Verse 15

प्राणायामः प्रत्याहारो धारणा ध्यानमेव च । समाधिरिति योगांगान्यष्टावुक्तानि सूरिभिः

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣೆ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ—ಇಂತೆ ಯೋಗದ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ।

Verse 16

आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारोथ धारणा । ध्यानं समाधिर्योगस्य षडंगानि समासतः

ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಸಂರೋಧ (ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ), ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣೆ, ಧ್ಯಾನ, ಸಮಾಧಿ—ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಯೋಗದ ಆರು ಅಂಗಗಳು ಇವೇ।

Verse 17

पृथग्लक्षणमेतेषां शिवशास्त्रे समीरितम् । शिवागमेषु चान्येषु विशेषात्कामिकादिषु

ಇವುಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಶೈವ ಆಗಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಮಿಕಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ।

Verse 18

यम इत्युच्यते सद्भिः पञ्चावयवयोगतः । शौचं तुष्टिस्तपश्चैव जपः प्रणिधिरेव च

ಸತ್ಭಕ್ತರು ‘ಯಮ’ವು ಐದು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಶೌಚ, ತುಷ್ಟಿ (ಸಂತೋಷ), ತಪಸ್ಸು, ಜಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಭು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಿಧಾನ (ಸಮರ್ಪಣೆ)।

Verse 19

इति पञ्चप्रभेदस्स्यान्नियमः स्वांशभेदतः । स्वस्तिकं पद्ममध्येंदुं वीरं योगं प्रसाधितम्

ಹೀಗೆ ಸ್ವಾಂಶಭೇದದಂತೆ ‘ನಿಯಮ’ವು ಐದು ವಿಧಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಸ್ವಸ್ತಿಕ, ಪದ್ಮಮಧ್ಯೇಂದು, ವೀರ ಮತ್ತು ಸುಸಾಧಿತ ಯೋಗ-ನಿಯಮ।

Verse 20

पर्यंकं च यथेष्टं च प्रोक्तमासनमष्टधा । प्राणः स्वदेहजो वायुस्तस्यायामो निरोधनम्

ಆಸನಗಳು ಎಂಟು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಪರ್ಯಂಕ ಮತ್ತು ಯಥೇಷ್ಠ ಮೊದಲಾದವು. ಪ್ರಾಣವು ಸ್ವದೇಹಜನ್ಯ ವಾಯು; ಅದರ ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ-ನಿರೋಧವೇ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ।

Verse 21

तद्रोचकं पूरकं च कुंभकं च त्रिधोच्यते । नासिकापुटमंगुल्या पीड्यैकमपरेण तु

ಆ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ರೇಚಕ, ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಕುಂಭಕ ಎಂದು ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ನಾಸಿಕಾಪುಟವನ್ನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಒತ್ತಿ, ಇನ್ನೊಂದರಿಂದ ಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು।

Verse 22

औदरं रेचयेद्वायुं तथायं रेचकः स्मृतः । बाह्येन मरुता देहं दृतिवत्परिपूरयेत्

ಉದರದಿಂದ ವಾಯುವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು ‘ರೇಚಕ’ವೆಂದು ಸ್ಮೃತ. ನಂತರ ಬಾಹ್ಯ ಮರುತದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಧಮಣಿಯಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಬೇಕು.

Verse 23

नासापुटेनापरेण पूरणात्पूरकं मतम् । न मुंचति न गृह्णाति वायुमंतर्बहिः स्थितम्

ಮತ್ತೊಂದು ನಾಸಾಪುಟದಿಂದ ಶ್ವಾಸವನ್ನು ತುಂಬುವುದು ‘ಪೂರಕ’ವೆಂದು ಮತ. ಯೋಗಿ ವಾಯುವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಒಳ-ಹೊರ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 24

संपूर्णं कुंभवत्तिष्ठेदचलः स तु कुंभक । रेचकाद्यं त्रयमिदं न द्रुतं न विलंबितम्

ಕುಂಭದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು—ಇದೇ ‘ಕುಂಭಕ’. ರೇಚಕಾದಿ ಈ ತ್ರಯ (ರೇಚಕ, ಪೂರಕ, ಕುಂಭಕ) ಅತಿವೇಗವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿವಿಲಂಬವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.

Verse 25

तद्यतः क्रमयोगेन त्वभ्यसेद्योगसाधकः । रेचकादिषु योभ्यासो नाडीशोधनपूर्वकः

ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಸಾಧಕನು ಕ್ರಮಯೋಗದಿಂದ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ರೇಚಕಾದಿಗಳ ಅಭ್ಯಾಸವು ನಾಡೀಶೋಧನ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಶುದ್ಧಿಯ ನಂತರವೇ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 26

स्वेच्छोत्क्रमणपर्यंतः प्रोक्तो योगानुशासने । कन्यकादिक्रमवशात्प्राणायामनिरोधनम्

ಯೋಗಾನುಶಾಸನದಲ್ಲಿ (ಯೋಗಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ) ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗದವರೆಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ಕನ್ಯಕ’ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಮದಂತೆ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಪ್ರಾಣನಿರೋಧವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

Verse 27

तच्चतुर्धोपदिष्टं स्यान्मात्रागुणविभागतः । कन्यकस्तु चतुर्धा स्यात्स च द्वादशमात्रकः

ಆ ಮಂತ್ರರೂಪವು ಮಾತ್ರಾ-ಗುಣ ವಿಭಾಗದಂತೆ ಚತುರ್ವಿಧವಾಗಿ ಉಪದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಕನ್ಯಕ’ವೂ ಚತುರ್ವಿಧ; ಅದು ದ್ವಾದಶ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.

Verse 28

मध्यमस्तु द्विरुद्धातश्चतुर्विंशतिमात्रकः । उत्तमस्तु त्रिरुद्धातः षड्विंशन्मात्रकः परः

‘ಮಧ್ಯಮ’ ರೂಪವು ಮೂಲ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗಿ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ‘ಉತ್ತಮ’ ರೂಪವು ತ್ರಿಗುಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು; ಅದು ಷಡ್ವಿಂಶತಿ ಮಾತ್ರಾಯುಕ್ತ.

Verse 29

स्वेदकंपादिजनकः प्राणायामस्तदुत्तरः । आनंदोद्भवरोमांचनेत्राश्रूणां विमोचनम्

ಅನಂತರ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಬೆವರು, ದೇಹಕಂಪನ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಆನಂದೋದ್ಭವ ರೋಮಾಂಚ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಗಳ ವಿಮೋಚನೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 30

जल्पभ्रमणमूर्छाद्यं जायते योगिनः परम् । जानुं प्रदक्षिणीकृत्य न द्रुतं न विलंबितम्

ಯೋಗಿಗೆ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥ ವಾಕ್ಯ, ಅಶಾಂತ ಭ್ರಮಣ, ಮೂರ್ಚೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅತಿವೇಗವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿವಿಲಂಬವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 31

अंगुलीस्फोटनं कुर्यात्सा मात्रेति प्रकीर्तिता । मात्राक्रमेण विज्ञेयाश्चोद्वातक्रमयोगतः

ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸುವಂತೆ (ಸ್ನ್ಯಾಪ್) ಮಾಡಬೇಕು; ಅದೇ ‘ಮಾತ್ರಾ’ (ಕಾಲಘಟಕ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಾಣಚಲನ ವಿಧಾನವಾದ (ಚೋದ್ವಾತ-ಕ್ರಮ)ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 32

नाडीविशुद्धिपूर्वं तु प्राणायामं समाचरेत् । अगर्भश्च सगर्भश्च प्राणायामो द्विधा स्मृतः

ಮೊದಲು ನಾಡೀಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ನಂತರ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮೃತ—ಅಗರ್ಭ (ಬೀಜಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ) ಮತ್ತು ಸಗರ್ಭ (ಬೀಜಮಂತ್ರಸಹಿತ).

Verse 33

जपं ध्यानं विनागर्भः सगर्भस्तत्समन्वयात् । अगर्भाद्गर्भसंयुक्तः प्राणायामःशताधिकः

ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವು ಒಳಗಿನ ಆಧಾರ (ಬೀಜಮಂತ್ರ) ಇಲ್ಲದೆ ನಡೆದರೆ ‘ಅಗರ್ಭ’ ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಆಧಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದರೆ ‘ಸಗರ್ಭ’ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಗರ್ಭಕ್ಕಿಂತ ಬೀಜಸಹಿತ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ನೂರಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

Verse 34

तस्मात्सगर्भं कुर्वन्ति योगिनः प्राणसंयमम् । प्राणस्य विजयादेव जीयंते देह १ आयवः

ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ಸಗರ್ಭ (ಆಧಾರಸಹಿತ) ಪ್ರಾಣಸಂಯಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಜಯಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ದೇಹಧಾತುಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದು ರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 35

प्राणो ऽपानः समानश्च ह्युदानो व्यान एव च । नागः कूर्मश्च कृकलो देवदत्तो धनंजयः

ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ಉದಾನ, ವ್ಯಾನ—ಮತ್ತು ನಾಗ, ಕೂರ್ಮ, ಕೃಕಲ, ದೇವದತ್ತ, ಧನಂಜಯ—ಇವು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳು. ಇವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ಯೋಗಿ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಶ್ವಾಸಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವ (ಪತಿ) ಕಡೆಗೆ ಅದನ್ನು ಅಂತರ್ಮುಖಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 36

प्रयाणं कुरुते यस्मात्तस्मात्प्राणो ऽभिधीयते । अवाङ्नयत्यपानाख्यो यदाहारादि भुज्यते

ಜೀವನದ ‘ಪ್ರಯಾಣ’ ಅಂದರೆ ಮುಂದಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಪ್ರಾಣ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳಕ್ಕೆ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ‘ಅಪಾನ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಆಹಾರಾದಿಗಳ ಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 37

व्यानो व्यानशयत्यंगान्यशेषाणि विवर्धयन् । उद्वेजयति मर्माणीत्युदानो वायुरीरितः

ವ್ಯಾನವೆಂಬ ವಾಯು ಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಪೋಷಿಸಿ ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಉದ್ವೇಜಿಸಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ವಾಯುವೇ ಉದಾನ ವಾಯು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 38

समं नयति सर्वांगं समानस्तेन गीयते । उद्गारे नाग आख्यातः कूर्म उन्मीलने स्थितः

ಯಾವ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹವನ್ನು ಸಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುತ್ತದೋ, ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಸಮಾನ’ ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ‘ನಾಗ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ; ಕಣ್ಣು ತೆರೆವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ‘ಕೂರ್ಮ’ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

कृकलः क्षवथौ ज्ञेयो देवदत्तो विजृंभणे । न जहाति मृतं चापि सर्वव्यापी धनंजयः

ತும್ಮಿನಲ್ಲಿ ‘ಕೃಕಲ’ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಆಲಸ್ಯ-ಜಂಭಣದಲ್ಲಿ ‘ದೇವದತ್ತ’ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ‘ಧನಂಜಯ’ ಮೃತದೇಹವನ್ನೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 40

क्रमेणाभ्यस्यमानोयं प्राणायामप्रमाणवान् । निर्दहत्यखिलं दोषं कर्तुर्देहं च रक्षति

ಈ ಪ್ರಮಾಣಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಹಾಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ, ಅಭ್ಯಾಸಕನ ದೇಹವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 41

प्राणे तु विजिते सम्यक्तच्चिह्नान्युपलक्षयेत् । विण्मूत्रश्लेष्मणां तावदल्पभावः प्रजायते

ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಜಯಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಮಲ, ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 42

बहुभोजनसामर्थ्यं चिरादुच्छ्वासनं तथा । लघुत्वं शीघ्रगामित्वमुत्साहः स्वरसौष्ठवम्

ಬಹಳ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಬಿಡುವ ಶಕ್ತಿ, ದೇಹಲಾಘವ, ಶೀಘ್ರಗಮನ, ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಮಧುರ‑ಸುನಾದ ವಾಣಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 43

सर्वरोगक्षयश्चैव बलं तेजः सुरूपता । धृतिर्मेधा युवत्वं च स्थिरता च प्रसन्नता

ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಬಲ, ತೇಜಸ್ಸು, ಸುರೂಪತೆ, ಧೈರ್ಯ, ಮೇಧೆ, ಯೌವನ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 44

तपांसि पापक्षयता यज्ञदानव्रतादयः । प्राणायामस्य तस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ತಪಸ್ಸು, ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ವ್ರತಾದಿಗಳು—ಅವುಗಳೆಲ್ಲ ಆ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಮಹಿಮೆಯ ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಮವಲ್ಲ।

Verse 45

इन्द्रियाणि प्रसक्तानि यथास्वं विषयेष्विह । आहत्य यन्निगृह्णाति स प्रत्याहार उच्यते

ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೇ ‘ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 46

नमःपूर्वाणींद्रियाणि स्वर्गं नरकमेव च । निगृहीतनिसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च

ಪೂರ್ವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ನರಕಕ್ಕೂ ಸಹ ನಮಸ್ಕಾರ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ, ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟರೆ ನರಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 47

तस्मात्सुखार्थी मतिमाञ्ज्ञानवैराग्यमास्थितः । इंद्रियाश्वान्निगृह्याशु स्वात्मनात्मानमुद्धरेत्

ಆದುದರಿಂದ ನಿಜಸুখವನ್ನು ಬಯಸುವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸಾಧಕನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಲಿ. ಇಂದ್ರಿಯರೂಪ ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಅಂತರಸ್ಥ ಪರಮಾತ್ಮಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವಾತ್ಮನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಲಿ.

Verse 48

धारणा नाम चित्तस्य स्थानबन्धस्समासतः । स्थानं च शिव एवैको नान्यद्दोषत्रयं यतः

ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಧಾರಣೆ ಎಂದರೆ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವುದು. ಆ ಸ್ಥಾನ ಏಕೈಕ ಶಿವನೇ; ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲವೂ ತ್ರಿದೋಷಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 49

कालं कंचावधीकृत्य स्थाने ऽवस्थापितं मनः । न तु प्रच्यवते लक्ष्याद्धारणा स्यान्न चान्यथा

ಕಾಲಪ್ರವಾಹ (ಚಿತ್ತದ ಚಂಚಲ ಚಲನೆ)ವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಜಾರದೆ ಇದ್ದರೆ—ಅದೇ ಧಾರಣೆ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲ.

Verse 50

मनसः प्रथमं स्थैर्यं धारणातः प्रजायते । तस्माद्धीरं मनः कुर्याद्धारणाभ्यासयोगतः

ಮನಸ್ಸಿನ ಮೊದಲ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಧಾರಣೆಯಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧಾರಣಾಭ್ಯಾಸಯೋಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಧೀರ, ದೃಢ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾಗಿಸಬೇಕು.

Verse 51

ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः । अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानं नाम तदुच्यते

‘ಧ್ಯೈ’ ಧಾತುವು ‘ಚಿಂತನೆ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಅಚಲವಾಗಿ, ವಿಚಲಿತವಾಗದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮರುಮರು ಶಿವಚಿಂತನೆ ಮಾಡುವುದೇ ‘ಧ್ಯಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 52

ध्येयावस्थितचित्तस्य सदृशः प्रत्ययश्च यः । प्रत्ययान्तरनिर्मुक्तः प्रवाहो ध्यानमुच्यते

ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನರೂಪವಾದ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಉದಯಿಸಿ, ಬೇರೆ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಅಡಚಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಸಾಗಿದರೆ—ಅದೇ ‘ಧ್ಯಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 53

सर्वमन्यत्परित्यज्य शिव एव शिवंकरः । परो ध्येयो ऽधिदेवेशः समाप्ताथर्वणी श्रुतिः

ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ತಿಳಿಯಿರಿ—ಶಿವನೇ ಶಿವಂಕರ, ಮಂಗಳಪ್ರದಾತ; ಅವನೇ ಪರಮ ಧ್ಯೇಯ, ದೇವಾಧಿದೇವರಿಗೂ ಈಶ್ವರ. ಹೀಗೆ ಅಥರ್ವಣೀ ಶ್ರುತಿ ಸಮಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 54

तथा शिवा परा ध्येया सर्वभूतगतौ शिवौ । तौ श्रुतौ स्मृतिशास्त्रेभ्यः सर्वगौ सर्वदोदितौ

ಅದೇ ರೀತಿ ಪರಮ ಶಿವೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆ ಇಬ್ಬರು ಶಿವರನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅವರು ಶ್ರುತಿ‑ಸ್ಮೃತಿ‑ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತರು; ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಗಳು, ಸರ್ವದಾತರು ಎಂದು ಘೋಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 55

सर्वज्ञौ सततं ध्येयौ नानारूपविभेदतः । विमुक्तिः प्रत्ययः पूर्वः प्रत्ययश्चाणिमादिकम्

ಆ ಇಬ್ಬರು ಸರ್ವಜ್ಞ ಪ್ರಭುಗಳು ನಾನಾರೂಪಗಳ ಭೇದದಂತೆ ಸದಾ ಧ್ಯಾನಾರ್ಹರು. ಮೊದಲು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ನಿಶ್ಚಯ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 56

इत्येतद्द्विविधं ज्ञेयं ध्यानस्यास्य प्रयोजनम् । ध्याता ध्यानं तथा ध्येयं यच्च ध्यानप्रयोजनम्

ಹೀಗೆ ಈ ಧ್ಯಾನದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ದ್ವಿವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—(1) ಧ್ಯಾತಾ, ಧ್ಯಾನ, ಧ್ಯೇಯ ಎಂಬ ತ್ರಯ; (2) ಧ್ಯಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪರಮ ಗುರಿ.

Verse 57

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा योगं युञ्जीत योगवित् । ज्ञानवैराग्यसंपन्नः श्रद्दधानः क्षमान्वितः

ಈ ಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಯೋಗವಿದನು ಯೋಗಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು. ಅವನು ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಸಂಪನ್ನ, ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ, ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿರಲಿ.

Verse 58

निर्ममश्च सदोत्साही ध्यातेत्थं पुरुषः स्मृतः । जपाच्छ्रांतः पुनर्ध्यायेद्ध्यानाच्छ्रांतः पुनर्जपेत्

ಮಮಕಾರರಹಿತನಾಗಿ ಸದಾ ಉತ್ಸಾಹಿಯಾಗಿರುವವನೇ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಜಪದಿಂದ ದಣಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಧ್ಯಾನಿಸಲಿ; ಧ್ಯಾನದಿಂದ ದಣಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಜಪಿಸಲಿ.

Verse 59

जपध्यनाभियुक्तस्य क्षिप्रं योगः प्रसिद्ध्यति । धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादशधारणम्

ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ತೊಡಗಿರುವವನಿಗೆ ಯೋಗವು ಶೀಘ್ರ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾರಣೆ ಹನ್ನೆರಡು ಯಾಮಗಳವರೆಗೆ; ಧ್ಯಾನವು ಹನ್ನೆರಡು ಧಾರಣೆಗಳ ಸಮೂಹ.

Verse 60

ध्यानद्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते । समाधिर्न्नाम योगांगमन्तिमं परिकीर्तितम्

ಧ್ಯಾನದ ಹನ್ನೆರಡು ಹಂತಗಳವರೆಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಮಾಧಿ—ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಲಯ—ಯೋಗದ ಅಂತಿಮ ಅಂಗವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 61

समाधिना च सर्वत्र प्रज्ञालोकः प्रवर्तते । यदर्थमात्रनिर्भासं स्तिमितो दधिवत्स्थितम्

ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬೆಳಕು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಮೊಸರು ಗಟ್ಟಿಯಾದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ—ಅರ್ಥಮಾತ್ರದ ಪ್ರಕಾಶ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದು, ಇತರ ಎಲ್ಲ ಆಭಾಸಗಳು ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ॥

Verse 62

स्वरूपशून्यवद्भानं समाधिरभिधीयते । ध्येये मनः समावेश्य पश्येदपि च सुस्थिरम्

ಚೈತನ್ಯವು ರೂಪರಹಿತ ಶೂನ್ಯವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಾಗ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ‘ಸಮಾಧಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಅಚಲ ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 63

निर्वाणानलवद्योगी समाधिस्थः प्रगीयते । न शृणोति न चाघ्राति न जल्पति न पश्यति

ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಆ ಯೋಗಿಯನ್ನು ‘ನಿರ್ವಾಣಾಗ್ನಿ’ಯಂತೆ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ—ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಂತರಂಗ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಪಡೆಯಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ.

Verse 64

न च स्पर्शं विजानाति न संकल्पयते मनः । नवाभिमन्यते किंचिद्बध्यते न च काष्टवत्

ಅವನು ಸ್ಪರ್ಶಸಂಪರ್ಕವನ್ನೂ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸು ಸಂಕಲ್ಪ-ವಿಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದನ್ನೂ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂದು ಅಭಿಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಮರದ ತುಂಡಿನಂತೆ ಜಡನಾಗಿಯೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 65

एवं शिवे विलीनात्मा समाधिस्थ इहोच्यते । यथा दीपो निवातस्थः स्पन्दते न कदाचन

ಈ ರೀತಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದ ಆತ್ಮವಿರುವವನು ಇಲ್ಲಿ ‘ಸಮಾಧಿಸ್ಥ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ದೀಪವು ಎಂದಿಗೂ ಕಂಪಿಸದಂತೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಚಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 66

तथा समाधिनिष्ठो ऽपि तस्मान्न विचलेत्सुधीः । एवमभ्यसतश्चारं योगिनो योगमुत्तमम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಸುಧೀ ಯೋಗಿಯು ಆ (ಶಿವನಿಷ್ಠೆ)ಯಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗಬಾರದು. ಈ ರೀತಿ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಯೋಗಿ ಉತ್ತಮ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಬಂಧವಿಮೋಚಕನಾದ ಪತಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ದೃಢ ವಾಸ।

Verse 67

तदन्तराया नश्यंति विघ्नाः सर्वे शनैःशनैः

ಅప్పుడు ಆ ಸಾಧನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಎಲ್ಲ ವಿಘ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಯಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ತಡೆಗಳು ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ।