
ಅಧ್ಯಾಯ 29ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಉಪಮನ್ಯುವನ್ನು—ಶಿವಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯ‑ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳೂ ಇದೆಯೇ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಪಮನ್ಯು ಫಲಗಳನ್ನು ಐಹಿಕ, ಆಮೂಷ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉಭಯಫಲದಾಯಕವೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಿ, ಸಾಧನೆಯ ವಿಧಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಮಯ, ತಪೋಮಯ, ಜಪ‑ಧ್ಯಾನಮಯ, ಸರ್ವಮಯವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ, ದಾನ, ಅರ್ಚನೆ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶಕ್ತಿಸಂಪನ್ನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕ್ರಿಯಾಕರ್ಮದ ಪೂರ್ಣ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಶಕ್ತಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆ/ಅನುಮತಿಯೇ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿ, ಶಿವಾಜ್ಞಾಧಾರಿಯು ಕಾಮ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶೈವರು ಮತ್ತು ಮಾಹೇಶ್ವರರು ಅಂತಃ‑ಬಹಿಃ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ, ಇಹ‑ಪರ ಎರಡೂ ಫಲ ನೀಡುವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ, ‘ಶಿವ’ ಮತ್ತು ‘ಮಾಹೇಶ್ವರ’ ತತ್ತ್ವತಃ ಭಿನ್ನವಲ್ಲ; ಶೈವರು ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಪರರು, ಮಾಹೇಶ್ವರರು ಕರ್ಮಯಜ್ಞಪರರು—ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಒಳಮುಖವಾಗಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಹೊರಮುಖವಾಗಿ, ಆದರೆ ವಿಧಾನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
श्रीकृष्ण उवाच । भगवंस्त्वन्मुखादेव श्रुतं श्रुतिसमं मया । स्वाश्रितानां शिवप्रोक्तं नित्यनैमित्तिकं तथा
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಭಗವನ್, ನಿಮ್ಮ ಮುಖದಿಂದಲೇ ನಾನು ವೇದಸಮಾನವಾದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದೆನು. ಶಿವನು ತನ್ನ ಶರಣಾಗತರಿಗಾಗಿ ವಿಧಿಸಿದ ನಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಶ್ರವಣಮಾಡಿದೆನು.
Verse 2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवधर्माधिकारिणाम् । काम्यमप्यस्ति चेत्कर्म वक्तुमर्हसि साम्प्रतम्
ಈಗ ನಾನು ಶಿವಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದವರ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರಿಗೆ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳು (ಇಚ್ಛಾಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು) ಕೂಡ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈಗಲೇ ವಿವರಿಸಿರಿ.
Verse 3
उपमन्युरुवाच । अस्त्यैहिकफलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तथा । ऐहिकामुष्मिकञ्चापि तच्च पञ्चविधं पुनः
ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಕೆಲವು ಫಲ ಐಹಿಕ (ಈ ಲೋಕದ) ಆಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಫಲ ಆಮುಷ್ಮಿಕ (ಪರಲೋಕದ) ಆಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಫಲ ಐಹಿಕ-ಆಮುಷ್ಮಿಕ ಎರಡೂ ಆಗಿದೆ; ಅದು ಮತ್ತೆ ಐದು ವಿಧವಾಗಿದೆ।
Verse 4
किंचित्क्रियामयं कर्म किंचित्कर्म तपो मयम् । जपध्यानमयं किंचित्किंचित्सर्वमयं तथा
ಕೆಲವು ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯಾಮಯ, ಕೆಲವು ಕರ್ಮ ತಪೋಮಯ. ಕೆಲವು ಜಪ-ಧ್ಯಾನಮಯ, ಇನ್ನೊಂದು ಸರ್ವಮಯ—ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡದ್ದು.
Verse 5
क्रियामयं तथा भिन्नं होमदानार्चनक्रमात् । सर्वशक्तिमतामेव नान्येषां सफलं भवेत्
ಕ್ರಿಯಾಮಯ ಆರಾಧನೆ—ಹೋಮ, ದಾನ, ಅರ್ಚನೆ ಎಂಬ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದುದು—ಸರ್ವಶಕ್ತಿಸಂಪನ್ನ ಸಾಧಕರಿಗೇ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇತರರಿಗೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಫಲಪ್ರದವಾಗದು।
Verse 6
शक्तिश्चाज्ञा मदेशस्य शिवस्य परमात्मनः । तस्मात्काम्यानि कर्माणि कुर्यादाज्ञाधरोद्विजः
ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಜ್ಞೆ—ಇವು ನನ್ನ, ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶಿವನ ವಿಧಿಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಆ ದಿವ್ಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು ಅದರಂತೆ ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ.
Verse 7
अथ वक्ष्यामि काम्यं हि चेहामुत्र फलप्रदम् । शैवैर्माहेश्वरैश्चैव कार्यमंतर्बहिः क्रमात्
ಈಗ ನಾನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಫಲಕೊಡುವ ಕಾಮ್ಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ಶೈವರು ಮತ್ತು ಮಾಹೇಶ್ವರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಳಗಾಗಿಯೂ ಹೊರಗಾಗಿಯೂ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 8
शिवो महेश्वरश्चेति नात्यंतमिह भिद्यते । यथा तथा न भिद्यंते शैवा माहेश्वरा अपि
'ಶಿವ' ಮತ್ತು 'ಮಹೇಶ್ವರ' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಶೈವರು ಮತ್ತು ಮಾಹೇಶ್ವರರು ಕೂಡ ಭಿನ್ನರಲ್ಲ.
Verse 9
शिवाश्रिता हि ते शैवा ज्ञानयज्ञरता नराः । माहेश्वरास्समाख्याता कर्मयज्ञरता भुवि
ಶಿವನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು ಶೈವರು. ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕರ್ಮಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದವರು ಮಾಹೇಶ್ವರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 10
तस्मादाभ्यन्तरे कुर्युः शैवा माहेश्वरा वहिः । न तु प्रयोगो भिद्येत वक्ष्यमाणस्य कर्मणः
ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಶೈವರಾಗಿಯೂ ಹೊರಗೆ ಮಾಹೇಶ್ವರರಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕು; ಆದರೆ ತಿಳಿಸಲಿರುವ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಇರಬಾರದು.
Verse 11
परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः । मनोभिलषिते तत्र वितानविततांबरे
ಗಂಧ, ವರ್ಣ, ರಸ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಿತಾನವನ್ನು ಹರಡಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಆವರಣವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 12
सुप्रलिप्ते महीपृष्ठे दर्पणोदरसंनिभे । प्राचीमुत्पादयेत्पूर्वं शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना
ಚೆನ್ನಾಗಿ ಲೇಪಿಸಿ ಸಮಗೊಳಿಸಿದ, ಕನ್ನಡಿಯ ಒಳಭಾಗದಂತೆ ಮೃದುವಾದ ಭೂಮಿಪೃಷ್ಟದ ಮೇಲೆ, ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಮಾರ್ಗದಂತೆ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಚೀ (ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 13
एकहस्तं द्विहस्तं वा मण्डलं परिकल्पयेत् । आलिखेद्विमलं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम्
ಒಂದು ಹಸ್ತಮಾನದ ಅಥವಾ ಎರಡು ಹಸ್ತಮಾನದ ಮಂಡಲವನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಅದರೊಳಗೆ ಕರ್ಣಿಕೆಯೊಡನೆ ನಿರ್ಮಲ ಅಷ್ಟದಳ ಪದ್ಮವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಬೇಕು.
Verse 14
रत्नहेमादिभिश्चूर्णैर्यथासंभवसंभृतैः । पञ्चावरणसंयुक्तं बहुशोभासमन्वितम्
ರತ್ನ, ಹಿಮ (ಚಿನ್ನ) ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಪುಡಿಗಳನ್ನು—ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ—ಅದನ್ನು ಪಂಚಾವರಣಸಹಿತವಾಗಿ, ಬಹುಶೋಭೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.
Verse 15
दलेषु सिद्धयः कल्प्याः केसरेषु सशक्तिकाः । रुद्रा वामादयस्त्वष्टौ पूर्वादिदलतः क्रमात्
ದಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು; ಕೇಸರಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳೊಡನೆ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ. ಪೂರ್ವದ ದಳದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಾಮ ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ರುದ್ರರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
Verse 16
कर्णिकायां च वैराग्यं बीजेषु नव शक्तयः । स्कन्दे शिवात्मको धर्मो नाले ज्ञानं शिवाश्रयम्
ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಬೀಜಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ದಂಡದಲ್ಲಿ ಶಿವಾತ್ಮಕ ಧರ್ಮ, ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಾಶ್ರಿತ ಜ್ಞಾನವಿದೆ.
Verse 17
कर्णिकोपरि चाग्नेयं मंडलं सौरमैन्दवम् । शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमतः परम्
ಕರ್ಣಿಕೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ-ಮಂಡಲ, ಜೊತೆಗೆ ಸೌರ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಮಂಡಲಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪಾರವಾಗಿ ಶಿವತತ್ತ್ವ, ವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವ, ಆತ್ಮತತ್ತ್ವ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವತ್ರಯ—ಅಧಃಸ್ತರಾತೀತವಾಗಿದೆ.
Verse 18
सर्वासनोपरि सुखं विचित्रकुसुमान्वितम् । पञ्चावरणसंयुक्तं पूजयेदंबया सह
ಎಲ್ಲ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ಸುಖಕರವಾದ, ವಿಚಿತ್ರ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಸನದ ಮೇಲೆ, ಪಂಚಾವರಣ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ, ಅಂಬಿಕೆಯೊಡನೆ (ಶಿವನನ್ನು) ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 19
शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम् । विद्युद्वलयसंकाशजटामुकुटभूषितम्
ಅವರು ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೀಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು; ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಜಟಾಮಕುಟದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿದ್ದರು।
Verse 20
शार्दूलचर्मवसनं किञ्चित्स्मितमुखांबुजम् । रक्तपद्मदलप्रख्यपादपाणितलाधरम्
ಅವರು ಹುಲಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದರು; ಅವರ ಕಮಲಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಗು ಮಿನುಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಪಾದಗಳು, ಕೈತಳಗಳು ಮತ್ತು ತುಟಿಗಳು ಕೆಂಪು ಪದ್ಮದಳಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 21
सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वाभरणभूषितम् । दिव्यायुधवरैर्युक्तं दिव्यगंधानुलेपनम्
ಅವರು ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನರು, ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿದ್ದರು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧ ಲೇಪನದಿಂದ ಲೇಪಿತರಾಗಿದ್ದರು।
Verse 22
पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रखण्डशिखामणिम् । अस्य पूर्वमुखं सौम्यं बालार्कसदृशप्रभम्
ಅವರು ಪಂಚವಕ್ತ್ರರು, ದಶಭುಜರು; ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಖಂಡ-ಶಿಖಾಮಣಿ ವಿರಾಜಮಾನ. ಅವರ ಪೂರ್ವಮುಖವು ಸೌಮ್ಯವೂ ಮಂಗಳಕರವೂ ಆಗಿ, ನವೋದಯ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 23
त्रिलोचनारविंदाढ्यं कृतबालेंदुशेखरम् । दक्षिणं नीलजीमूतसमानरुचिरप्रभम्
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಂಡನು—ಪದ್ಮಸಮಾನ ತ್ರಿನೇತ್ರ, ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ কোমಲ ಬಾಲಚಂದ್ರಶೇಖರ, ಮತ್ತು ನೀಲ ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಮನೋಹರ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು.
Verse 24
भ्रुकुटीकुटिलं घोरं रक्तवृत्तेक्षणत्रयम् । दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं स्फुरिताधरपल्लवम्
ಭೀಕರವಾಗಿ—ಭ್ರೂಕುಟಿ ವಕ್ರವಾಗಿ ಮಡಚಿಕೊಂಡು; ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ರಕ್ತವರ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರ; ದಂಷ್ಟ್ರೆಗಳು ವಿಕರಾಳ; ಅಜೇಯ, ದುರ್ಧರ್ಷ—ಅಧರಪಲ್ಲವಗಳು ಸ್ಫುರಿಸಿ ನಡುಗಿದವು.
Verse 25
उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम् । सविलासं त्रिनयनं चन्द्राभरणशेखरम्
ಉತ್ತರ ಮುಖವು ವಿದ್ರುಮದಂತೆ ಅರుణವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ನೀಲ ಅಲಕಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಲೀಲಾವಿಲಾಸಯುತ ತ್ರಿನೇತ್ರ, ಮತ್ತು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಾಭರಣಶೇಖರವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು.
Verse 26
पश्चिमं पूर्णचन्द्राभं लोचनत्रितयोज्ज्वलम् । चन्द्ररेखाधरं सौम्यं मंदस्मितमनोहरम्
ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖನಾಗಿ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ತ್ರಿನೇತ್ರಗಳ ದೀಪ್ತಿಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರರೇಖೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಸೌಮ್ಯ, ಮಂಗಳಮಯ; ಮಂದಹಾಸದಿಂದ ಹೃದಯವನ್ನು ಮೋಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 27
पञ्चमं स्फटिकप्रख्यमिंदुरेखासमुज्ज्वलम् । अतीव सौम्यमुत्फुल्ललोचनत्रितयोज्ज्वलम्
ಐದನೇ ರೂಪವು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಚಂದ್ರರೇಖೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೀಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅತೀ ಸೌಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳಮಯ; ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತೆರೆದ ತ್ರಿನೇತ್ರಗಳ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿತು.
Verse 28
दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलोज्ज्वलम् । सव्ये च नागनाराचघण्टापाशांकुशोज्ज्वलम्
ಬಲಗೈಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ಪರಶು, ವಜ್ರ, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ ದೀಪ್ತವಾಗಿದ್ದವು; ಎಡಗೈಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗ, ನಾರಾಚ, ಗಂಟೆ, ಪಾಶ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 29
निवृत्त्याजानुसंबद्धमानाभेश्च प्रतिष्ठया । आकंठं विद्यया तद्वदाललाटं तु शांतया
ಮೂಟೆಯಿಂದ ನಾಭಿವರೆಗೆ ‘ನಿವೃತ್ತಿ’ ಭಾವದಿಂದ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ನಾಭಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ’ಯಿಂದ; ಕಂಠದವರೆಗೆ ‘ವಿದ್ಯೆ’ಯಿಂದ; ಹಾಗೆಯೇ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ‘ಶಾಂತಿ’ಯಿಂದ ಧರಿಸಬೇಕು.
Verse 30
तदूर्ध्वं शांत्यतीताख्यकलया परया तथा । पञ्चाध्वव्यापिनं साक्षात्कलापञ्चकविग्रहम्
ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಶಾಂತ್ಯತೀತಾ’ ಎಂಬ ಪರಮಾತೀತ ಕಲೆಯಿಂದ, ಪಂಚಾಧ್ವಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸాక్షಾತ್ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅವರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಪಂಚಕಲಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.
Verse 31
ईशानमुकुटं देवं पुरुषाख्यं पुरातनम् । अघोरहृदयं तद्वद्वामगुह्यं महेश्वरम्
ಈಶಾನವೇ ಮಕುಟವಾಗಿರುವ ಆ ದೇವನು ಪುರಾತನ ‘ಪುರುಷ’ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಅವನ ಹೃದಯ ಅಘೋರ; ವಾಮ-ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯ ‘ವಾಮ’—ಅವನೇ ಮಹೇಶ್ವರನು.
Verse 32
सद्यपादं च तन्मूर्तिमष्टत्रिंशत्कलामयम् । मातृकामयमीशानं पञ्चब्रह्ममयं तथा
ಅವನು ‘ಸದ್ಯಪಾದ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಆ ಮೂರ್ತಿ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶತ್ ಕಲಾಮಯ. ಅವನು ಮಾತೃಕಾಮಯ ಈಶಾನನು, ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಮಯನು.
Verse 33
ओंकाराख्यमयं चैव हंसशक्त्या समन्वितम् । तथेच्छात्मिकया शक्त्या समारूढांकमंडलम्
ಅವನು ಓಂಕಾರಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಹಂಸಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆರೂಢನಾಗಿ ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ತೇಜೋಮಂಡಲವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 34
ज्ञानाख्यया दक्षिणतो वामतश्च क्रियाख्यया । तत्त्वत्रयमयं साक्षाद्विद्यामूर्तिं सदाशिवम्
ಅವನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ಸాక్షಾತ್ ವಿದ್ಯಾಮೂರ್ತಿ ಸದಾಶಿವನು; ಪತಿ–ಪಶು–ಪಾಶ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವತ್ರಯವನ್ನು ಅವತಾರಗೊಳಿಸಿದವನು.
Verse 35
मूर्तिमूलेन संकल्प्य सकलीकृत्य च क्रमात् । संपूज्य च यथान्यायमर्घान्तं मूलविद्यया
ಮೂರ್ತಿಮೂಲದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಮೂಲವಿದ್ಯೆ (ಮೂಲಮಂತ್ರ) ಮೂಲಕ ಅರ್ಘ್ಯಪರ್ಯಂತ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 36
मूर्तिमन्तं शिवं साक्षाच्छक्त्या परमया सह । तत्रावाह्य महादेवं सदसद्व्यक्तिवर्जितम्
ಅಲ್ಲಿ ಪರಮಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಮೂರ್ತಿಮಂತನಾದ ಸాక్షಾತ್ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ, ವ್ಯಕ್ತ–ಅವ್ಯಕ್ತಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಎಲ್ಲ ಸೀಮಿತ ಭೇದಗಳಿಂದಲೂ ಅತೀತನಾದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 37
पञ्चोपकरणं कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । ब्रह्मभिश्च षडङ्गैश्च ततो मातृकया सह
ಐದು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಷಡಂಗ-ನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ, ಆಮೇಲೆ ಮಾತೃಕಾ (ಅಕ್ಷರಶಕ್ತಿ) ಸಹಿತ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 38
प्रणवेन शिवेनैव शक्तियुक्तेन च क्रमात् । शांतेन वा तथान्यैश्च वेदमन्त्रैश्च कृत्स्नशः
ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತ ‘ಶಿವ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರದಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಸಮಸ್ತ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 39
पूजयेत्परमं देवं केवलेन शिवेन वा । पाद्यादिमुखवासांतं कृत्वा प्रस्थापनं विना
ಪರಮ ದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು—ಪರತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಶಿವನ ರೂಪವಾಗಿ. ಪಾದ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮುಖವಾಸ (ಸುಗಂಧ ತಾಂಬೂಲ/ಮುಖ ಪರಿಮಳ) ತನಕ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆದರೆ ವಿಸರ್ಜನೆ (ಪ್ರಸ್ಥಾಪನೆ) ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 40
पञ्चावरणपूजां तु ह्यारभेत यथाक्रमम्
ನಂತರ ನಿಯತ ಕ್ರಮದಂತೆ ಪಂಚಾವರಣ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.
No standalone mythic episode dominates the sampled passage; the chapter is framed as a didactic dialogue where Kṛṣṇa questions Upamanyu about kāmya rites within Śiva-dharma.
The chapter correlates ritual efficacy with śakti understood as Śiva’s ājñā (authorization), implying that correct empowerment/qualification is the hidden condition behind successful kāmya practice.
Śiva and Maheśvara are treated as non-different at the level of ultimate reality; the ‘Śaiva’ and ‘Māheśvara’ identities are presented as functional emphases (inner jñāna-yajña vs. outer karma-yajña) rather than separate manifestations.