
ಅಧ್ಯಾಯ 21ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಶಿವನ ಸ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಿದಂತೆ ಶೈವಾಶ್ರಮ ಸಾಧಕನ ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ನಿಖರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉಪಮನ್ಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು, ಅಂಬಾ (ಶಕ್ತಿ) ಸಹಿತ ಶಿವಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಏಕಾಂತಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಶಾರೀರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವ ಬೆಳಗಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶೌಚ, ದಂತಧಾವನ, ದಂತಕಾಷ್ಠ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧವಿದ್ದಾಗ ಪರ್ಯಾಯಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪುನಃಪುನಃ ನೀರಿನಿಂದ ಬಾಯಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ನದಿ, ಕೆರೆ, ಸರೋವರ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ‘ವಾರುಣ ಸ್ನಾನ’—ಸ್ನಾನದ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಬಳಕೆ, ಬಾಹ್ಯ ಅಶುದ್ಧಿ ನಿವಾರಣೆ, ಮೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧಿ, ಸ್ನಾನಾನಂತರ ಸ್ವಚ್ಛತೆ—ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪುನಃಶುದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು; ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ತಪಸ್ವಿ, ವಿಧವೆ ಮುಂತಾದವರು ಸುಗಂಧ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಸಮಾನ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮಗಳೂ ಇವೆ. ಉಪವೀತ ಧರಿಸಿ ಶಿಖೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅವಗಾಹನ, ಆಚಮನ, ಜಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮಂಡಲ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಮುಳುಗಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಜಪ-ಶಿವಸ್ಮರಣೆ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಿಂದ ಆತ್ಮಾಭಿಷೇಕ—ಇಂತೆ ದೈನಂದಿನ ದೇಹಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಮಂತ್ರಕೇಂದ್ರಿತ ಶೈವ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 1
कृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवाश्रमनिषेविणाम् । शिवशास्त्रोदितं कर्म नित्यनैमित्तिकं तथा
ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭಗವನ್! ಶಿವಾಶ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿರಿ।
Verse 2
उपमन्युरुवाच । प्रातरुत्थाय शयनाद्ध्यात्वा देवं सहाम्बया । विचार्य कार्यं निर्गच्छेद्गृहादभ्युदिते ऽरुणे
ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದು, ಅಂಬೆಯೊಡನೆ ದೇವರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅರುಣೋದಯವಾದಾಗ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡಬೇಕು।
Verse 3
अबाधे विजने देशे कुर्यादावश्यकं ततः । कृत्वा शौचं विधानेन दंतधावनमाचरेत्
ಅಡಚಣೆ ಇಲ್ಲದ ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ವಿಧಿಯಂತೆ ಶೌಚ ಮಾಡಿ ದಂತಧಾವನವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।
Verse 4
अलाभे दंतकाष्ठानामष्टम्यादिदिनेषु च । अपां द्वादशगण्डूषैः कुर्यादास्यविशोधनम्
ದಂತಕಾಷ್ಠಗಳು ದೊರಕದಿದ್ದಾಗಲೂ, ಅಷ್ಟಮಿ ಮೊದಲಾದ ವ್ರತದಿನಗಳಲ್ಲೂ, ನೀರಿನಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಡೂಷ ಮಾಡಿ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 5
आचम्य विधिवत्पश्चाद्वारुणं स्नानमाचरेत् । नद्यां वा देवखाते वा ह्रदे वाथ गृहे ऽपि वा
ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ವಾರುಣ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಅದು ನದಿಯಲ್ಲಿ, ದೇವಖಾತದಲ್ಲಿ, ಹ್ರದದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಬಹುದು।
Verse 6
स्नानद्रव्याणि तत्तीरे स्थापयित्वा बहिर्मलम् । व्यापोह्य मृदमालिप्य स्नात्वा गोमयमालिपेत्
ಆ ಪವಿತ್ರ ಜಲತೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಮೊದಲು ಹೊರಗಿನ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ಶುದ್ಧ ಮಣ್ಣನ್ನು ಲೇಪಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸ್ನಾನಾನಂತರ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಾರ್ಥ ಗೋಮಯವನ್ನು ಲೇಪಿಸಬೇಕು।
Verse 7
स्नात्वा पुनः पुनर्वस्त्रं त्यक्त्वावाथ विशोध्य च । सुस्नातो नृपवद्भूयः शुद्धं वासो वसीत च
ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಮಲಿನ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು, ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧನಾಗಿ—ರಾಜನಂತೆ—ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು।
Verse 8
मलस्नानं सुगंधाद्यैः स्नानं दन्तविशोधनम् । न कुर्याद्ब्रह्मचारी च तपस्वी विधवा तथा
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ತಪಸ್ವಿ ಹಾಗೂ ವಿಧವೆ—ಇವರು ಸುಗಂಧಾದಿಗಳಿಂದ ವೈಭವದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ದಂತವಿಶೋಧನೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಮಯ ಆಢಂಬರವನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು।
Verse 9
सोपवीतश्शिखां बद्धा प्रविश्य च जलांतरम् । अवगाह्य समाचांतो जले न्यस्येत्त्रिमंडलम्
ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಿಖೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಜಲದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ಅವಗಾಹನ ಮಾಡಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಆಚಮನದಿಂದ ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಅದೇ ಜಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮಂಡಲ (ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಚಿಹ್ನ) ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ಶಿವಪೂಜೆಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ।
Verse 10
सौम्ये मग्नः पुनर्मंत्रं जपेच्छक्त्या शिवं स्मरेत् । उत्थायाचम्य तेनैव स्वात्मानमभिषेचयेत्
ಶುಭ ಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಂತ್ರಜಪ ಮಾಡಿ ಶಿವಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಎದ್ದು ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಅದೇ ಜಲದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 11
गोशृंगेण सदर्भेण पालाशेन दलेन वा । पाद्मेन वाथ पाणिभ्यां पञ्चकृत्वस्त्रिरेव वा
ಹಸುವಿನ ಕೊಂಬಿನಿಂದ, ಪವಿತ್ರ ದರ್ಭದಿಂದ, ಪಲಾಶದ ಎಲೆಯಿಂದ, ಪದ್ಮದಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ವಹಸ್ತಗಳಿಂದ—ಪ್ರೋಕ್ಷಣ/ಅರ್ಪಣವನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಮಾಡಬೇಕು; ಐದು ಬಾರಿ, ಇಲ್ಲವೆ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ಬಾರಿ.
Verse 12
उद्यानादौ गृहे चैव वर्धन्या कलशेन वा । अवगाहनकाले ऽद्भिर्मंत्रितैरभिषेचयेत्
ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಾಗಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ಛಿಟಕಿಸುವ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಅಥವಾ ಕಲಶದಿಂದ—ಅವಗಾಹನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಸಂಸ್ಕೃತ ಜಲದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
Verse 13
अथ चेद्वारुणं कर्तुमशक्तः शुद्धवाससा । आर्द्रेण शोधयेद्देहमापादतलमस्तकम्
ವಾರುಣ-ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಶಕ್ತನಾದರೆ, ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ತೇವವಾದ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಪಾದತಳದಿಂದ ಮಸ್ತಕದವರೆಗೆ ದೇಹವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 14
आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा । शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते
ಅಗ್ನೇಯ ಮಂತ್ರದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಶಿವಮಂತ್ರದಿಂದಲೋ ಮಂತ್ರಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಶಿವಚಿಂತನೆಗೆ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸ್ನಾನವೇ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಸಾಧಕನ ನಿಜವಾದ ‘ಆತ್ಮೀಯ’ (ಅಂತರಂಗ) ಸ್ನಾನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 15
स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम् । आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम्
ತಮ್ಮ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಧಾನದಂತೆ, ಮಂತ್ರಸಹಿತ ಆಚಮನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ದೇವತೆಗಳಾದಿಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 16
मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि । दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे
ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿ, ನಂತರ ಆದಿತ್ಯರೂಪಿಯಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಅವನು ಸರ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಾಶ ನೀಡುವ ಮಂಗಳಕರನು।
Verse 17
अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत् । करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः
ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ವಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಕರನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಮಂತ್ರನ್ಯಾಸದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ‘ಸಕಲೀಕೃತ’ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಉಪಾಸಕನು ಮುಂದಿನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮುಂದಾಗಬೇಕು।
Verse 18
वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः । कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः
ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ನೀರಿಗೆ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ ಸೇರಿಸಿ, ಕುಶಗುಚ್ಛದಿಂದ ಶಿವನ ಮೂಲಮಂತ್ರಸಹಿತ ಪೂಜಾಸ್ಥಳ/ಆಧಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 19
आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम् । वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम्
“ಆಪೋ ಹಿ ಷ್ಠಾ…” ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಉಳಿದ ನೀರನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ವಾಸನೆ ತೆಗೆದು, ಎಡ ನಾಸಾಪುಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಶುಭ್ರ-ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಿವದೇವನನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಆವಾಹನಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 20
अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च । कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम्
ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಎಡ ನಾಸಾಪುಟದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಿಡಿ; ಅದು ಹೊರಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ—ಕೃಷ್ಣವರ್ಣವಾಗಿ—ಪವಿತ್ರ ಶಿಲಾಸ್ಥ ಶಿವಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 21
तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः । भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि
ನಂತರ ವಿಧಿಯಂತೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಭೂತ-ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸಹ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 22
रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम् । सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम्
ರಕ್ತಚಂದನಮಿಶ್ರಿತ ಜಲದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕೈಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಗೋಳ ಮಂಡಲವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಕೆಂಪು ಚೂರ್ಣಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು।
Verse 23
तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह । स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये
ಅಲ್ಲಿ ಭಾನು (ಸೂರ್ಯ)ನನ್ನು ಅವನ ಸ್ವಕೀಯ ಆವರಣ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಪೂಜಿಸಬೇಕು; ‘ಸ್ವಖೋಲ್ಕಾಯ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಂಗಸಹಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸುಖಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಬೇಕು।
Verse 24
पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च । तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्
ಮತ್ತೆ ಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದರ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಾಘಧ-ಪ್ರಸ್ಥ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 25
पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना । रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः
ಸುಗಂಧಿತ ಜಲದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಚಂದನವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಆ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ತುಂಬಬೇಕು; ಕೆಂಪು ಹೂಗಳು, ಎಳ್ಳು, ಕುಶ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 26
दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा । जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले
ದೂರ್ವಾ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಗೋ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ—ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ಜಲದಿಂದಲೂ—ಎರಡು ಮೊಣಕಾಲುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು, ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು।
Verse 27
कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् । अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया
ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಅಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದು, ಪವಿತ್ರ ದರ್ಭೆಯೊಂದಿಗೆ, ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 28
उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये । कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्
ಮೊದಲು ಕೈಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಕರನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಆಕಾಶಸ್ಥ ಆದಿತ್ಯಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶ್ರೀಶಿವನಿಗೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 29
बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् । गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्
ಈಶಾನದಿಂದ ಸದ್ಯೋಜಾತದವರೆಗೆ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಮಯನಾದ ಶಿವನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದು, ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚಿ ಒರೆಸಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ದೇಹವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 30
या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् । ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्
ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿರಸ್ಸು, ಮುಖ, ಹೃದಯ, ಗುಹ್ಯಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಲೇಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಸರ್ವಾಂಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.
Verse 31
परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः । जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्
ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಏಕಾದಶ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತ ಜಲದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಿ, ಅದೇ ಜಲದಿಂದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಚ್ಚಾದಿಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ; ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಶ್ರೀಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.
Verse 32
पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् । अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा
ನಂತರ ಮಂತ್ರಜ್ಞ ಭಕ್ತನು ಕೈಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮದಿಂದ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಸುಗಂಧ ಜಲದಿಂದ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು.
Verse 33
वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा । ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः
ಅದು ವೃತ್ತವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಚತುರಸ್ರವಾಗಿರಲಿ, ಬಿಂದುವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯಾಗಿರಲಿ—ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುಂಡ್ರ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಅದೇ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಶುಭ ಪುಂಡ್ರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Verse 34
तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् । सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः
ಅದೇ ರೀತಿಯ ಗುರುತನ್ನು ಎರಡೂ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ, ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಸ್ತನಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು. ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಭಸ್ಮ ಲೇಪಿಸುವುದೂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ಗುರುತುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗೆ ಸಮವಲ್ಲ.
Verse 35
तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना । रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದೂಲನ (ದೇಹಮೆಲ್ಲ ಭಸ್ಮ ಲೇಪ) ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೇವಲ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನೇ ಬರೆಯಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು—ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ.
Verse 36
सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् । विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्
ಆ ಗುರುತು ಬಂಗಾರದ ವರ್ಣದಾಗಿ, ಮುರಿಯದಂತೆ, ಶುಭಕರವಾಗಿರಬೇಕು; ಅಂಥ ಶುಭ ಗುರುತನ್ನು ಇತರರು ಧರಿಸಬಾರದು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಣ್ಣಗಳು—ಹಳದಿ, ನಂತರ ಕೆಂಪು, ನಂತರ ಕಪ್ಪು.
Verse 37
तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् । तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः
ಅದು (ಉತ್ತಮ ಆಚರಣೆ/ವಸ್ತು) ದೊರಕದಿದ್ದರೆ, ದೊರಕಿದುದರಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವೂ ದೋಷರಹಿತವೂ ಆದದ್ದನ್ನೇ ಧರಿಸಬೇಕು. ಆದರೂ ಕಡಿಮೆ ಅರ್ಹರು ಉನ್ನತ ನಿಯಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಾರದು; ಉನ್ನತ ಅರ್ಹರು ಹೀನವಾದುದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು.
Verse 38
नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् । इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा
ಅಶುಚಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು; ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಧರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ತ್ರಿಸಂಧ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ದ್ವಿಸಂಧ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲವೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಸಲವೂ (ಧರಿಸಬಹುದು)।
Verse 39
कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् । प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्
ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಸ್ನಾನಾದಿ ಶುದ್ಧಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ವಿಧಿಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೇರಿ ಸ್ವಚ್ಛವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆದ ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.
Verse 40
ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्
ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ದೇವನನ್ನೂ ದೇವಿಯನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಗುರುವಿಗೂ, ಶ್ವೇತದಿಂದ ನಕುಲೀಶನ ತನಕದ ಪರಂಪರೆಗೂ ಹಾಗೂ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 41
पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् । शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः
ಮತ್ತೆ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಅವನ ನಾಮಾಷ್ಟಕವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು— “ಶಿವ, ಮಹೇಶ್ವರ, ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು, ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) …”
Verse 42
संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् । अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्
“ಸಂಸಾರವೈದ್ಯ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಪರಮಾತ್ಮ” ಇತ್ಯಾದಿ ಅಷ್ಟಕವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ “ಶಿವ” ಎಂಬ ಒಂದೇ ನಾಮವನ್ನು ಹನ್ನೊಂದು ಬಾರಿ (ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೂಡ) ಜಪಿಸಬೇಕು.
Verse 43
प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम्
ಮೊದಲು ಕೈಗಳ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಕರನ್ಯಾಸ— ಅಂದರೆ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ— ಮಾಡಬೇಕು.
Rather than a mythic episode, the chapter is a didactic dialogue: Kṛṣṇa asks Upamanyu for Śaiva-āśrama duties, and Upamanyu delivers a prescriptive ritual routine (especially morning purification and bathing).
The procedure sacralizes ordinary bodily acts by binding them to mantra and Śiva-smaraṇa: external cleansing (earth, water, ācamanā) becomes an inner reorientation, culminating in self-abhiṣeka with ritually conditioned water.
Śiva is explicitly contemplated together with Ambā/Śakti, indicating a paired devotional focus (Śiva-Śakti) even within routine purity rites.