पाशुपतज्ञानप्रश्नः — Inquiry into Pāśupata Knowledge (Paśu–Pāśa–Paśupati)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किं तत्पाशुपतं ज्ञानं कथं पशुपतिश्शिवः । कथं धौम्याग्रजः पृष्टः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಪಾಶುಪತ ಜ್ಞಾನವೇನು? ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಪಶುಪತಿ? ಮತ್ತು ಧೌಮ್ಯನ ಅಗ್ರಜನನ್ನು ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮನಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು?

Verse 2

एतत्सर्वं समाचक्ष्व वायो शंकरविग्रह । तत्समो न हि वक्तास्ति त्रैलोक्येष्वपरः प्रभुः

ಹೇ ವಾಯು, ಶಂಕರವಿಗ್ರಹನೇ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸು. ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಮನಾದ ವಕ್ತಾರನಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಭುವೂ ಅಂಥವನು ಇಲ್ಲ.

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां महर्षीणां प्रभंजनः । संस्मृत्य शिवमीशानं प्रवक्तुमुपचक्रमे

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಭಂಜನನು ಈಶಾನನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಮಾತಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 4

वायुरुवाच । पुरा साक्षान्महेशेन श्रीकंठाख्येन मन्दरे । देव्यै देवेन कथितं ज्ञानं पाशुपतं परम्

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕಂಠನೆಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಸాక్షಾತ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪರಮ ಪಾಶುಪತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು।

Verse 5

तदेव पृष्टं कृष्णेन विष्णुना विश्वयोनिना । पशुत्वं च सुरादीनां पतित्वं च शिवस्य च

ಅದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಶ್ವಯೋನಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣರೂಪ ವಿಷ್ಣು ಕೇಳಿದನು—ದೇವಾದಿಗಳಿಗೂ ಪಶುತ್ವ (ಬಂಧನಸ್ಥಿತಿ) ಹೇಗೆ, ಮತ್ತು ಶಿವನ ಪತಿತ್ವ (ಪ್ರಭುತ್ವ) ಹೇಗೆ ಎಂಬುದು।

Verse 6

यथोपदिष्टं कृष्णाय मुनिना ह्युपमन्युना । तथा समासतो वक्ष्ये तच्छृणुध्वमतंद्रिताः

ಮುನಿ ಉಪಮನ್ಯು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಈಗ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

Verse 7

पुरोपमन्युमासीनं विष्णुःकृष्णवपुर्धरः । प्रणिपत्य यथान्यायमिदं वचनमब्रवीत्

ಆಗ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಿಷ್ಣು, ಮುಂದೆ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 8

श्रीकृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि देव्यै देवेन भाषितम् । दिव्यं पाशुपतं ज्ञानं विभूतिं वास्य कृत्स्नशः

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು— ಭಗವನ್, ದೇವಿಗೆ ದೇವನು ಹೇಳಿದ ದಿವ್ಯ ಪಾಶುಪತ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ, ಅದರ ಸಮಸ್ತ ವಿಭೂತಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನೂ ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 9

कथं पशुपतिर्देवः पशवः के प्रकीर्तिताः । कैः पाशैस्ते निबध्यंते विमुच्यंते च ते कथम्

ದೇವನು ಹೇಗೆ ‘ಪಶುಪತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ? ‘ಪಶುಗಳು’ ಅಂದರೆ ಜೀವಾತ್ಮಗಳು ಯಾರು? ಅವರು ಯಾವ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಆ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಅವರು ಹೇಗೆ ವಿಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ?

Verse 10

इति संचोदितः श्रीमानुपमन्युर्महात्मना । प्रणम्य देवं देवीं च प्राह पुष्टो यथा तथा

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಉಪಮನ್ಯು ದೇವನಿಗೂ ದೇವಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಉತ್ತೇಜನ-ಬಲ ಪಡೆದು, ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 11

उपमन्युरुवाच । ब्रह्माद्याः स्थावरांताश्च देवदेवस्य शूलिनः । पशवः परिकीर्त्यंते संसारवशवर्तिनः

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾವರ (ಅಚಲ) ಜೀವಿಗಳವರೆಗೆ, ದೇವದೇವ ಶೂಲಿನನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ, ಸಂಸಾರದ ಅಧೀನರಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲರೂ ‘ಪಶುಗಳು’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 12

तेषां पतित्वाद्देवेशः शिवः पशुपतिः स्मृतः । मलमायादिभिः पाशैः स बध्नाति पशून्पतिः

ಅವರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ದೇವೇಶ ಶಿವನು ‘ಪಶುಪತಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ವಾಮಿಯೇ ಮಲ, ಮಾಯಾ ಮೊದಲಾದ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

स एव मोचकस्तेषां भक्त्या सम्यगुपासितः । चतुर्विंशतितत्त्वानि मायाकर्मगुणा अमी

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ಉಪಾಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನೇ ಅವರ ಮೋಚಕನು. ಇವು—ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಯಾ, ಕರ್ಮ, ಗುಣಗಳು—(ಜೀವನ) ಪಾಶಗಳಾಗಿವೆ.

Verse 14

विषया इति कथ्यन्ते पाशा जीवनिबन्धनाः । ब्रह्मादिस्तम्बपर्यंतान् पशून्बद्ध्वा महेश्वरः

ವಿಷಯಗಳನ್ನು ‘ಪಾಶ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಜೀವವನ್ನು ಸಂಸಾರಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ತೃಣ-ಸ್ತಂಭದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ‘ಪಶು’ವೆಂದು ಬದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 15

पाशैरेतैः पतिर्देवः कार्यं कारयति स्वकम् । तस्याज्ञया महेशस्य प्रकृतिः पुरुषोचिताम्

ಈ ಪಾಶಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವಪತಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಹೇಶನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಪುರುಷನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಅನುಭವವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 16

बुद्धिं प्रसूते सा बुद्धिरहंकारमहंकृतिः । इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्रापञ्चकं तथा

ಅದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಹಂಕಾರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಸೇರಿ ಹನ್ನೊಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಐದು ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 17

शासनाद्देवदेवस्य शिवस्य शिवदायिनः । तन्मात्राण्यपि तस्यैव शासनेन महीयसा

ದೇವದೇವನಾದ ಶಿವನು, ಶಿವದಾಯಕನು; ಅವನ ಮಹಾಶಾಸನದಿಂದ ತन्मಾತ್ರಗಳೂ ಸಹ ಅವನ ಮಹತ್ತಾದ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 18

महाभूतान्यशेषाणि भावयंत्यनुपूर्वशः । ब्रह्मादीनां तृणान्तानां देहिनां देहसंगतिम्

ಅಶೇಷ ಮಹಾಭೂತಗಳು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇಹಿಗಳ ದೇಹಸಂಗತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ—ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ತೃಣಾಂತವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ।

Verse 19

महाभूतान्यशेषाणि जनयंति शिवाज्ञया । अध्यवस्यति वै बुद्धिरहंकारोभिमन्यते

ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮಹಾಭೂತಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಬುದ್ಧಿ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅಹಂಕಾರವು ‘ನಾನು’ ಎಂದು ತನ್ನದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 20

चित्तं चेतयते चापि मनः संकल्पयत्यपि । श्रोत्रादीनि च गृह्णन्ति शब्दादीन्विषयान् पृथक्

ಚಿತ್ತವು ಚೇತನೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ಸಂಕಲ್ಪ-ವಿಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 21

स्वानेव नान्यान्देवस्य दिव्येनाज्ञाबलेन वै । वागादीन्यपि यान्यासंस्तानि कर्मेन्द्रियाणि च

ದೇವನ ದಿವ್ಯ ಆಜ್ಞಾಬಲದಿಂದ ಅವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಉಳಿದವು, ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ವಾಣಿ ಮೊದಲಾದವು—ಯಾವುವಿದ್ದವೋ—ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳಾದವು.

Verse 22

यथा स्वं कर्म कुर्वन्ति नान्यत्किंचिच्छिवाज्ञया । शब्दादयोपि गृह्यंते क्रियन्ते वचनादयः

ಜೀವಿಗಳು ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿಯತ ಕರ್ಮವನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಶಬ್ದಾದಿಗಳ ಗ್ರಹಣವೂ, ವಾಕ್ಯಾದಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಅವನ ನಿಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ।

Verse 23

अविलंघ्या हि सर्वेषामाज्ञा शंभोर्गरीयसी । अवकाशमशेषाणां भूतानां संप्रयच्छति

ನಿಜಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶಂಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾರದದು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದದು; ಅದೇ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ನಿಯತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।

Verse 24

आकाशः परमेशस्य शासनादेव सर्वगः । प्राणाद्यैश्च तथा नामभेदैरंतर्बहिर्जगत्

ಪರಮೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಆಕಾಶವು ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣಾದಿ ನಾಮಭೇದಗಳ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 25

बिभर्ति सर्वं शर्वस्य शासनेन प्रभञ्जनः । हव्यं वहति देवानां कव्यं कव्याशिनामपि

ಶರ್ವ (ಭಗವಾನ್ ಶಿವ)ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಂಜನ—ವಾಯು—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ದೇವರಿಗೆ ಹವ್ಯವನ್ನು, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕವ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

Verse 26

पाकाद्यं च करोत्यग्निः परमेश्वरशासनात् । संजीवनाद्यं सर्वस्य कुर्वत्यापस्तदाज्ञया

ಪರಮೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಪಾಕಾದಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀರುಗಳು ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಜೀವನ, ಪೋಷಣಾದಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 27

विश्वम्भरा जगन्नित्यं धत्ते विश्वेश्वराज्ञया । देवान्पात्यसुरान् हंति त्रिलोकमभिरक्षति

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನಾದ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಧಾರಿಣಿ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿ ನಿತ್ಯವೂ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ದೇವರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ, ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ.

Verse 28

आज्ञया तस्य देवेन्द्रः सर्वैर्देवैरलंघ्यया । आधिपत्यमपां नित्यं कुरुते वरुणस्सदा

ಅವನಾದ ಶಿವನ—ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಮೀರಿ ಹೋಗಲಾರದ—ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ದೇವೇಂದ್ರ ವರుణನು ಸದಾ ಜಲಗಳ ಮೇಲೆ ನಿತ್ಯವಾದ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 29

पाशैर्बध्नाति च यथा दंड्यांस्तस्यैव शासनात् । ददाति नित्यं यक्षेन्द्रो द्रविणं द्रविणेश्वरः

ಅವನದೇ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ದಂಡನೀಯರು ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುವಂತೆ, ಧನಾಧಿಪತಿ ಯಕ್ಷೇಂದ್ರ ಕುಬೇರನೂ ಅದೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಿತ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 30

पुण्यानुरूपं भूतेभ्यः पुरुषस्यानुशासनात् । करोति संपदः शश्वज्ज्ञानं चापि सुमेधसाम्

ಪರಮ ಪುರುಷ (ಪತಿ)ನ ಅನುಶಾಸನದಿಂದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಸುವಿವೇಕಿಗಳಿಗೆ ಆತನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 31

निग्रहं चाप्यसाधूनामीशानश्शिवशासनात् । धत्ते तु धरणीं मूर्ध्ना शेषः शिवनियोगतः

ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈಶಾನನು ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶಿವನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಶೇಷನು ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 32

यामाहुस्तामसीं रौद्रीं मूर्तिमंतकरीं हरेः । सृजत्यशेषमीशस्य शासनाच्चतुराननः

ಅವರು ಹರಿಯ ತಾಮಸೀ, ರೌದ್ರೀ, ಮೂರ್ತಿಮಂತಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದನ್ನು—ಈಶನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಚತುರಾನನ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅದರಿಂದ ಉಳಿದ ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 33

अन्याभिर्मूर्तिभिः स्वाभिः पाति चांते निहन्ति च । विष्णुः पालयते विश्वं कालकालस्य शासनात्

ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಇತರ ಸ್ವಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಯವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಕಾಲಕಾಲ (ಶಿವ)ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 34

सृजते त्रसते चापि स्वकाभिस्तनुभिस्त्रिभिः । हरत्यंते जगत्सर्वं हरस्तस्यैव शासनात्

ತನ್ನದೇ ತ್ರಿವಿಧ ತನುವೆಂಬ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಆತನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಹರ (ಶಿವ) ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 35

सृजत्यपि च विश्वात्मा त्रिधा भिन्नस्तु रक्षति । कालः करोति सकलं कालस्संहरति प्रजाः

ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನು ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಜವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲವೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾಲವೇ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 36

कालः पालयते विश्वं कालकालस्य शासनात् । त्रिभिरंशैर्जगद्बिभ्रत्तेजोभिर्वृष्टिमादिशन्

ಕಾಲಕ್ಕೂ ನಿಯಂತನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕಾಲವು ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ತೇಜೋಮಯ ತ್ರಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಳೆಯನ್ನೂ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 37

दिवि वर्षत्यसौ भानुर्देवदेवस्य शासनात् । पुष्णात्योषधिजातानि भूतान्याह्लादयत्यपि

ದೇವದೇವನಾದ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 38

देवैश्च पीयते चंद्रश्चन्द्रभूषणशासनात् । आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ मरुतस्तथा

ಚಂದ್ರಭೂಷಣನಾದ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನೂ ‘ಪಾನ’ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಅಶ್ವಿನೀದ್ವಯ ಮತ್ತು ಮರುತರು—ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ವಿಧಿಯಿಂದಲೇ ಧೃತರೂ ಪೋಷಿತರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ।

Verse 39

खेचरा ऋषयस्सिद्धा भोगिनो मनुजा मृगाः । पशवः पक्षिणश्चैव कीटाद्याः स्थावराणि च

ಆಕಾಶಚರರು, ಋಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು; ಭೋಗಿಗಳು (ನಾಗರು), ಮಾನವರು, ಮೃಗಗಳು; ಪಶುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಕೀಟಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ (ಜೀವವರ್ಗಗಳು) ಒಳಗೊಂಡಿವೆ।

Verse 40

नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च । वेदाः सांगाश्च शास्त्राणि मंत्रस्तोममखादयः

ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾನನಗಳು, ಸರೋವರಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಂಗ ವೇದಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಮಂತ್ರಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಾದಿಗಳು—(ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅಧೀನ).

Verse 41

कालाग्न्यादिशिवांतानि भुवनानि सहाधिपैः । ब्रह्मांडान्यप्यसंख्यानि तेषामावरणानि च

ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಶಿವಾಂತವರೆಗೆ ಲೋಕಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವೆ. ಅಸಂಖ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳೂ, ಅವುಗಳ ಆವರಣಗಳೂ ಸಹ ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆ।

Verse 42

वर्तमानान्यतीतानि भविष्यन्त्यपि कृत्स्नशः । दिशश्च विदिशश्चैव कालभेदाः कलादयः

ವರ್ತಮಾನ, ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ—ಎಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕಾಲಭೇದಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾದಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 43

यच्च किंचिज्जगत्यस्मिन् दृश्यते श्रूयते ऽपि वा । तत्सर्वं शंकरस्याज्ञा बलेन समधिष्ठितम्

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಕಂಡರೂ ಅಥವಾ ಕೇಳಿದರೂ—ಅದೆಲ್ಲವೂ ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞಾಶಕ್ತಿಯ ಬಲದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿಯೂ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿಯೂ ಇದೆ।

Verse 44

आज्ञाबलात्तस्य धरा स्थितेह धराधरा वारिधराः समुद्राः । ज्योतिर्गणाः शक्रमुखाश्च देवाः स्थिरं चिरं वा चिदचिद्यदस्ति

ಆ ಸರ್ವಾಧಿಪತಿ ಪತಿಯ ಆಜ್ಞಾಬಲದಿಂದ ಈ ಧರೆಯು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಪರ್ವತಗಳು, ಜಲಧಾರಕ ಮೇಘಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿವೆ. ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಮುಖ ದೇವರೂ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚೇತನವಾಗಲಿ ಅಚೇತನವಾಗಲಿ ಏನಿದ್ದರೂ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅವನ ಆಧಾರದಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

Verse 45

उपमन्युरुवाच । अत्याश्चर्यमिदं कृष्ण शंभोरमितकर्मणः । आज्ञाकृतं शृणुष्वैतच्छ्रुतं श्रुतिमुखे मया

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಕೃಷ್ಣಾ! ಅಪಾರಕರ್ಮನಾದ ಶಂಭುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯ. ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು; ನಾನು ಇದನ್ನು ಶ್ರುತಿಯ ಮುಖದಿಂದಲೇ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.

Verse 46

पुरा किल सुराः सेंद्रा विवदंतः परस्परम् । असुरान्समरे जित्वा जेताहमहमित्युत

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ದೇವರುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಾದಿಸಿದರು. ಸಮರದಲ್ಲಿ ಅಸುರರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ—“ಜೇತ ನಾನು, ನಾನು!” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 47

तदा महेश्वरस्तेषां मध्यतो वरवेषधृक् । स्वलक्षणैर्विहीनांगः स्वयं यक्ष इवाभवत्

ಆಗ ಮಹೇಶ್ವರನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ತನ್ನ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ ದೇಹದಿಂದ ಅವನು ಸ್ವತಃ ಯಕ್ಷನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 48

स तानाह सुरानेकं तृणमादाय भूतले । य एतद्विकृतं कर्तुं क्षमते स तु दैत्यजित्

ಅವನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಒಂದು ಹುಲ್ಲಿನ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ದೇವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಇದನ್ನು ವಿಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲವನೇ ದೈತ್ಯಜಿತ.”

Verse 49

यक्षस्य वचनं श्रुत्वा वज्रपाणिः शचीपतिः । किंचित्क्रुद्धो विहस्यैनं तृणमादातुमुद्यतः

ಯಕ್ಷನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಜ್ರಪಾಣಿ, ಶಚೀಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ರುದ್ಧನಾದನು; ಆದರೂ ವ್ಯಂಗ್ಯಹಾಸದಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ಆ ತೃಣವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಉದ್ಯತನಾದನು.

Verse 50

न तत्तृणमुपदातुं मनसापि च शक्यते । यथा तथापि तच्छेत्तुं वज्रं वज्रधरो ऽसृजत्

ಆ ತೃಣವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಎತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ವಜ್ರಧರನು ವಜ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು.

Verse 51

तद्वज्रं निजवज्रेण संसृष्टमिव सर्वतः । तृणेनाभिहतं तेन तिर्यगग्रं पपात ह

ಆ ವಜ್ರವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನದೇ ವಜ್ರಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಂತಿತ್ತು; ಆದರೆ ಅವನು ತೃಣದಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಹೊಡೆದಾಗ, ಅದರ ಅಗ್ರಭಾಗ ತಿರ್ಯಕವಾಗಿ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು.

Verse 52

ततश्चान्ये सुसंरब्धा लोकपाला महाबलाः । ससृजुस्तृणमुद्दिश्य स्वायुधानि सहस्रशः

ನಂತರ ಇತರ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಲೋಕಪಾಲರು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರುದ್ಧರಾಗಿ, ಆ ತೃಣವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಸೆದರು.

Verse 53

प्रजज्ज्वाल महावह्निः प्रचंडः पवनो ववौ । प्रवृद्धो ऽपांपतिर्यद्वत्प्रलये समुपस्थिते

ಮಹಾ ಅಗ್ನಿ ಜ್ವಲಿಸಿತು, ಪ್ರಚಂಡ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು. ಜಲಾಧಿಪತಿ ಉಕ್ಕಿ ಏರಿದನು—ಪ್ರಳಯ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಆಗುವಂತೆ.

Verse 54

एवं देवैस्समारब्धं तृणमुद्दिश्य यत्नतः । व्यर्थमासीदहो कृष्ण यक्षस्यात्मबलेन वै

ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಬಹಳ ಯತ್ನದಿಂದ ತೃಣವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು—ಓ ಕೃಷ್ಣಾ—ಯಕ್ಷನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆತ್ಮಬಲವೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

Verse 55

तदाह यक्षं देवेंद्रः को भवानित्यमर्षितः । ततस्स पश्यतामेव तेषामंतरधादथ

ಆಗ ದೇವೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನು ಆ ಯಕ್ಷನಿಗೆ, “ನೀನು ಯಾರು, ಸದಾ ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವವನೇ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ತಕ್ಷಣವೇ ಅವರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನು ಅಂತರಧಾನನಾದನು.

Verse 56

तदंतरे हैमवती देवी दिव्यविभूषणा । आविरासीन्नभोरंगे शोभमाना शुचिस्मिता

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾದ ಹೈಮವತೀ ದೇವಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ಆಕಾಶವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದಳು—ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಶಾಂತ ಸ್ಮಿತದಿಂದ ಶೋಭಿಸಿದಳು.

Verse 57

तां दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा देवाः शक्रपुरोगमाः । प्रणम्य यक्षं पप्रच्छुः को ऽसौ यक्षो विलक्षणः

ಆ ಅದ್ಭುತ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವರುಗಳು ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಆವರಿತರಾದರು. ಯಕ್ಷನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೇಳಿದರು—“ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಕ್ಷನು ಯಾರು?”

Verse 58

सा ऽब्रवीत्सस्मितं देवी स युष्माकमगोचरः । तेनेदं भ्रम्यते चक्रं संसाराख्यं चराचरम्

ದೇವಿ ಸ್ಮಿತದಿಂದ ಹೇಳಿದರು—“ಅವನು ನಿಮಗೆಲ್ಲ ಅಗ್ರಾಹ್ಯನು. ಅವನಿಂದಲೇ ಚರಾಚರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ‘ಸಂಸಾರ’ವೆಂಬ ಈ ಭ್ರಮಣಚಕ್ರ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.”

Verse 59

तेनादौ क्रियते विश्वं तेन संह्रियते पुनः । न तन्नियन्ता कश्चित्स्यात्तेन सर्वं नियम्यते

ಅವನಿಂದಲೇ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನಿಂದಲೇ ಮತ್ತೆ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ನಿಯಂತನಿಲ್ಲ; ಅವನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 60

इत्युक्त्वा सा महादेवी तत्रैवांतरधत्त वै । देवाश्च विस्मिताः सर्वे तां प्रणम्य दिवं ययुः

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾದೇವಿ ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನಳಾದಳು. ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡು ಅವಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು.