शिवसंस्कार-दीक्षानिरूपणम् (Śivasaṃskāra and the Typology of Dīkṣā)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗದ ಕುರಿತು ಪೂರ್ವೋಪದೇಶವಾದ ನಂತರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು “ಶಿವಸಂಸ್ಕಾರ”ದ ನಿಖರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉಪಮನ್ಯು ಸಂಸ್ಕಾರವೆಂದರೆ ಪೂಜಾದಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ವಿಧಿ; ಅದು ಷಡಧ್ವದ ಶುದ್ಧಿ, ಜ್ಞಾನಪ್ರದಾನ ಮತ್ತು ಪಾಶಬಂಧನದ ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನೇ ದೀಕ್ಷೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವಾಗಮ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಮೂರು ವಿಧ—ಶಾಂಭವೀ, ಶಾಕ್ತೀ ಮತ್ತು ಮಾಂತ್ರೀ. ಶಾಂಭವೀ ಗುರುಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಫಲಕೊಡುವುದು; ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಪರ್ಶ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯದಿಂದಲೂ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ, ಮತ್ತು ಪಾಶಕ್ಷಯದ ತೀವ್ರತೆಯಂತೆ ತೀವ್ರಾ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರತರಾ ಎಂದು ವಿಭಜನೆ—ತೀವ್ರತರಾ ತಕ್ಷಣ ಶಾಂತಿ/ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುತ್ತದೆ, ತೀವ್ರಾ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಶೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶಾಕ್ತೀ ದೀಕ್ಷೆ ಗುರು ಯೋಗೋಪಾಯದಿಂದ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಯ ಅವತರಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಶಿಷ್ಯದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಜ್ಞಾನ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಮುಂದಾಗಿ ಮಾಂತ್ರೀ ದೀಕ್ಷೆಯ ಸೂಚನೆ ಇದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीकृष्ण उवाच । भगवान्मंत्रमाहात्म्यं भवता कथितं प्रभो । तत्प्रयोगविधानं च साक्षाच्छ्रुतिसमं यथा
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭೋ! ನೀವು ಭಗವದ್ಮಂತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಈಗ ಅದರ ಪ್ರಯೋಗವಿಧಾನವನ್ನೂ, ಶ್ರುತಿಸಮವಾಗಿ—ವೇದಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ—ಕೃಪೆಯಿಂದ ಹೇಳಿರಿ।
Verse 2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवसंस्कारमुत्तमम् । मंत्रसंग्रहणे किंचित्सूचितन्न तु विस्मृतम्
ಈಗ ನಾನು ಶಿವನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಧಾನವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮಂತ್ರಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ನನಗೆ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನೆನಪಿಲ್ಲ।
Verse 3
उपमन्युरुवाच । हन्त ते कथयिष्यामि सर्वपापविशोधनम् । संस्कारं परमं पुण्यं शिवेन पतिभाषितम्
ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಬಾ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಸರ್ವಪಾಪಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುವ ಆ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಪರಮ ಪುಣ್ಯದಾಯಕವಾದ ಆ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಪತಿ-ಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀಶಿವನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 4
सम्यक्कृताधिकारः स्यात्पूजादिषु नरो यतः । संस्कारः कथ्यते तेन षडध्वपरिशोधनम्
ಈ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಪೂಜಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಷಡಧ್ವ-ಪರಿಶೋಧನ, ಅಂದರೆ ಆರು ಅಧ್ವಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 5
दीयते येन विज्ञानं क्षीयते पाशबंधनम् । तस्मात्संस्कार एवायं दीक्षेत्यपि च कथ्यते
ಯಾವುದರಿಂದ ಆತ್ಮಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾಶಬಂಧನ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪವಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರವೇ ‘ದೀಕ್ಷೆ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Verse 6
शांभवी चैव शाक्ती च मांत्री चैव शिवागमे । दीक्षोपदिश्यते त्रेधा शिवेन परमात्मना
ಶಿವಾಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ—ಶಾಂಭವೀ, ಶಾಕ್ತೀ ಮತ್ತು ಮಾಂತ್ರೀ (ಮಂತ್ರಾಧಾರಿತ) ದೀಕ್ಷೆ।
Verse 7
गुरोरालोकमात्रेण स्पर्शात्संभाषणादपि । सद्यस्संज्ञा भवेज्जंतोः पाशोपक्षयकारिणी
ಗುರುವಿನ ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಿಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ—ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೂ ಮಾತುಕತೆಯಿಂದಲೂ—ದೇಹಧಾರಿಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಸತ್ಯಜಾಗೃತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಪಾಶಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಮಾಡುವದು।
Verse 8
सा दीक्षा शांभवी प्रोक्ता सा पुनर्भिद्यते द्विधा । तीव्रा तीव्रतरा चेति पाशो पक्षयभेदतः
ಈ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಶಾಂಭವೀ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪಾಶ (ಬಂಧನ) ಕ್ಷಯದ ಭೇದದಂತೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ವಿಧ—‘ತೀವ್ರಾ’ ಮತ್ತು ‘ತೀವ್ರತರಾ’—ಎಂದು ವಿಭಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 9
यया स्यान्निर्वृतिः सद्यस्सैव तीव्रतरा मता । तीव्रा तु जीवतोत्यंतं पुंसः पापविशोधिका
ಯಾವುದರಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ನಿರ್ವೃತಿ/ಮೋಕ್ಷಶಾಂತಿ ದೊರಕುವುದೋ ಅದೇ ‘ತೀವ್ರತರಾ’ ಎಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ತೀವ್ರಾ’ ದೀಕ್ಷೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಪುರುಷನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 10
शक्ती ज्ञानवती दीक्षा शिष्यदेहं प्रविश्य तु । गुरुणा योगमार्गेण क्रियते ज्ञानचक्षुषा
ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ, ಜ್ಞಾನಪ್ರದವಾದ ದೀಕ್ಷೆ ಶಿಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಗುರು ಯೋಗಮಾರ್ಗದಿಂದ, ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ, ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 11
मांत्री क्रियावती दीक्षा कुंडमंडलपूर्विका । मंदमंदतरोद्देशात्कर्तव्या गुरुणा बहिः
ಮಂತ್ರಾಧಾರಿತ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯಾಸಹಿತ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕುಂಡ ಮತ್ತು ಮಂಡಲವನ್ನು ಪೂರ್ವವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಮೊದಲು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು. ಮಂದ ಮತ್ತು ಅತಿಮಂದ ಶಿಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಗುರುವು ಅದನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 12
शक्तिपातानुसारेण शिष्यो ऽनुग्रहमर्हति । शैवधर्मानुसारस्य तन्मूलत्वात्समासतः
ಶಕ್ತಿಪಾತದ ಅನುಸಾರ ಶಿಷ್ಯನು ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ, ಶೈವಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನಿಗೆ ಇದೇ ಮೂಲವೂ ಆಧಾರವೂ ಆಗಿದೆ.
Verse 13
यत्र शक्तिर्न पतिता तत्र शुद्धिर्न जायते । न विद्या न शिवाचारो न मुक्तिर्न च सिद्धयः
ಎಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪತಿಸಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆಯಿಲ್ಲ, ಶಿವಾಚಾರವಿಲ್ಲ; ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ, ಸಿದ್ಧಿಗಳೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 14
तस्माल्लिंगानि संवीक्ष्य शक्तिपातस्य भूयसः । ज्ञानेन क्रियया वाथ गुरुश्शिष्यं विशोधयेत्
ಆದುದರಿಂದ ಶಕ್ತಿಪಾತವು ಬಹಳವಾಗಿ ಉಂಟಾದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಗುರುವು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಜ್ಞಾನೋಪದೇಶದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಕ್ರಿಯಾ‑ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದಲೋ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 15
यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्स विनश्यति दुर्मतिः । तस्मात्सर्वप्रकारेण गुरुः शिष्यं परीक्षयेत्
ಮೋಹದಿಂದ ಗುರುಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ದುರ್ಮತಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
Verse 16
लक्षणं शक्तिपातस्य प्रबोधानंदसंभवः । सा यस्मात्परमा शक्तिः प्रबोधानंदरूपिणी
ಶಕ್ತಿಪಾತದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಪ್ರಬೋಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಆನಂದ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಪರಮಶಕ್ತಿ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಬೋಧ-ಆನಂದಸ್ವರೂಪಿಣಿ.
Verse 17
आनंदबोधयोर्लिंगमंतःकरणविक्रियाः । यथा स्यात्कंपरोमांचस्वरनेत्रांगविक्रियाः
ಆನಂದ ಮತ್ತು ಬೋಧದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಅಂತಃಕರಣದ ವಿಕಾರಗಳು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಂಪನ, ರೋಮಾಂಚ, ಸ್ವರಬದಲಾವಣೆ, ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗವಿಕಾರಗಳು.
Verse 18
शिष्योपि लक्षणैरेभिः कुर्याद्गुरुपरीक्षणम् । तत्संपर्कैः शिवार्चादौ संगतैर्वाथ तद्गतैः
ಶಿಷ್ಯನೂ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಲೇ ಗುರುವಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಗುರುವಿನ ಸಂಗ‑ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು—ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರುವವರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು, ಹಾಗೂ ಅವರ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಶಿವಾರ್ಚನೆ ಮೊದಲಾದ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು.
Verse 19
शिष्यस्तु शिक्षणीयत्वाद्गुरोर्गौरवकारणात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोर्गौरवमाचरेत्
ಶಿಷ್ಯನು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಬೇಕಾದವನು; ಗುರುವೇ ಗೌರವದ ಕಾರಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತನ್ನ ಗುರುವಿನ प्रति ಗೌರವ‑ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 20
यो गुरुस्स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः । गुरुर्वा शिव एवाथ विद्याकारेण संस्थितः
ಗುರು ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು ಶಿವನೇ; ಶಿವನಾದವನೇ ಗುರು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಗುರು ಸ್ವಯಂ ಶಿವನೇ, ವಿದ್ಯಾ-ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 21
यथा शिवस्तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः । शिवविद्या गुरूणां च पूजया सदृशं फलम्
ಶಿವನು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯೆ; ವಿದ್ಯೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಗುರು. ಶಿವ-ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಗುರುಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದ ಫಲ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.
Verse 22
सर्वदेवात्मकश्चासौ सर्वमंत्रमयो गुरुः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यस्याज्ञां शिरसा वहेत्
ಆ ಗುರು ಸರ್ವದೇವಾತ್ಮಕನು, ಸರ್ವಮಂತ್ರಮಯನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಿನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Verse 23
श्रेयो ऽर्थी यदि गुर्वाज्ञां मनसापि न लंघयेत् । गुर्वाज्ञापालको यस्माज्ज्ञानसंपत्तिमश्नुते
ಯಾರು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಮನಸಿನಿಂದಲೂ ಗುರುಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಲಂಘಿಸಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಗುರುಆಜ್ಞಾಪಾಲಕನು ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 24
गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुंजन्नान्यत्कर्म समाचरेत् । समक्षं यदि कुर्वीत सर्वं चानुज्ञया गुरोः
ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿಂತು, ಮಲಗಿ, ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕೂಡ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು. ಗುರುಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿಯೂ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗುರುಅನುಮತಿಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 25
गुरोर्गृहे समक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत् । गुरुर्देवो यतः साक्षात्तद्गृहं देवमन्दिरम्
ಗುರುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ ಆಸನ ಮಾಡಬಾರದು. ಗುರು ಸాక్షಾತ್ ದೇವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಗೃಹವೇ ದೇವಮಂದಿರವಾಗಿದೆ.
Verse 26
पापिनां च यथा संगात्तत्पापात्पतितो भवेत् । यथेह वह्निसंपर्कान्मलं त्यजति कांचनम्
ಪಾಪಿಗಳ ಸಂಗದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅವರ ಪಾಪದಲ್ಲೇ ಪತನಗೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಕಂಚನವು ತನ್ನ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 27
तथैव गुरुसंपर्कात्पापं त्यजति मानवः । यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुम्भो विलीयते
ಅದೇ ರೀತಿ ಗುರುಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಮಾನವನು ಪಾಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪ ಇಟ್ಟ ತುಪ್ಪದ ಕುಂಭ ಕರಗುವಂತೆ.
Verse 28
तथा पापं विलीयेत ह्याचार्यस्य समीपतः । यथा प्रज्वलितो वह्निः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्
ಅದೇ ರೀತಿ ಸತ್ಯ ಆಚಾರ್ಯನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಪಾಪ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ—ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿ ಒಣದನ್ನೂ ತೇವದನ್ನೂ ದಹಿಸುವಂತೆ.
Verse 29
तथायमपि संतुष्टो गुरुः पापं क्षणाद्दहेत् । मनसा कर्मणा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्
ಅದೇ ರೀತಿ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಗುರು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಪವನ್ನು ದಹಿಸಬಲ್ಲನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸಾ, ಕರ್ಮಣಾ, ವಾಚಾ ಗುರುವಿನ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಾರದು.
Verse 30
तस्य क्रोधेन दह्यंते ह्यायुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः । तत्क्रोधकारिणो ये स्युस्तेषां यज्ञाश्च निष्फलाः
ಅವನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆಯುಷ್ಯ, ಶ್ರೀ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸತ್ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದಗ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದವರ ಯಜ್ಞಗಳೂ ಫಲರಹಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 31
यमश्च नियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा । गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेज्जातुचिन्नरः
ಯಮ-ನಿಯಮಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ—ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಗುರುವಿಗೆ ವಿರೋಧವಾದ ಮಾತನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಬಾರದು.
Verse 32
वदेद्यदि महामोहाद्रौरवं नरकं व्रजेत् । मनसा कर्मणा वाचा गुरुमुद्दिश्य यत्नतः
ಮಹಾಮೋಹದಿಂದ ಯಾರಾದರೂ (ಗುರುವಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ) ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಅವನು ರೌರವ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸಾ, ಕರ್ಮಣಾ, ವಾಚಾ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗುರುವನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
Verse 33
श्रेयोर्थी चेन्नरो धीमान्न मिथ्याचारमाचरेत् । गुरोर्हितं प्रियं कुर्यादादिष्टो वा न वा सदा
ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಮಿಥ್ಯಾ ಅಥವಾ ಕಪಟಾಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಆದೇಶಿಸಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸದಾ ಗುರುವಿಗೆ ಹಿತವೂ ಪ್ರಿಯವೂ ಆದುದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 34
असमक्षं समक्षं वा तस्य कार्यं समाचरेत् । इत्थमाचारवान्भक्तो नित्यमुद्युक्तमानसः
ಅವನು ಸಮಕ್ಷದಲ್ಲಿರಲಿ ಅಸಮಕ್ಷದಲ್ಲಿರಲಿ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಸದಾಚಾರವಂತ ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸು ನಿತ್ಯವೂ ಉತ್ಸುಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 35
गुरुप्रियकरः शिष्यः शैवधर्मांस्ततो ऽर्हति । गुरुश्चेद्गुणवान्प्राज्ञः परमानंदभासकः
ಗುರುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಿಷ್ಯನು ಶೈವಧರ್ಮದ ಅನುಶಾಸನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹನು. ಗುರು ಗುಣವಂತ, ಪ್ರಾಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಉಪದೇಶವು ನಿಜವಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 36
तत्त्वविच्छिवसंसक्तो मुक्तिदो न तु चापरः । संवित्संजननं तत्त्वं परमानंदसंभवम्
ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಸಕ್ತನಾದವನೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು—ಇತರನು ಅಲ್ಲ. ಆ ತತ್ತ್ವವೇ ಶುದ್ಧ ಸಂವಿತ್ನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದು; ಅದು ಪರಮಾನಂದದ ಮೂಲವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 37
तत्तत्त्वं विदितं येन स एवानंददर्शकः । न पुनर्नाममात्रेण संविदारहितस्तु यः
ಯಾರು ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವನೇ ಆನಂದದರ್ಶಕನು; ಕೇವಲ ಹೆಸರಿನಿಂದಲ್ಲ—ಅಂತರಂಗ ಸಂವಿತ್ರಹಿತನು ಹಾಗಲ್ಲ।
Verse 38
अन्योन्यं तारयेन्नौका किं शिला तारयेच्छिलाम् । एतस्या नाममात्रेण मुक्तिर्वै नाममात्रिका
ದೋಣಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ದಾಟಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಕಲ್ಲು ಕಲ್ಲನ್ನು ಹೇಗೆ ದಾಟಿಸುತ್ತದೆ? ಆದರೂ, ಅವಳ ನಾಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೂ ಮುಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ನಾಮಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ದೊರಕುವ ಮುಕ್ತಿ।
Verse 39
यैः पुनर्विदितं तत्त्वं ते मुक्ता मोचयन्त्यपि । तत्त्वहीने कुतो बोधः कुतो ह्यात्मपरिग्रहः
ಯಾರಿಂದ ತತ್ತ್ವವು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಆ ಮುಕ್ತರು ಇತರರನ್ನೂ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲರು. ಆದರೆ ತತ್ತ್ವಹೀನನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಬೋಧ ಎಲ್ಲಿಂದ, ಆತ್ಮದ ಅಂತರಗ್ರಹಣ ಎಲ್ಲಿಂದ?
Verse 40
परिग्रहविनिर्मुक्तः पशुरित्यभिधीयते । पशुभिः प्रेरितश्चापि पशुत्वं नातिवर्तते
ಪರಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರ-ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು ‘ಪಶು’ (ಬಂಧಿತ ಜೀವ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಇತರ ಪಶುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದರೆ, ಅವನು ಪಶುತ್ವ—ಬಂಧನಸ್ಥಿತಿ—ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಾರನು।
Verse 41
तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक इष्यते । सर्वलक्षणसंयुक्तः सर्वशास्त्रविदप्ययम्
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಮುಕ್ತನಾಗಿಯೂ, ಇತರರನ್ನು ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವವನಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಸಾಧನ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।
Verse 42
सर्वोपायविधिज्ञो ऽपि तत्त्वहीनस्तु निष्फलः । यस्यानुभवपर्यंता बुद्धिस्तत्त्वे प्रवर्तते
ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯ-ವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ತತ್ತ್ವವಿಲ್ಲದವನು ಫಲರಹಿತನು. ಯಾರ ಬುದ್ಧಿ ಅನುಭವದ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।
Verse 43
तस्यावलोकनाद्यैश्च परानन्दो ऽभिजायते । तस्माद्यस्यैव संपर्कात्प्रबोधानंदसंभवः
ಅವನನ್ನು ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಗಳಿಂದ ಪರಮಾನಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಲೇ ಪ್ರಬೋಧಾನಂದ—ಆತ್ಮಪ್ರಕಾಶರೂಪವಾದ ಆನಂದ—ಜನಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 44
गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः । स शिष्यैर्विनयाचारचतुरैरुचितो गुरुः
ವಿವೇಕಿ ಮನುಷ್ಯನು ಆ ಗುರುನನ್ನೇ ಆರಿಸಬೇಕು, ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. ಅಂಥ ಗುರು ವಿನಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 45
यावद्विज्ञायते तावत्सेवनीयो मुमुक्षुभिः । ज्ञाते तस्मिन्स्थिरा भक्तिर्यावत्तत्त्वं समाश्रयेत्
ತತ್ತ್ವವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವವರೆಗೆ ಮುಮುಕ್ಷುವು ಶಿವಸೇವೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಅದು ತಿಳಿದ ನಂತರವೂ, ಪರಮ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗುವವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರ ಭಕ್ತಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
Verse 46
न तु तत्त्वं त्यजेज्जातु नोपेक्षेत कथंचन । यत्रानंदः प्रबोधो वा नाल्पमप्युपलभ्यते
ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಆನಂದವೂ ಪ್ರಬೋಧವೂ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ದೊರೆಯದು।
Verse 47
गुरोर्भ्रात्ःंस्तथा पुत्रान्बोधकान्प्रेरकानपि । तत्रादावुपसंगम्य ब्राह्मणं वेदपारगम्
ಮೊದಲು ಗುರುವಿನ ಸಹೋದರರು, ಅವರ ಪುತ್ರರು, ಬೋಧಿಸುವವರೂ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವರೂ ಇವರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಯಥಾವಿಧಿ ಭೇಟಿಯಾಗಬೇಕು; ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿ ವೇದಪಾರಂಗತನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಬಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೋಗಬೇಕು।
Verse 48
गुरुमाराधयेत्प्राज्ञं शुभगं प्रियदर्शनम् । सर्वाभयप्रदातारं करुणाक्रांतमानसम्
ಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ, ಶುಭಮಯನಾದ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನನಾದ ಗುರುವಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು—ಅವರು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಭಯಗಳಿಂದ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವವರು, ಕರುಣೆಯಿಂದ ಆವರಿತ ಮನಸ್ಸಿನವರು।
Verse 49
तोषयेत्तं प्रयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा । तावदाराधयेच्छिष्यः प्रसन्नोसौ भवेद्यथा
ಮನಸ್ಸು, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು. ಗುರು/ಈಶ್ವರ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವವರೆಗೆ ಶಿಷ್ಯನು ಸೇವೆ-ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.
Verse 50
तस्मिन्प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत् । तस्माद्धनानि रत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च
ಅವರು ಪ್ರಸನ್ನರಾದಾಗ ಶಿಷ್ಯನ ಪಾಪಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಧನ, ರತ್ನ, ಭೂಮಿ-ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 51
भूषणानि च वासांसि यानशय्यासनानि च । एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या वित्तानुसारतः
ಆಭರಣಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ಹಾಸಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸನಗಳು—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗುರುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 52
वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्परमां गतिम् । स एव जनको माता भर्ता बन्धुर्धनं सुखम्
ಪರಮಗತಿ (ಮೋಕ್ಷ) ಬಯಸಿದರೆ ಧನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಂಚನೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಆ ಪರಮಪತಿ ಶಿವನೇ ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಪತಿ, ಬಂಧು, ಧನ ಮತ್ತು ಸುಖ.
Verse 53
सखा मित्रं च यत्तस्मात्सर्वं तस्मै निवेदयेत् । निवेद्य पश्चात्स्वात्मानं सान्वयं सपरिग्रहम्
ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ಸಖನೂ ಮಿತ್ರನೂ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ತನ್ನನ್ನೂ—ಕುಟುಂಬಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಪರಿಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ—ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
Verse 54
समर्प्य सोदकं तस्मै नित्यं तद्वशगो भवेत् । यदा शिवाय स्वात्मानं दत्तवान् देशिकात्मने
ಆ ಗುರುವರಿಗೆ ಜಲಸಹಿತ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ನಿತ್ಯವೂ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ-ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಇರಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ದೇಶಿಕರೂಪ ಶಿವನಿಗೆ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ.
Verse 55
तदा शैवो भवेद्देही न ततो ऽस्ति पुनर्भवः । गुरुश्च स्वाश्रितं शिष्यं वर्षमेकं परीक्षयेत्
ಆಗ ದೇಹಧಾರಿ ಜೀವನು ನಿಜವಾದ ಶೈವನು ಆಗುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುವು ತನ್ನ ಆಶ್ರಿತ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು।
Verse 56
ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं द्विवर्षं च त्रिवर्षकम् । प्राणद्रव्यप्रदानाद्यैरादेशैश्च समासमैः
ಗುರುವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ—ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡು ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವನು ಮತ್ತು ಮೂರು ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವನನ್ನೂ—ಪ್ರಾಣಪೋಷಕ ದ್ರವ್ಯಪ್ರದಾನ ಮೊದಲಾದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಆದೇಶಗಳಿಂದ ಕರೆಸಬೇಕು।
Verse 57
उत्तमांश्चाधमे कृत्वा नीचानुत्तमकर्मणि । आक्रुष्टास्ताडिता वापि ये विषादं न यान्त्यपि
ವಿಪರೀತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ನೀಚರೆಂದು ಮಾಡಿ, ನೀಚರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರೆಂದು ಭಾವಿಸುವವರು; ನಿಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಹೊಡೆತ ತಿಂದರೂ ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದವರು—ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚಲರು.
Verse 58
ते योग्याः संयताः शुद्धाः शिवसंस्कारकर्मणि । अहिंसका दयावंतो नित्यमुद्युक्तचेतसः
ಅವರೇ ಯೋಗ್ಯರು—ಸಂಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧರು—ಶಿವಸಂಸ್ಕಾರಕರ್ಮದಲ್ಲಿ; ಅಹಿಂಸಕರು, ದಯಾವಂತರು, ಸದಾ ಉದ್ಯುಕ್ತಚಿತ್ತರು.
Verse 59
अमानिनो बुद्धिमंतस्त्यक्तस्पर्धाः प्रियंवदाः । ऋजवो मृदवः स्वच्छा विनीताः स्थिरचेतसः
ಅಹಂಕಾರರಹಿತರು, ವಿವೇಕಿಗಳು, ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು, ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು; ಸರಳರು, ಮೃದುಗಳು, ನಿರ್ಮಲರು, ವಿನೀತರು, ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತರು—ಇವರೇ ಶೈವಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರು.
Verse 60
शौचाचारसमायुक्ताः शिवभक्ता द्विजातयः । एवं वृत्तसमोपेता वाङ्मनःकायकर्मभिः
ಶೌಚ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದ ಶಿವಭಕ್ತ ದ್ವಿಜರು—ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು, ದೇಹದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮವಿಟ್ಟು, ಇಂತಹ ಶಿಸ್ತಿನ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರಲಿ.
Verse 61
शोध्या बोध्या यथान्यायमिति शास्त्रेषु निश्चयः । नाधिकारः स्वतो नार्याः शिवसंस्कारकर्मणि
ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯ—ನ್ಯಾಯವಿಧಿಯಂತೆ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಬೋಧಿಸಬೇಕು. ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಸ್ವತಃ ಶಿವಸಂಸ್ಕಾರಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.
Verse 62
नियोगाद्भर्तुरस्त्येव भक्तियुक्ता यदीश्वरे । तथैव भर्तृहीनाया पुत्रादेरभ्यनुज्ञया
ಭರ್ತೃನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಭರ್ತೃಹೀನಳಿಗೆ ಪುತ್ರಾದಿ ಹಿರಿಯರ ಅನುಮತಿಯಿಂದಲೂ ಅದೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 63
अधिकारो भवत्येव कन्यायाः पितुराज्ञया । शूद्राणां मर्त्यजातीनां पतितानां विशेषतः
ಕನ್ಯೆಗೆ ಅಧಿಕಾರವು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೂದ್ರರಿಗೆ, ಮর্ত್ಯಜಾತಿಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಪತಿತರಲ್ಲಿ.
Verse 64
तथा संकरजातीनां नाध्वशुद्धिर्विधीयते । तैप्यकृत्रिमभावश्चेच्छिवे परमकारणे
ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಕರಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಿಗೂ ಅಧ್ವಶುದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಕಾರಣನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಅಕೃತಕ, ಸಹಜ ಭಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಶುದ್ಧಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 65
पादोदकप्रदानाद्यैः कुर्युः पापविशोधनम् । अत्रानुलोमजाता ये युक्ता एव द्विजातिषु
ಪಾದೋದಕ ಪ್ರದಾನ ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಅವರು ಪಾಪವಿಶೋಧನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಅನೂಲೋಮಜಾತರಾಗಿದ್ದು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಇಂತಹ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರು.
Verse 66
तेषामध्वविशुद्ध्यादि कुर्यान्मातृकुलोचितम् । या तु कन्या स्वपित्राद्यैश्शिवधर्मे नियोजिता
ಅವರಿಗಾಗಿ ಅಧ್ವವಿಶುದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾತೃಕುಲಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ಮೊದಲಾದ ಪಾಲಕರಿಂದ ಶಿವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನಿಯೋಜಿತಳಾದ ಆ ಕನ್ಯೆ—
Verse 67
सा भक्ताय प्रदातव्या नापराय विरोधिने । दत्ता चेत्प्रतिकूलाय प्रमादाद्बोधयेत्पतिम्
ಅವಳನ್ನು ಭಕ್ತನಿಗೇ ನೀಡಬೇಕು; ವಿರೋಧಿಯಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಕೂಲನಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರೆ, ತಕ್ಷಣ ಪತಿಗೆ (ಶಿವನಿಗೆ) ತಿಳಿಸಬೇಕು।
Verse 68
अशक्ता तं परित्यज्य मनसा धर्ममाचरेत् । यथा मुनिवरं त्यक्त्वा पतिमत्रिं पतिव्रता
ಯಾರಾದರೂ ಆ ಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಲಾರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಯಥಾ ಪತಿವ್ರತೆ ಸ್ತ್ರೀ ಮುನಿವರನನ್ನು ಆಸಕ್ತಿವಿಷಯವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ ತನ್ನ ಪತಿ ಅತ್ರಿ ಮುನಿಯ ಮೇಲೆ ಅಚಲ ನಿಷ್ಠೆ ಇಟ್ಟಂತೆ।
Verse 69
कृतकृत्या ऽभवत्पूर्वं तपसाराध्य शङ्करम् । यथा नारायणं देवं तपसाराध्य पांडवान्
ಹಿಂದೆ ಅವಳು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಕೃತಕೃತ್ಯಳಾದಳು; ಹೇಗೆ ದೇವ ನಾರಾಯಣನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನೋ ಹಾಗೆ.
Verse 70
पतींल्लब्धवती धर्मे गुरुभिर्न नियोजिता । अस्वातन्त्र्यकृतो दोषो नेहास्ति परमार्थतः
ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾಳೆ; ಗುರುಗಳು ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 71
शिवधर्मे नियुक्तायाश्शिवशासनगौरवात् । बहुनात्र किमुक्तेन यो ऽपि को ऽपि शिवाश्रयः
ಶಿವಶಾಸನದ ಗೌರವದಿಂದ ಅವಳು ಶಿವಧರ್ಮಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ನಿಯುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಏನು ಹೇಳಬೇಕು? ಯಾರು ಯಾರೇ ಶಿವನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವರೋ, ಅವರು ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 72
संस्कार्यो गुर्वधीनश्चेत्संस्क्रिया न प्रभिद्यते । गुरोरालोकनादेव स्पर्शात्संभाषणादपि
ದೀಕ್ಷೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುವಿನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ರಿಯೆ ಭಂಗವಾಗದು. ಗುರುವಿನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ, ಅವರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಹಾಗೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದಲೂ ಆ ಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 73
यस्य संजायते प्रज्ञा तस्य नास्ति पराजयः । मनसा यस्तु संस्कारः क्रियते योगवर्त्मना
ಯಾರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೋ ಅವನಿಗೆ ಪರಾಜಯವಿಲ್ಲ. ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಡೆಯುವ ಅಂತರಸಂಸ್ಕಾರವೇ ಆಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದ ಪವಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 74
स वक्ष्यते समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः
ಆ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದು; ಅದರ ವಿಶಾಲವಾದ ವಿವರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Frequently Asked Questions
Rather than a single mythic episode, the chapter is framed as an instructional dialogue: Śrī Kṛṣṇa requests teaching, and Upamanyu transmits Śiva’s doctrine on Śivasaṃskāra/dīkṣā and its classifications.
Because the rite both imparts liberating knowledge (vijñāna/jñāna) and erodes pāśa (bondage), functioning as a transformative initiation that changes ontological status and ritual eligibility, not merely a social or ceremonial refinement.
Three modalities are foregrounded: Śāṃbhavī (instant, guru-mediated; even by glance/touch/speech; subdivided into tīvrā/tīvratarā), Śāktī (power/knowledge entering the disciple, enacted by yogic method), and Māṃtrī (named as the third type, with details expected in later verses).