Shloka 12

Strī-svabhāva-kathanam: Nārada–Pañcacūḍā-saṃvāda

Discourse on Dispassion via the Nārada–Pañcacūḍā Dialogue

Devanagari script

अथ देवर्षिवर्यो हि श्रुत्वा तद्वाक्यमुत्तमम् । प्रत्युवाच पुनस्तां वै लोकानां हितकाम्यया

Transliteration

atha devarṣivaryo hi śrutvā tadvākyamuttamam | pratyuvāca punastāṃ vai lokānāṃ hitakāmyayā

Translation

ಆಮೇಲೆ ದೇವರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆ ಉತ್ತಮ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಅವಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Discourse marker/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनुक्रम-बोधकः

• देवर्षि-वर्यः: the excellent divine sage
• देवर्षि-वर्यः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवर्षि (प्रातिपदिक) + वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (वर्यः देवर्षिः) । पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphatic/causal particle)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तः (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया

• तत्-वाक्यम्: that statement
• तत्-वाक्यम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: तस्य वाक्यम्) । नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘वाक्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• पुनः: again
• पुनः: काल/प्रकार (Adverbial/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (again)

• ताम्: to her
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphasis)

• लोकानाम्: of the worlds/people
• लोकानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्

• हित-काम्यया: with the wish for (their) welfare
• हित-काम्यया: हेतु (Cause/Motive/हेतु)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक) + काम्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (हितस्य काम्या = हितकाम्या) । स्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; हेतौ/करणे (by/with the desire for welfare)

Speaker

A leading Devarshi (divine sage), speaking for the welfare of beings

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights the Shaiva ideal that true spiritual instruction is given not for personal victory in debate but out of compassion—seeking loka-hita (the good of all), which supports dharma and leads beings toward Shiva’s grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Although the verse does not name the Linga directly, it frames the typical Purana setting where a realized sage clarifies right understanding and practice—often guiding devotees from confusion to focused Saguna Shiva worship that matures into deeper realization.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The implied takeaway is to receive and follow guru-like counsel with humility—then apply it through steady Shiva-upasana such as japa of the Panchakshara (Om Namah Shivaya) and disciplined devotional conduct aligned with dharma.