एकोनविंशतिशिवावतारवर्णनम् (Description of the Nineteen Manifestations/Avatāras of Śiva)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಶಿವ ಉವಾಚ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ವಚನದ ಮೂಲಕ ಯುಗಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿವನ ಏಕೋನವಿಂಶತಿ ಅವತಾರಗಳ/ಪ್ರಕಟಗಳ ವಿವರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾಪರಯುಗಾಂತ್ಯದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ತ್ರಯೋದಶ ಯುಗದ ಚೌಕಟ್ಟಿನವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಸ-ರೂಪಗಳು, ಸಹಾಯಕ ಋಷಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಪುತ್ರ/ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಹಿಮವತ್ ಶಿಖರಗಳು, ಗಂಗಾದ್ವಾರ (ಹರಿದ್ವಾರ), ಗಂಧಮಾದನ, ಬಾಲಖಿಲ್ಯಾಶ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. ತ್ರಿಧಾಮಾ ವ್ಯಾಸ, ‘ಹೇಮಕಂಚುಕ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅತ್ರಿ, ಮಹಾಮುನಿ ಬಲಿ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳು ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂದೇಶ: ಅವತಾರವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅವತರಣವಲ್ಲ; ಅದು ಜ್ಞಾನ-ಕಾರ್ಯ—ಶಾಸ್ತ್ರ ಪುನಃಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ತಪಸ್ಸಿನ ಆದರ್ಶ, ನಿವೃತ್ತಿಮುಖ ಸಾಧನೆಯ ಪುನರುಪದೇಶ ಅಗತ್ಯವಾದಾಗ ಶಿವನು ಪ್ರಕಟ होकर ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಸ-ಪರಂಪರಕ್ಕೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।
Shlokas
Verse 1
शिव उवाच । दशमे द्वापरे व्यासस्त्रिधामा नामतो मुनि । हिमवच्छिखरे रम्ये भृगुतुंगे नगोत्तमे
ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹತ್ತನೇ ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಧಾಮಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಾಸಮುನಿ ಇದ್ದರು; ಅವರು ಹಿಮಾಲಯದ ಮನೋಹರ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೃಗುತುಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 2
तत्रापि मम पुत्राश्च भृग्वाद्याः श्रुतिसंमिताः । बलबन्धुर्नरामित्रः केतुशृंगस्तपोधनः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು—ಭೃಗು ಮೊದಲಾದವರು—ವೇದಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಂದಿಕೊಂಡವರಾಗಿದ್ದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಬಲಬಂಧು, ನರಾಮಿತ್ರ, ಕೇತುಶೃಂಗ ಮತ್ತು ತಪೋಧನ ಇದ್ದರು।
Verse 3
एकादशे द्वापरे तु व्यासश्च त्रिवृतो यदा । गंगाद्वारे कलौ नाम्ना तपोऽहं भविता तदा
ಹನ್ನೊಂದನೇ ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ‘ತ್ರಿವೃತ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವಾಗ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಾನು ‘ತಪಃ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನ್ಮಿಸುವೆನು।
Verse 4
लम्बोदरश्च लम्बाक्षः केशलम्वः प्रलम्बकः । तत्रापि पुत्राश्चत्वारो भविष्यन्ति दृढव्रताः
ಲಂಬೋದರ, ಲಂಬಾಕ್ಷ, ಕೇಶಲಂಬ್ವ, ಪ್ರಲಂಬಕ—ಇವು ರುದ್ರರೂಪಗಳು; ಅಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಜನ್ಮಿಸುವರು, ಅವರು ದೃಢವ್ರತಿಗಳು।
Verse 5
द्वादशे परिवर्त्ते तु शततेजाश्च वेदकृत् । तत्राप्यहं भविष्यामि द्वापरान्ते कलाविह
ಹನ್ನೆರಡನೇ ಪರಿವರ್ತನಚಕ್ರದಲ್ಲಿ (ನಾನು) ‘ಶತತೇಜಾ’—ವೇದಕರ್ತೃ—ಆಗುವೆನು; ಅಲ್ಲಿಯೂ ದ್ವಾಪರಾಂತದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಮಷರಹಿತನಾಗಿ ನಾನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವೆನು।
Verse 6
हेमकंचुकमासाद्य नाम्ना ह्यत्रिः परिप्लुतः । व्यासस्यैव साहाय्यार्थं निवृत्तिपथरोषणः
ಹೇಮಕಂಚುಕವನ್ನು ಪಡೆದು ‘ಅತ್ರಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಸಂಪನ್ನನಾದನು; ವ್ಯಾಸನ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ನಿವೃತ್ತಿಪಥದಲ್ಲಿ ಅವನು ತೀವ್ರೋತ್ಸಾಹಿಯಾಗಿದನು।
Verse 7
सर्वज्ञः समबुद्धिश्च साध्यः शर्वसुयोगिनः । तत्रेति पुत्राश्चत्वारो भविष्यन्ति महामुने
ಓ ಮಹಾಮುನೇ, ಅವರು ಸರ್ವಜ್ಞರು, ಸಮಬುದ್ಧಿಯವರು, ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾದವರು—ಶರ್ವ (ಶಿವ)ನಲ್ಲಿ ಸುಯೋಗಿಗಳಾದ ಸಿದ್ಧಯೋಗಿಗಳು; ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸುವರು।
Verse 8
त्रयोदशे युगे तस्मिन्धर्मो नारायणः सदा । व्यासस्तदाहं भविता बलिर्नाम महामुनिः
ಆ ಹದಿಮೂರನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ಸದಾ ನಾರಾಯಣನಾಗಿರುವನು; ಆಗ ನಾನು ವ್ಯಾಸನಾಗಿ ಭವಿಸುವೆನು—‘ಬಲಿ’ ಎಂಬ ಮಹಾಮುನಿಯಾಗಿ।
Verse 9
बालखिल्याश्रमे गंधमादने पर्वतोत्तमे । सुधामा काश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजाः शुभाः
ಬಾಲಖಿಲ್ಯ ಋಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ, ಶುಭರಾದ ಸುಧಾಮಾ, ಕಾಶ್ಯಪ, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ ವಿರಜಾ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.
Verse 10
यदा व्यासस्तु रक्षाख्यः पर्याये तु चतुर्दशे । वंश आङ्गिरसे तत्र भविताहं च गौतमः
ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ‘ರಕ್ಷ’ ಎಂಬ ವ್ಯಾಸನು ಪ್ರकटವಾದಾಗ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಂಗಿರಸ ವಂಶದಲ್ಲಿ ನಾನು ಗೌತಮನಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುವೆನು.
Verse 11
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति कलौ तदा । अत्रिर्दवशदश्चैव श्रवणोथ श्रविष्कटः
ಅಲ್ಲಿಯೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಆ ಪುತ್ರರು ಜನ್ಮಿಸುವರು—ಅತ್ರಿ, ದವಶದಶ, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ನಂತರ ಶ್ರವಿಷ್ಕಟ.
Verse 12
व्यासः पञ्चदशे त्रय्यारुणिर्वै द्वापरे यदा । तदाहं भविता वेदशिरा वेदशिरस्तथा
ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೇ ವ್ಯಾಸನು ತ್ರಯ್ಯಾರುಣಿ ಆಗಿರುವಾಗ, ಆಗ ನಾನು ವೇದಶಿರಾ ಎಂಬ ಋಷಿಯಾಗುವೆನು—ವೇದಶಿರ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವೆನು.
Verse 13
महावीर्यं तदस्त्रं च वेदशीर्षश्च पर्वतः । हिमवत्पृष्ठमासाद्य सरस्वत्यास्तथोत्तरे
ಆ ಮಹಾವೀರ್ಯಯುತ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರವೂ, ವೇದಶೀರ್ಷ ಎಂಬ ಪರ್ವತವೂ—ಹಿಮವಂತನ ಹಿಂಬದಿಯ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ತಲುಪಿ, ಸರಸ್ವತಿಯ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಅಲ್ಲಿ) ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.
Verse 14
तत्रापि मम चत्वारो भविष्यन्ति सुता दृढाः । कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ನಾಲ್ಕು ದೃಢ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸುವರು—ಕುಣಿ, ಕುಣಿಬಾಹು, ಕುಶರೀರ, ಕುನೇತ್ರಕ।
Verse 15
व्यासो युगे षोडशे तु यदा देवो भविष्यति । तदा योगप्रदानाय गोकर्णो भविता ह्यहम्
ಹದಿನಾರನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದೇವಸಮಾನ ವ್ಯಾಸನು ಪ್ರकटಿಸುವಾಗ, ಯೋಗಪ್ರದಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಗೋಕರ்ணನಾಗುವೆನು।
Verse 16
तत्रैव च सुपुण्यं च गोकर्णं नाम तद्वनम् । तत्रापि योगिनः पुत्र भविष्यंतित्यम्बुसंमिताः
ಅಲ್ಲಿಯೇ ‘ಗೋಕರ்ண’ ಎಂಬ ಅತಿಪುಣ್ಯ ವನವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿಯೂ ಯೋಗಿಗಳ ಪುತ್ರರು ನೀರಿನಂತೆ ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿ ಜನಿಸುವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 17
काश्यपोप्युशनाश्चैव च्यवनोऽथ बृहस्पतिः । तेपि तेनैव मार्गेण गमिष्यन्ति शिवालयम्
ಕಾಶ್ಯಪ, ಉಶನಾ (ಶುಕ್ರ), ಚ್ಯವನ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಸಹ—ಅವರೂ ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೋಗಿ ಶಿವಾಲಯವನ್ನು ಸೇರುವರು।
Verse 18
परिवर्त्ते सप्तदशे व्यासो देवकृतंजयः । गुहावासीति नाम्नाहं हिमवच्छिखरे शुभे
ಹದಿನೇಳನೇ ಪರಿವರ್ತನಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ‘ದೇವಕೃತಂಜಯ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು; ಮತ್ತು ನಾನು ‘ಗುಹಾವಾಸಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಶುಭ ಹಿಮವತ್ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದೆನು।
Verse 19
महालये महोत्तुंगे शिवक्षेत्रं हिमाल यम् । उतथ्यो वामदेवश्च महायोगो महाबलः
ಮಹಾಲಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಉತಥ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಮದೇವರು—ಮಹಾಯೋಗಿಗಳು, ಮಹಾಶಕ್ತಿ ಮಹಾಬಲಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರು—ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 20
परिवर्त्तेऽष्टादशे तु यदा व्यास ऋतंजयः । शिखाण्डीनामतोहं तद्धिमवच्छिखरे शुभे
ಹದಿನೆಂಟನೇ ಪರಿವರ್ತದಲ್ಲಿ, ಋತಂಜಯನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಸರು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಾಗ, ನಾನು ಶುಭ ಹಿಮಾಲಯ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಶಿಖಾಂಡಿಗಳ ನಡುವೆ ಜನ್ಮವಾಯಿತು.
Verse 21
सिद्धक्षेत्रे महापुण्ये शिखण्डी नाम पर्वतः । शिखण्डिनो वनं वापि यत्र सिद्धनिषेवितम्
ಅತಿಪುಣ್ಯವಾದ ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಶಿಖಾಂಡೀ’ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶಿಖಾಂಡಿಯ ವನವೂ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು ನಿತ್ಯ ಸೇವಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 22
वाचःश्रवा रुचीकश्च स्यावास्यश्च यतीश्वरः । एते पुत्रा भविष्यन्ति तत्रापि च तपोधनाः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ವಾಚಃಶ್ರವಾ, ರುಚೀಕ, ಶ್ಯಾವಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಯತೀಶ್ವರ—ಇವರು ಪುತ್ರರಾಗಿ ಜನಿಸುವರು; ಎಲ್ಲರೂ ತಪೋಧನರು, ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಜ ಧನವಾಗಿರುವರು।
Verse 23
एकोनविंशे व्यासस्तु भरद्वाजो महामुनिः । तदाप्यहं भविष्यामि जटी माली च नामतः
ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ (ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ) ವ್ಯಾಸನು ಮಹಾಮುನಿ ಭರದ್ವಾಜನೇ ಆಗುವನು; ಆಗಲೂ ನಾನು ನಾಮತಃ ಜಟೀ ಮತ್ತು ಮಾಲೀ ಎಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗುವೆನು।
Verse 24
हिमवच्छिखरे तत्र पुत्रा मेऽम्बुधिसंहिताः । हिरण्यनामा कौशल्यो लोकाक्षी प्रधिमिस्तथा
ಹಿಮವಂತನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಮಹಾಸಾಗರದಂತೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದರು—ಹಿರಣ್ಯನಾಮಾ, ಕೌಶಲ್ಯ, ಲೋಕಾಕ್ಷೀ ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಿಮಿಯೂ।
Verse 25
परिवर्त्ते विंशतिमे भविता व्यास गौतमः । तत्राट्टहासनामाहमट्टहासप्रिया नराः
ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಪರಿವರ್ತನ-ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ಗೌತಮನಾಗುವನು. ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ‘ಅಟ್ಟಹಾಸ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗುವೆನು; ಜನರು ಅಟ್ಟಹಾಸ-ಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವರು।
Verse 26
तत्रैव हिमवत्पृष्ठे अट्टहासो महागिरिः । देवमानुषयक्षेन्द्रसिद्धचारणसेवितः
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಮವಂತನ ಪೃಷ್ಠದಲ್ಲಿ ‘ಅಟ್ಟಹಾಸ’ ಎಂಬ ಮಹಾಗಿರಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ದೇವರು, ಮಾನವರು, ಯಕ್ಷೇಂದ್ರರು, ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಚಾರಣರು ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 27
तत्रापि मम ते पुत्रा भवि ष्यन्ति सुयोगिनः । सुमन्तुर्बबरिर्विद्वान् कबंधः कुशिकन्धरः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಆ ಪುತ್ರರು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ—ಸುಯೋಗಿಗಳು: ಸುಮಂತು, ಬಬರಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಕಬಂಧ, ಮತ್ತು ಕುಶಿಕಂಧರ।
Verse 28
एकविंशे युगे तस्मिन् व्यासो वाचःश्रवा यदा । तदाहं दारुको नाम तस्माद्दारुवनं शुभम्
ಆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರು ವಾಚಃಶ್ರವಾ ಆಗಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಹೆಸರು ದಾರುಕ; ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಶುಭ ‘ದಾರುವನ’ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
Verse 29
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति सुयोगिनः । प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान् गौतमस्तथा
ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಸಿದ್ಧಯೋಗಿಗಳಾಗಿ ಜನಿಸುವರು—ಪ್ಲಕ್ಷ, ದಾರ್ಭಾಯಣಿ, ಕೇತುಮಾನ ಹಾಗೂ ಗೌತಮ.
Verse 30
द्वाविंशे परिवर्ते तु व्यासः शुष्मायणो यदा । तदाप्यहं भविष्यामि वाराणस्यां महामुनिः
ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಪರಿವರ್ತನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಸರು ಶುಷ್ಮಾಯಣರಾಗಿರುವಾಗ, ನಾನೂ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಮುನಿಯಾಗಿ ಪ್ರकटವಾಗುವೆನು.
Verse 31
नाम्ना वै लांगली भीमो यत्र देवाः सवासवाः । द्रक्ष्यंति मां कलौ तस्मिन्भवं चैव हलायुधम्
ಆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ನನ್ನನ್ನು ‘ಲಾಂಗಲೀ ಭೀಮ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವರು; ಹಾಗೆಯೇ ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನೂ ‘ಹಲಾಯುಧ’—ಹಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು—ಎಂದು ಕಾಣುವರು.
Verse 32
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यंति सुधार्मिकाः । भल्लवी मधुपिंगश्च श्वेतकेतुस्तथैव च
ಅಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನ ಆ ಪುತ್ರರು ನನ್ನದೇ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಜನಿಸುವರು—ಅತ್ಯಂತ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು: ಭಲ್ಲವೀ, ಮಧುಪಿಂಗ ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ವೇತಕೇತು।
Verse 33
परिवर्ते त्रयोविंशे तृणबिन्दुर्यदा मुनिः । श्वेतो नाम तदाहं वै गिरौ कालंजरे शुभे
ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೇ ಪರಿವರ್ತದಲ್ಲಿ, ಮುನಿ ತೃಣಬಿಂದು ಪ್ರकटವಾದಾಗ, ನಾನು ‘ಶ್ವೇತ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಶುಭ ಕಾಲಂಜರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದೆನು।
Verse 34
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपस्विनः । उशिको बृहदश्वश्च देवलः कविरेव च
ಅಲ್ಲಿಯೂ ನಿನಗೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸುವರು—ಮಹಾತಪಸ್ವಿಗಳು: ಉಶಿಕ, ಬೃಹದಶ್ವ, ದೇವಲ, ಕವಿ।
Verse 35
परिवर्ते चतुर्विंशे व्यासो यक्षो यदा विभुः । शूली नाम महायोगी तद्युगे नैमिषे तदा
ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಪರಿವರ್ತದಲ್ಲಿ, ವಿಭು ಶಿವನು ಯಕ್ಷರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ, ಆ ಮಹಾಯೋಗಿ ‘ಶೂಲೀ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಅದೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನೈಮಿಷದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟನಾದನು।
Verse 36
तत्रापि मम ते शिष्या भविष्यन्ति तपस्विनः । शालिहोत्रोऽग्निवेशश्च युवनाश्वः शरद्वसुः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ಆ ತಪಸ್ವಿಗಳು ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು—ಶಾಲಿಹೋತ್ರ, ಅಗ್ನಿವೇಶ, ಯುವನಾಶ್ವ, ಶರದ್ವಸು।
Verse 37
पंचविंशे यदा व्यासः शक्तिर्नाम्ना भविष्यति । तदाप्यहं महायोगी दण्डी मुण्डीश्वरः प्रभुः
ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ‘ಶಕ್ತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವಾಗ, ನಾನೂ ಮಹಾಯೋಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವೆನು—ಪ್ರಭು ದಂಡೀ, ಮುಂಡೀಶ್ವರ।
Verse 38
तत्रापि मम ते शिष्या भविष्यन्ति तपस्विनः । छगलः कुण्डकर्णश्च कुम्भाण्डश्च प्रवाहकः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ಆ ತಪಸ್ವಿಗಳು ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು—ಛಗಲ, ಕುಂಡಕರ್ಣ, ಕುಂಭಾಂಡ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಕ।
Verse 39
व्यासः पराशरो यर्हि षड्विंशे भविताप्यहम् । पुरं भद्रवटं प्राप्य सहिष्णुर्नाम नामतः
ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ—ಪರಾಶರ—ಆಗುವಾಗ, ನಾನೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುವೆನು. ಭದ್ರವಟ ಎಂಬ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿ ‘ಸಹಿಷ್ಣು’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವೆನು.
Verse 40
तत्रापि मम ते शिष्या भविष्यन्ति तपस्विनः । उलूको विद्युतश्चैव शम्बूको ह्याश्वलायनः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ಆ ತಪಸ್ವಿಗಳು ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು—ಉಲೂಕ, ವಿದ್ಯುತ್, ಶಂಬೂಕ ಹಾಗೂ ಆಶ್ವಲಾಯನ।
Verse 41
सप्तविंशे यदा व्यासो जातूकर्ण्यो भविष्यति । प्रभासतीर्थमाश्रित्य सोमशर्मा तदाप्यहम्
ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರು ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯರಾಗುವಾಗ, ನಾನೂ ಸೋಮಶರ್ಮನಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಭಾಸತೀರ್ಥವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆನು।
Verse 42
इति द्विचत्वारिंशावताराः
ಇಂತೆ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರ-ಶಿವನ ನಲವತ್ತೆರಡು ಅವತಾರಗಳು (ಪ್ರಕಟರೂಪಗಳು) ಸಮಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 43
अष्टाविंशे द्रापरे तु पराशरसुतो हरिः । यदा व्यासो भविष्यामि नाम्ना द्वैपायनः प्रमुः
ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಪರಾಶರಸುತನಾದ ಹರಿಯು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವನು; ಆಗ ನಾನು ವ್ಯಾಸನಾಗಿ, ದ್ವೈಪಾಯನ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವೆನು।
Verse 44
तदा षष्ठेन चांशेन कृष्णः पुरुषसत्तमः । वसुदेवसुतः श्रेष्ठो वासुदेवो भविष्यति
ಆಗ ಆರನೆಯ ಅಂಶದೊಂದಿಗೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾದ ಕೃಷ್ಣನು ವಸುದೇವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿ ‘ವಾಸುದೇವ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು।
Verse 45
तदाप्यहं भविष्यामि योगात्मा योगमायया । लोकविस्मापनार्थाय ब्रह्मचारिशरीरकः
ಆಗಲೂ ನಾನು ನನ್ನ ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಯೋಗಸ್ವರೂಪನಾಗಿ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುವೆನು।
Verse 46
श्मशाने मृतमुत्सृज्य दृष्ट्वा कायमनामयम् । ब्राह्मणानां हितार्थाय प्रविष्टो योगमायया
ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ರೋಗರಹಿತ ದೇಹವನ್ನು ಕಂಡು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 47
दिव्यां मेरुगुहां पुण्यां त्वया सार्द्धं च विष्णुना । भविष्यामि तदा ब्रह्मंल्लकुली नामनामतः
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಆಗ ನಾನು ನಿನ್ನೊಡನೆ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನೊಡನೆ ಆ ದಿವ್ಯ ಪುಣ್ಯ ಮೇರುಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ‘ಲಕುಲೀ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು।
Verse 48
कायावतार इत्येवं सिद्धक्षेत्रं परं तदा । भविष्यति सुविख्यातं यावद्भूमिर्धरिष्यति
ಹೀಗೆ ಆ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರವು ಆಗ ‘ಕಾಯಾವತಾರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು; ಭೂಮಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಅದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿರುತ್ತದೆ।
Verse 49
तत्रापि मम ते शिष्या भविष्यन्ति तपस्विनः । कुशिकश्चैव गर्गश्च मित्रः कौरुष्य एव च
ಅಲ್ಲಿಯೂ ಆ ತಪಸ್ವಿಗಳು ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು—ಕುಶಿಕ, ಗರ್ಗ, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕೌರುಷ್ಯ ಸಹ.
Verse 50
योगिनो ब्राह्मणा वेदपारगा ऊर्द्ध्वरेतसः । प्राप्य माहेश्वरं योगं गमिष्यंति शिवं पुरम्
ವೇದಪಾರಗರು, ಊರ್ಧ್ವರೇತಸರು ಆದ ಯೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮಹೇಶ್ವರಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಶಿವನ ಪುರಕ್ಕೆ (ಧಾಮಕ್ಕೆ) ಹೋಗುವರು.
Verse 51
वैवस्वतेऽन्तरे सम्यक् प्रोक्ता हि परमात्मना । योगेश्वरावताराश्च सर्वावर्तेषु सुव्रताः
ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪಚಕ್ರದಲ್ಲೂ ಸುವ್ರತ ಯೋಗೇಶ್ವರ ಅವತಾರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 52
व्यासाश्चैवाष्टविंशत्का द्वापरेद्वापरे विभो । योगेश्वरावतारश्च प्रारंभे च कलौ कलौ
ಹೇ ವಿಭೋ! ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ವ್ಯಾಸರು ಇರುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲಿಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲೂ ಯೋಗೇಶ್ವರನ ಅವತಾರವೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 53
योगेश्वरावताराणां योगमार्गप्रवर्द्धकाः । महाशैवाश्च चत्वारः शिष्याः प्रत्येकमव्यया
ಯೋಗೇಶ್ವರ (ಶಿವ) ಅವತಾರಗಳಿಗಾಗಿ, ಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಶೈವ ಶಿಷ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ—ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅವ್ಯಯರು।
Verse 54
एते पाशुपताः शिष्या भस्मोद्धूलितविग्रहाः । रुद्राक्षमालाभरणास्त्रिपुण्ड्रांकितमस्तकाः
ಇವರು ಪಾಶುಪತ ಶಿಷ್ಯರು—ದೇಹವು ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಲೇಪಿತ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವರು, ಮತ್ತು ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ಚಿಹ್ನೆ ಅಂಕಿತವಾದವರು।
Verse 55
शिष्या धर्मरताः सर्वे वेदवेदांगपारगाः । लिंगार्चनरता नित्यं बाह्याभ्यन्तरतः स्थिताः
ಎಲ್ಲ ಶಿಷ್ಯರೂ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು, ವೇದ‑ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರು. ಅವರು ನಿತ್ಯ ಶಿವಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿ, ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲೂ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದರು.
Verse 56
भक्त्या मयि च योगेन ध्याननिष्ठा जितेन्द्रियाः । संख्यया द्वादशाधिक्य शतं च गणिता बुधैः
ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಟ್ಟು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಧ್ಯಾನನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು—ಪಂಡಿತರು ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೂರ ಹನ್ನೆರಡು ಎಂದು ಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ।
Verse 57
इत्येतद्वै मया प्रोक्तमवतारेषु लक्षणम् । मन्वादिकृष्णपर्यन्तमष्टाविंशद्युगक्रमात्
ಹೀಗೆ ಅವತಾರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆನು. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಯುಗಗಳ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಈ ವರ್ಣನೆ ಮನುಯುಗದಿಂದ ಕೃಷ್ಣಪರ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 58
तत्र श्रुतिसमूहानां विधानं ब्रह्मलक्षणम् । भविष्यति तदा कल्पे कृष्णद्वैपायनो यदा
ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿಸಮೂಹಗಳ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಧಾನ—ಬ್ರಹ್ಮಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತ—ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಆಗ ಸಂಭವಿಸುವುದು; ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ (ವ್ಯಾಸ) ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವಾಗ।
Verse 59
इत्येवमुक्त्वा ब्रह्माणमनुगृह्य महेश्वरः । पुनः संप्रेक्ष्य देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत
ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದನು. ಬಳಿಕ ದೇವೇಶ್ವರನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಂಡನು.
Frequently Asked Questions
It presents a yuga-by-yuga theological catalogue in which Śiva declares future/past manifestations aligned with changing Dvāpara transitions and the needs of dharma and śāstric transmission—often framed as Śiva assisting or reconstituting Vyāsa-functions and sage-lineages to preserve knowledge.
The chapter’s ‘symbolism’ is primarily structural: names, numbers (e.g., nineteen forms; repeated groups of four sons), and pilgrimage geographies operate as indexing devices that encode authority. ‘Avatāra’ signifies a knowledge-function—Śiva’s appearance where tapas, equanimity (samabuddhi), and nivṛtti must be reinstalled as living hermeneutics of scripture.
The sampled material foregrounds Śiva’s own avatāra-identities and associated roles (e.g., Atri in a Hemakañcuka designation; Bali as a mahāmuni; yuga-linked appearances at Gaṅgādvāra), emphasizing Śiva’s multi-form pedagogical presence rather than a single iconic form; Gaurī is not prominent in the provided excerpts.