शुक्रोत्पत्तिः तथा महेश्वरदर्शनम् (Śukra’s Emergence and the Vision of Maheśvara)
ಅಧ್ಯಾಯ 49ರಲ್ಲಿ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಶಿವನಿಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಸ್ತೋತ್ರ-ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಕಾಲಸ್ವರೂಪ, ತಪಸ್ಸು, ಉಗ್ರರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿವೆ. ಆ ಮಂತ್ರದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಶುಕ್ರನು ಉದರಾವರಣದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಲಿಂಗಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಅದ್ಭುತ ಜನ್ಮಕ್ಕೂ, ಶಿವಾಧೀನವಾದ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೂ ಸೂಚನೆ. ನಂತರ ಗೌರೀ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನು ಅವನನ್ನು ಅಜರ-ಅಮರ, ತೇಜೋಮಯ, ‘ದ್ವಿತೀಯ ಶಂಕರ’ನಂತೆ ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಶುಕ್ರನು ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದು ಮುನಿಯಾಗಿ, ವೇದಜ್ಞಾನನಿಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಅವನು ಪರಮೇಶ್ವರದ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯ ಅಂಧಕನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶೂಲದ ಮೇಲೆ ಒಣಗಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ—ಅಂಧಕಚಕ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ನೀಲಕಂಠ, ಪಿನಾಕಿ, ಕಪರ್ಧಿ, ತ್ರಿಪುರಘ್ನ, ಭೈರವ ಮೊದಲಾದ ನಾಮಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಬಹುರೂಪ, ಭಯಂಕರ-ರಕ್ಷಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತ್ರಿಲೋಕಾಧಿಪತ್ಯ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । ॐ नमस्ते देवेशाय सुरासुरनम स्कृताय भूतभव्यमहादेवाय हरितपिगललोचनाय बलाय बुद्धिरूपिणे वैयाघ्रवसनच्छदायारणेयाय त्रैलोक्यप्रभवे ईश्वराय हराय हरितनेत्राय युगान्तकरणायानलायगणेशायलोकपालाय महाभुजायमहाहस्ताय शूलिने महादंष्ट्रिणे कालाय महेश्वरायअव्ययाय कालरूपिणे नीलग्रीवाय महोदराय गणाध्यक्षाय सर्वात्मने सर्वभावनाय सर्वगाय मृत्युहंत्रे पारियात्रसुव्रताय ब्रह्मचारिणे वेदान्त गाय तपोंतगाय पशुपतये व्यंगाय शूलपाणये वृषकेतवे हरये जटिने शिखंडिने लकुटिने महायशसे भूतेश्वराय गुहावासिने वीणा पणवतालंबते अमराय दर्शनीयाय बालसूर्यनिभाय श्मशानवासिने भगवते उमापतये अरिन्दमाय भगस्याक्षिपातिने पूष्णोर्दशननाशनाय कूरकर्तकाय पाशहस्ताय प्रलयकालाय उल्कामुखायाग्निकेतवे मुनये दीप्ताय विशांपतये उन्नयते जनकाय चतुर्थकाय लोक सत्तमाय वामदेवाय वाग्दाक्षिण्याय वामतो भिक्षवे भिक्षुरूपिणे जटिने स्वयंजटिलाय शक्रहस्तप्रतिस्तंभकाय वसूनां स्तंभाय क्रतवे क्रतुकराय कालाय मेधाविने मधुकराय चलाय वानस्पत्याय वाजसनेति समाश्रमपूजिताय जगद्धात्रे जगत्कर्त्रे पुरुषाय शाश्वताय ध्रुवाय धर्माध्यक्षाय त्रिवर्त्मने भूतभावनाय त्रिनेत्राय बहुरूपाय सूर्यायुतसमप्रभाय देवाय सर्वतूर्यनिनादिने सर्वबाधाविमोचनाय बंधनाय सर्वधारिणे धर्म्मोत्तमाय पुष्पदंतायापि भागाय मुखाय सर्वहराय हिरण्यश्रवसे द्वारिणे भीमाय भीमपराक्रमाय ओंनमो नमः । सनत्कुमार उवाच । इमं मन्त्रवरं जप्त्वा शुक्रो जठरपंजरात् । निष्क्रान्तो लिंगमार्गेण शंभोश्शुक्रमिवोत्कटम्
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ॐ! ದೇವೇಶ್ವರನೇ, ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ ವಂದಿಸುವವನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಭೂತ-ಭವ್ಯದ ಆಧಾರ ಮಹಾದೇವನೇ; ಹರಿತ-ಪಿಂಗಳ ನೇತ್ರನೇ; ಬಲಸ್ವರೂಪ, ಬುದ್ಧಿಸ್ವರೂಪ; ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮಧಾರಿ; ಅರಣ್ಯವಾಸಿ; ತ್ರಿಲೋಕ್ಯಪ್ರಭವ ಈಶ್ವರ; ಹರಿತನೇತ್ರ ಹರ; ಯುಗಾಂತಕಾರಿ ಅನಲ; ಗಣೇಶ, ಲೋಕಪಾಲ; ಮಹಾಭುಜ, ಮಹಾಹಸ್ತ; ಶೂಲಧಾರಿ; ಮಹಾದಂಷ್ಟ್ರ; ಕಾಲಸ್ವರೂಪ ಮಹೇಶ್ವರ; ಅವ್ಯಯ; ನೀಲಗ್ರೀವ; ಮಹೋದರ; ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷ; ಸರ್ವಾತ್ಮ; ಸರ್ವಭಾವನ; ಸರ್ವಗ; ಮೃತ್ಯುಹಂತ; ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಸುವ್ರತ; ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ; ವೇದಾಂತಗಾಯಕ; ತಪಃಶಿಖರಗ; ಪಶುಪತಿ; ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತ; ಶೂಲಪಾಣಿ; ವೃಷಕೇತು; ಹರಿ; ಜಟಿನ; ಶಿಖಂಡಿ; ಲಕುಟಿ; ಮಹಾಯಶ; ಭೂತೇಶ್ವರ; ಗುಹಾವಾಸಿ; ವೀಣಾ-ಪಣವ-ತಾಳನಿನಾದಸಹಿತ; ಅಮರ; ದರ್ಶನೀಯ; ಬಾಲಸೂರ್ಯನಿಭ; ಶ್ಮಶಾನವಾಸಿ; ಭಗವಾನ್ ಉಮಾಪತಿ; ಅರಿಂದಮ; ಭಗನೇತ್ರಪಾತಕ; ಪೂಷಣದ ದಂತನಾಶಕ; ಕಠೋರಕರ್ಮಕರ್ತ; ಪಾಶಹಸ್ತ; ಪ್ರಳಯಕಾಲ; ಉಲ್ಕಾಮುಖ; ಅಗ್ನಿಕೇತು; ಮುನಿ; ದೀಪ್ತ; ವಿಶಾಂಪತಿ; ಉನ್ನಯಿತ; ಜನಕ; ಚತುರ್ಥ; ಲೋಕಸತ್ತಮ; ವಾಮದೇವ; ವಾಗ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ; ವಾಮಮಾರ್ಗೀ ಭಿಕ್ಷು; ಭಿಕ್ಷುರೂಪ; ಸ್ವಯಂಜಟಿಲ; ಶಕ್ರಹಸ್ತಪ್ರತಿಸ್ತಂಭಕ; ವಸೂನಾಂ ಸ್ತಂಭ; ಕ್ರತು ಮತ್ತು ಕ್ರತುಕರ; ಕಾಲ; ಮೇಧಾವಿ; ಮಧುಕರ; ಚಲ; ವಾನಸ್ಪತ್ಯ; ವಾಜಸನೇಯ—ಸರ್ವಾಶ್ರಮಪೂಜಿತ; ಜಗದ್ದಾತ್ರೆ ಜಗತ್ಕರ್ತ್ರೆ; ಶಾಶ್ವತ ಪುರುಷ; ಧ್ರುವ; ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷ; ತ್ರಿವರ್ತ್ಮ; ಭೂತಭಾವನ; ತ್ರಿನೇತ್ರ; ಬಹುರೂಪ; ಸಹಸ್ರಸೂರ್ಯಸಮಪ್ರಭ; ಸರ್ವತೂರ್ಯನಿನಾದಿ; ಸರ್ವಬಾಧಾವಿಮೋಚಕ; ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಸರ್ವಧಾರಿಣ; ಧರ್ಮೋತ್ತಮ; ಪುಷ್ಪದಂತ; ಭಾಗ; ಮುಖ; ಸರ್ವಹರ; ಹಿರಣ್ಯಶ್ರವ; ದ್ವಾರಿ; ಭೀಮ; ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮ—ॐ ನಮೋ ನಮಃ! ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಮಂತ್ರವರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಶುಕ್ರನು ಜಠರಪಂಜರದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು; ಲಿಂಗಮಾರ್ಗದಿಂದ ನಿಷ್ಕ್ರಾಂತನಾಗಿ, ಶಂಭುವಿನ ಶುಕ್ರದಂತೆ ಉಗ್ರತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।
Verse 2
गौर्या गृहीतः पुत्रार्थं विश्वेशेन ततः कृतः । अजरश्चामरः श्रीमान्द्वितीय इव शंकरः
ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಗೌರೀ ಅವನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಳು; ನಂತರ ವಿಶ್ವೇಶ (ಶಿವ) ಅವನನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. ಅವನು ಅಜರ-ಅಮರ, ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ—ಎರಡನೇ ಶಂಕರನಂತೆ ಆಯಿತನು।
Verse 3
त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु समतीतैर्महीतले । महेश्वरात्पुनर्जातः शुक्रो वेदनिधिर्मुनिः
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ವೇದನಿಧಿ ಮುನಿ ಶುಕ್ರನು ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನ ಅನುಗ್ರಹಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದನು।
Verse 4
ददर्श शूले संशुष्कं ध्यायंतं परमेश्वरम् । अंधकं धैर्यसद्वन्यदानवेशं तपस्विनम्
ಅವನು ದಾನವಾಧಿಪತಿ ಅಂಧಕನನ್ನು ಕಂಡನು—ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡವನು, ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನು, ಶೂಲಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ, ವನತಪಸ್ವಿಯಂತೆ ತಪೋಬಲಪ್ರಭೆಯಿಂದ ದೀಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 5
महादेवं विरूपाक्षं चन्द्रार्द्धकृतशेखरम् । अमृतं शाश्वतं स्थाणुं नीलकंठं पिनाकिनम्
ನಾನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ವಿರೂಪಾಕ್ಷನಿಗೆ, ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಶೇಖರನಿಗೆ; ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ, ಶಾಶ್ವತ, ಸ್ಥಾಣು; ನೀಲಕಂಠ, ಪಿನಾಕಧಾರಿಯಿಗೆ।
Verse 6
वृषभाक्षं महाज्ञेयं पुरुषं सर्वकामदम् । कामारिं कामदहनं कामरूपं कपर्दिनम्
ನಾನು ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ—ಮಹಾಜ್ಞೇಯ ಪರಮ ಪುರುಷ, ಸರ್ವ ಧರ್ಮೋಚಿತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಅವನು ಕಾಮಾರೀ, ಕಾಮದಹನ; ಆದರೂ ಭಕ್ತಾಭೀಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರೂಪ ಧರಿಸುವ ಕಪರ್ದಿ।
Verse 7
विरूपं गिरिशं भीमं स्रग्विणं रक्तवाससम् । योगिनं कालदहनं त्रिपुरघ्नं कपालिनम्
ಅವರು ಗಿರೀಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಕಂಡರು—ವಿಸ್ಮಯರೂಪನಾದ ಭೀಮನನ್ನು; ಹಾರಧಾರಿಯನ್ನು, ರಕ್ತವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯನ್ನು. ಅವನು ಮಹಾಯೋಗಿ, ಕಾಲದಹನ, ತ್ರಿಪುರಘ್ನ, ಕಪಾಲಿ।
Verse 8
गूढव्रतं गुप्तमंत्रं गंभीरं भावगोचरम् । अणिमादिगुणाधारत्रिलोक्यैश्वर्य्यदायकम्
ಇದು ಗೂಢ ವ್ರತವೂ ಗುಪ್ತಮಂತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ—ಅತಿಗಂಭೀರ, ಅಂತರ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಗ್ರಾಹ್ಯ. ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿ ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯ-ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 9
वीरं वीरहणं घोरं विरूपं मांसलं पटुम् । महामांसादमुन्मत्तं भैरवं वै महेश्वरम्
ಅವನು ವೀರನು ಮತ್ತು ವೀರಹಂತಕನು—ಘೋರ, ಭಯ-ವಿಸ್ಮಯ ಉಂಟುಮಾಡುವವನು, ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಅತೀತ; ಬಲಿಷ್ಠದೇಹಿ, ಪರಮ ಪಟು. ಸಮಸ್ತ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವ ಮಹಾಮಾಂಸಾದ, ತನ್ನ ಅನಂತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತ—ಅವನೇ ಭೈರವ, ಮಹೇಶ್ವರ.
Verse 10
त्रैलोक्यद्रावणं लुब्धं लुब्धकं यज्ञसूदनम् । कृत्तिकानां सुतैर्युक्तमुन्मत्तकृत्तिवाससम्
ಅವನು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನೇ ನಡುಗಿಸುವ ಭಯಂಕರ, ಲೋಭಿ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಬೇಟೆಗಾರ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞವಿನಾಶಕ. ಕೃತ್ತಿಕೆಯರ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಉನ್ಮತ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಮವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು।
Verse 11
गजकृत्तिपरीधानं क्षुब्धं भुजगभूषणम् । दद्यालंबं च वेतालं घोरं शाकिनिपूजितम्
ಅವನು ಗಜಚರ್ಮವನ್ನು ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿ, ಕ್ಷುಬ್ಧ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಆಭರಣಗಳಾಗಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವೇ ತೂಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಭಯಾನಕ ವೇತಾಳನೂ ಇದ್ದನು; ಶಾಕಿನಿಯರು ಪೂಜಿಸುವವನು—ಶಿವನ ಘೋರ ರೂಪದ ಪ್ರಕಾಶ.
Verse 12
अघोरं घोरदैत्यघ्नं घोरघोषं वनस्पतिम् । भस्मांगं जटिलं शुद्धं भेरुंडशतसेवितम्
ನಾನು ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅಘೋರನಾಗಿದ್ದರೂ ಘೋರ ದೈತ್ಯಗಣಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು; ಭಯಾನಕ ಘೋಷವಿರುವವನು; ಅರಣ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ ವೃಕ್ಷದಂತೆ ಸ್ಥಿರನು; ಭಸ್ಮದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಅಂಗಗಳಿರುವವನು; ಜಟಾಧಾರಿ, ಪರಮಶುದ್ಧನು; ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಭೇರುಂಡ-ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿವಂತರಿಂದ ಸೇವಿತನು।
Verse 13
भूतेश्वरं भूतनाथं पञ्चभूताश्रितं खगम् । क्रोधितं निष्ठुरं चण्डं चण्डीशं चण्डिकाप्रियम्
ಅವನು ಭೂತೇಶ್ವರನು, ಭೂತನಾಥನು—ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿ, ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ—ಕ್ರುದ್ಧ, ನಿಷ್ಠುರ, ಭಯಂಕರ ಪ್ರಚಂಡನಾದ ಚಂಡೀಶನನ್ನು, ಚಂಡಿಕಾದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು.
Verse 14
चण्डं तुंगं गरुत्मंतं नित्यमासवभोजनम् । लेलिहानं महारौद्रं मृत्युं मृत्योरगोचरम्
ಅವನು ಪ್ರಚಂಡನೂ ಉನ್ನತನೂ, ಗರುಡನಂತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಪ್ರತಿಹತ ವೇಗವಂತನು; ಸದಾ ಆಸವ-ರಸದ ಭೋಜಕ. ನಾಲಿಗೆ ಲೇಲಿಹಾನವಾಗಿ ಮಹಾರೌದ್ರ—ಅವನೇ ಮೃತ್ಯು, ಆದರೂ ಮೃತ್ಯುವಿಗೂ ಅಗೋಚರನು.
Verse 15
मृत्योर्मृत्युं महासेनं श्मशानारण्यवासिनम् । रागं विरागं रागांधं वीतरागशताचितम्
ಅವನು ಮರಣಕ್ಕೂ ಮರಣ, ಮಹಾಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಶ್ಮಶಾನ-ಅರಣ್ಯವಾಸಿ. ಅವನೇ ರಾಗ, ಅವನೇ ವಿರಾಗ; ರಾಗಾಂಧನಾಗಿಯೂ, ವೀತರಾಗ ಶತಚಿತ್ತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 16
सत्त्वं रजस्तमोधर्ममधर्मं वासवानुजम् । सत्यं त्वसत्यं सद्रूपमसद्रूपमहेतुकम्
ಅವನೇ ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್-ತಮಸ್ ತತ್ತ್ವ; ಅವನನ್ನೇ ಧರ್ಮವೂ ಅಧರ್ಮವೂ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ನ ಅನುಜನೂ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಸತ್ಯ, ಆದರೂ ಅಸತ್ಯದ ಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಅತೀತ; ಅವನು ಸದ್ರೂಪವೂ ಅಸದ್ರೂಪವೂ—ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನಿರುವ ಅಹೇತುಕ।
Verse 17
अर्द्धनारीश्वरं भानुं भानुकोटिशतप्रभम् । यज्ञं यज्ञपतिं रुद्रमीशानं वरदं शिवम्
ಭಕ್ತನು ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನಾಗಿ, ಭಾನು ಆಗಿ, ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಯಜ್ಞ, ಯಜ್ಞಪತಿ, ರುದ್ರ, ಪರಮ ಈಶಾನ, ವರದಾತ—ಶಿವ, ಮಂಗಳಕರ ಪ್ರಭು।
Verse 18
अष्टोत्तरशतं ह्येतन्मूर्तीनां परमात्मनः । शिवस्य दानवो ध्यायन्मुक्तस्तस्मान्महाभयात्
ಇವು ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನೂರ ಎಂಟು ದಿವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ ಆ ದಾನವನೂ ಆ ಮಹಾಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು.
Verse 19
दिव्येनामृतवर्षेण सोऽभिषिक्तः कपर्दिना । तुष्टेन मोचितं तस्माच्छूलाग्रादवरोपितः
ಆಮೇಲೆ ಕಪರ್ದಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದಿವ್ಯ ಅಮೃತವರ್ಷದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು. ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಶಿವನು ಅವನನ್ನು ಶೂಲದ ಅಗ್ರದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸಿದನು.
Verse 20
उक्तश्चाथ महादैत्यो महेशानेन सोंऽधकः । असुरस्सांत्वपूर्वं यत्कृतं सर्वं महात्मना
ನಂತರ ಮಹೇಶಾನನು (ಶಿವನು) ಆ ಮಹಾದೈತ್ಯ ಅಂಧಕನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು. ಅಸುರನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಪ್ರಭುವು ಮೊದಲು ಸಾಂತ್ವನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದುದನ್ನೂ ಹೇಳಿದುದನ್ನೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು.
Verse 21
ईश्वर उवाच । भो भो दैत्येन्द्रतुष्टोऽस्मि दमेन नियमेन च । शौर्येण तव धैर्येण वरं वरय सुव्रत
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಓ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರಾ! ನಿನ್ನ ದಮ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳಿಂದ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದಿಂದಲೂ. ಓ ಸುವ್ರತ, ವರವನ್ನು ಬೇಡು—ವರವನ್ನು ಆರಿಸು.
Verse 22
आराधितस्त्वया नित्यं सर्वनिर्धूतकल्मषः । वरदोऽहं वरार्हस्त्वं महादैत्येन्द्रसत्तम
ನೀನು ನಿತ್ಯ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಮಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಲಗಿವೆ. ನಾನು ವರದಾತನು; ನೀನು ವರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು, ಓ ಮಹಾದೈತ್ಯೇಂದ್ರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ.
Verse 23
प्राणसंधारणादस्ति यच्च पुण्यफलं तव । त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु तेनास्तु तव निर्वृतिः
ಪ್ರಾಣಸಂಧಾರಣೆಯ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನಗೆ ದೊರೆತ ಪುಣ್ಯಫಲದಿಂದ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಿನಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ.
Verse 24
सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वांधकः प्राह वेपमानः कृतांजलिः । भूमौ जानुद्वयं कृत्वा भगवंतमुमापतिम्
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಂಧಕನು ನಡುಗುತ್ತಾ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಉಮಾಪತಿ ಶಿವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು।
Verse 25
अंधक उवाच । भगवन्यन्मयोक्तोऽसि दीनोदीनः परात्परः । हर्षगद्गदया वाचा मया पूर्वं रणाजिरे
ಅಂಧಕನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಭಗವನ್! ನೀನು ಪರಾತ್ಪರ ಪರಮನು; ಆದರೂ ದೀನದುಃಖಿತರ ಮೇಲೆ ಕರುಣಾಸ್ವರೂಪನು. ಹಿಂದೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ವಾಣಿಯಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದೆನು।
Verse 26
यद्यत्कृतं विमूढत्वात्कर्म लोकेषु गर्हितम् । अजानता त्वां तत्सर्वं प्रभो मनसि मा कृथाः
ಮೋಹವಶದಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದ ನಡೆದ ನಿಂದನೀಯ ಕರ್ಮಗಳೆಲ್ಲ—ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯದೆ—ಹೇ ಪ್ರಭು, ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಡ।
Verse 27
पार्वत्यामपि दुष्टं यत्कामदोषात्कृतं मया । क्षम्यतां मे महादेव कृपणो दुःखितो भृशम्
ಪಾರ್ವತಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಕಾಮದೋಷದಿಂದ ನನ್ನಿಂದ ನಡೆದ ದುಷ್ಟಕೃತ್ಯವೇನಿದೆಯೋ—ಹೇ ಮಹಾದೇವ, ದಯವಿಟ್ಟು ಕ್ಷಮಿಸು. ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ದೀನನಾಗಿ ಭಾರೀ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ।
Verse 28
दुःखितस्य दया कार्या कृपणस्य विशेषतः । दीनस्य भक्तियुक्तस्य भवता नित्यमेव हि
ದುಃಖಿತನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡಬೇಕು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಹಾಯ ಮತ್ತು ದರಿದ್ರನ ಮೇಲೆ; ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ದೀನ ಭಕ್ತನಿಗೆ ನೀನು ನಿತ್ಯವೂ ಕರುಣೆ ತೋರಬೇಕು।
Verse 29
सोहं दीनो भक्तियुक्त आगतश्शरणं तव । रक्षा मयि विधातव्या रचितोऽयं मयांजलिः
ನಾನು ದೀನನಾದರೂ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಶರಣಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನಲ್ಲಿ ರಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು—ನೋಡು, ನಾನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ್ದೇನೆ।
Verse 30
इयं देवी जगन्माता परितुष्टा ममोपरि । क्रोधं विहाय सकलं प्रसन्ना मां निरीक्षताम्
ಈ ದೇವಿ—ಜಗನ್ಮಾತೆ—ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಸಮಸ್ತ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಅನುಗ್ರಹದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವಳಾಗಲಿ.
Verse 31
क्वास्याः क्रोधः क्व कृपणो दैत्योऽहं चन्द्रशेखर । तत्सोढा नाहमर्द्धेन्दुचूड शंभो महेश्वर
ಅವಳ ಕ್ರೋಧ ಎಲ್ಲಿ, ನಾನು ಈ ದೀನ ದೈತ್ಯ ಎಲ್ಲಿ, ಓ ಚಂದ್ರಶೇಖರ! ಓ ಅರ್ಧೇಂದುಚೂಡ ಶಂಭೋ ಮಹೇಶ್ವರ, ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಲು ನಾನು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ.
Verse 32
क्व भवान्परमोदारः क्व चाहं विवशीकृतः । कामक्रोधादिभिर्दोषैर्जरसा मृत्युना तथा
ನೀನು ಎಲ್ಲಿ—ಪರಮ ಉದಾರ—ನಾನು ಎಲ್ಲಿ, ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವನು! ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮೊದಲಾದ ದೋಷಗಳಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಜರಾ ಮತ್ತು ಮರಣದಿಂದಲೂ ನಾನು ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.
Verse 33
अयं ते वीरकः पुत्रो युद्धशौंडो महाबलः । कृपणं मां समालक्ष्य मा मन्युवशमन्वगाः
ಇವನು ನಿನ್ನ ವೀರ ಪುತ್ರನು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ. ನನ್ನನ್ನು ಈ ದೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ಕೋಪದ ವಶವಾಗಬೇಡ.
Verse 34
तुषारहारशीतांशुशंखकुन्देन्दुवर्ण भाक् । पश्येयं पार्वतीं नित्यं मातरं गुरुगौरवात्
ಹಿಮಮಾಲೆ, ಶೀತಕಿರಣ ಚಂದ್ರ, ಶಂಖ, ಕುಂದಪುಷ್ಪ ಹಾಗೂ ಇಂದುವಿನಂತೆ ವರ್ಣವತಿಯಾದ ಮಾತೆ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು, ಗುರುಗೌರವ ಮತ್ತು ಅವರ ಪವಿತ್ರಾಧಿಕಾರದ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ದರ್ಶನಮಾಡಲಿ.
Verse 35
नित्यं भवद्भ्यां भक्तस्तु निर्वैरो दैवतैः सह । निवसेयं गणैस्सार्द्धं शांता त्मा योगचिंतकः
ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ನಿತ್ಯ ಭಕ್ತನಾಗಿ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೂ ವೈರವಿಲ್ಲದೆ ಇರಲಿ. ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲಿ—ಶಾಂತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಯೋಗಚಿಂತನೆಗೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರಲಿ.
Verse 36
मा स्मरेयं पुनर्जातं विरुद्धं दानवोद्भवम् । त्वत्कृपातो महेशान देह्येतद्वरमुत्तमम्
ಹೇ ಮಹೇಶಾನ! ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ದಾನವೀಯ ವಿರೋಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೆ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಮರಿಸದಿರಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಡದಿರಲಿ. ಈ ಪರಮೋತ್ತಮ ವರವನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು।
Verse 37
सनत्कुमार उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं दैत्येन्द्रो मौनमास्थितः । ध्यायंस्त्रिलोचनं देवं पार्वतीं प्रेक्ष्य मातरम्
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಇಷ್ಟನ್ನು ಹೇಳಿ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನು ಮೌನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ಅವನು ತ್ರಿನೇತ್ರ ದೇವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತ, ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಮಾತೃರೂಪವಾಗಿ ನೋಡಿ ತನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಅವಳಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 38
ततो दृष्टस्तु रुद्रेण प्रसन्नेनैव चक्षुषा । स्मृतवान्पूर्ववृत्तांतमात्मनो जन्म चाद्भुतम्
ನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಶಾಂತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರುದ್ರನು ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ ತನ್ನದೇ ಅದ್ಭುತ ಜನ್ಮವನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿದನು।
Verse 39
तस्मिन्स्मृते च वृत्तांते ततः पूर्णमनोरथः । प्रणम्य मातापितरौ कृतकृत्योऽभवत्ततः
ಆ ವೃತ್ತಾಂತ ಸ್ಮರಣವಾದಾಗ ಅವನು ಮನೋರಥಪೂರ್ಣನಾದನು. ತಾಯಿತಂದೆಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಅವನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದನು।
Verse 40
पार्वत्या मूर्ध्न्युपाघ्रातश्शंकरेण च धीमता । तथाऽभिलषितं लेभे तुष्टाद्बालेन्दुशेखरात्
ಧೀಮಂತನಾದ ಶಂಕರನು, ಬಾಲೇಂದುಶೇಖರನು, ಸ्नेಹದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಆಶೀರ್ವಾದರೂಪವಾಗಿ ಶಿರೋಸೌರಭವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದಾಗ, ಆ ಪ್ರಸನ್ನ ದೇವರಿಂದ ಅವಳು ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಳು.
Verse 41
एतद्वस्सर्वमाख्यातमन्धकस्य पुरातनम् । गाणपत्यं महादेवप्रसादात्परसौख्यदम्
ಅಂಧಕನ ಈ ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿಮಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಗಣತ್ವ (ಗಾಣಪತ್ಯ) ದೊರಕಿತು; ಅದು ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವುದು.
Verse 42
मृत्युंजयश्च कथितो मंत्रो मृत्युविनाशनः । पठितव्यः प्रयत्नेन सर्वकामफलप्रदः
ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ—ಅದು ಮರಣವಿನಾಶಕ. ಅದು ಸರ್ವ ಧರ್ಮ್ಯಕಾಮನೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜಪಿಸಬೇಕು.
Verse 49
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे अंधकगण जीवितप्राप्तिवर्णनं नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪಂಚಮ ಯುದ್ಧಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಅಂಧಕಗಣ ಜೀವಿತಪ್ರಾಪ್ತಿವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
Sanatkumāra transmits a powerful Śiva-stotra/mantra whose efficacy is shown through Śukra’s extraordinary emergence and subsequent divine re-fashioning, followed by Śukra’s later rebirth from Maheśvara and the narrative setup for the Andhaka episode.
The ‘liṅga-path’ emergence and the mantravara frame rebirth as a Śaiva sacral transformation: identity and power are reconstituted through Śiva’s mantraic presence, not merely through biological lineage.
Multiple Śiva-forms are foregrounded through epithets—Virūpākṣa, Nīlakaṇṭha, Pinākin, Kapardin, Tripuraghna, Bhairava—presenting Śiva as yogin, time (kāla), cosmic lord, and fierce remover of obstacles to dharma.