तुलसी-शङ्खचूडोपाख्यानम् — Viṣṇu’s Disguise and the Tulasī Episode (Prelude to Śaṅkhacūḍa’s Fall)

Verse 1

व्यास उवाच । नारायणश्च भगवान् वीर्याधानं चकार ह । तुलस्याः केन यत्नेन योनौ तद्वक्तुमर्हसि

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ತುಲಸಿಯ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯಾಧಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ, ಯಾವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದನು? ಅದನ್ನು ನೀವು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಬೇಕು.

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । नारायणो हि देवानां कार्यकर्ता सतां गतिः । शंखचूडस्य रूपेण रेमे तद्रमया सह

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ನಾರಾಯಣನು ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕನು, ಸಜ್ಜನರ ಶರಣಾಗತಿ. ಅವನು ಶಂಖಚೂಡನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ರಮಾ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ)ಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿದನು.

Verse 3

तदेव शृणु विष्णोश्च चरितं प्रमुदावहम् । शिवशासनकर्तुश्च मातुश्च जगतां हरेः

ಆದಕಾರಣ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆ ಪರಮಾನಂದದಾಯಕ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು—ಅವರು ಹೇಗೆ ಶಿವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವರಾದರು ಮತ್ತು ಲೋಕಧಾರಕ ಹರಿ ಜಗನ್ಮಾತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಿದನು।

Verse 4

रणमध्ये व्योमवचः श्रुत्वा देवेन शंभुना । प्रेरितश्शंखचूडस्य गृहीत्वा कवचं परम्

ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶಂಭು ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು; ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಅವನು ಪರಮ ಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು।

Verse 5

विप्ररूपेण त्वरितं मायया निजया हरिः । जगाम शंखचूडस्य रूपेण तुलसीगृहम्

ಹರಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿಪ್ರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಶಂಖಚೂಡನ ರೂಪವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತುಳಸಿಯ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 6

दुन्दुभिं वादयामास तुलसी द्वारसन्निधौ । जयशब्दं च तत्रैव बोधयामास सुन्दरीम्

ಬಾಗಿಲಿನ ಸಮೀಪ ತುಳಸಿಯು ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸಿದಳು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ‘ಜಯ’ ಎಂಬ ಘೋಷದಿಂದ ಆ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿದಳು.

Verse 7

तच्छ्रुत्वा चैव सा साध्वी परमानन्दसंयुता । राजमार्गं गवाक्षेण ददर्श परमादरात्

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಸಾಧ್ವಿ ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪರಮಾದರದಿಂದ ಗವಾಕ್ಷದ ಮೂಲಕ ರಾಜಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೋಡಿದಳು.

Verse 8

ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा कारयामास मंगलम् । द्रुतं चकार शृंगारं ज्ञात्वाऽऽयातं निजं पतिम्

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಧನದಾನ ನೀಡಿ ಅವಳು ಮಂಗಳಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಸಿದಳು. ತನ್ನ ಪತಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ತಕ್ಷಣ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು.

Verse 9

अवरुह्य रथाद्विष्णुस्तद्देव्याभवनं ययौ । शंखचूडस्वरूपः स मायावी देवकार्यकृत्

ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ವಿಷ್ಣು ಆ ದೇವಿಯ ಭವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಶಂಖಚೂಡನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮಾಯಾವಂತನು ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಮುಂದಾದನು.

Verse 10

दृष्ट्वा तं च पुरः प्राप्तं स्वकांतं सा मुदान्विता । तत्पादौ क्षालयामास ननाम च रुरोद च

ತನ್ನ ಪ್ರಿಯನು ಎದುರು ಬಂದುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದಳು. ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದಳು.

Verse 11

रत्नसिंहासने रम्ये वासयामास मंगलम् । ताम्बूलं च ददौ तस्मै कर्पूरादिसुवासितम्

ಅವಳು ಆ ಮಂಗಳಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮನೋಹರ ರತ್ನಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸನಗೊಳಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಕರ್ಪೂರಾದಿ ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಪರಿಮಳಿತ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಳು.

Verse 12

अद्य मे सफलं जन्म जीवनं संबभूव ह । रणे गतं च प्राणेशं पश्यंत्याश्च पुनर्गृहे

ಇಂದು ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಫಲವಾಯಿತು, ಜೀವನವೂ ಧನ್ಯವಾಯಿತು; ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋದ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣನಾಥನು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ।

Verse 13

इत्युक्त्वा सकटाक्षं सा निरीक्ष्य सस्मितं मुदा । पप्रच्छ रणवृत्तांतं कांतं मधुरया गिरा

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವಳು ಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ ಕಂತನನ್ನು ನೋಡಿದಳು; ನಂತರ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ಮಧುರ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು।

Verse 14

तुलस्युवाच । असंख्यविश्वसंहर्ता स देवप्रवरः प्रभुः । यस्याज्ञावर्त्तिनो देवा विष्णुब्रह्मादयस्सदा

ತುಲಸಿ ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಪ್ರಭು, ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅನೇಕ ವಿಶ್ವಗಳ ಸಂಹಾರಕ; ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಸದಾ ವಿಧೇಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ।

Verse 15

त्रिदेवजनकस्सोत्र त्रिगुणात्मा च निर्गुणः । भक्तेच्छया च सगुणो हरिब्रह्मप्रवर्तकः

ಹೇ ಸ್ತೋತ್ರಾ! ಅವನೇ ತ್ರಿದೇವರ ಜನಕ; ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಗುಣನು. ಭಕ್ತರ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಗುಣರೂಪ ಧರಿಸಿ ಹರಿಯನ್ನೂ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

कुबेरस्य प्रार्थनया गुणरूपधरो हरः । कैलासवासी गणपः परब्रह्म सतां गतिः

ಕುಬೇರನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಹರನು ಸಗುಣರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಕೈಲಾಸವಾಸಿ, ಗಣಾಧಿಪತಿ ಆ ಪ್ರಭುವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಪರಮ ಗತಿ.

Verse 17

यस्यैकपलमात्रेण कोटिब्रह्मांडसंक्षयः । विष्णुब्रह्मादयोऽतीता बहवः क्षणमात्रतः

ಅವನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಲಮಾತ್ರ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಕೋಟಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಲಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನ ಅಳವಿಲ್ಲದ ಕಾಲಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ವಿಷ್ಣುಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮರು ಮೊದಲಾದವರು ಅತೀತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 18

कर्तुं सार्द्धं च तेनैव समरं त्वं गतः प्रभो । कथं बभूव संग्रामस्तेन देवसहायिना

ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಮರಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿದ್ದೆ. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆ ಯೋಧನೊಂದಿಗೆ ಆ ಯುದ್ಧ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಿತು?

Verse 19

कुशली त्वमिहायातस्तं जित्वा परमेश्वरम् । कथं बभूव विजयस्तव ब्रूहि तदेव मे

ನೀನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆಯೇ, ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಜಯಿಸಿ? ನಿನ್ನ ವಿಜಯ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು—ಅದೇ ನನಗೆ ಹೇಳು।

Verse 20

श्रुत्वेत्थं तुलसीवाक्यं स विहस्य रमापतिः । शंखचूडरूपधरस्तामुवाचामृतं वचः

ತುಳಸಿಯ ಇಂತಹ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಮಾಪತಿ (ವಿಷ್ಣು) ನಗಿದರು. ಶಂಖಚೂಡನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವಳಿಗೆ ಅಮೃತಸಮಾನವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 21

भगवानुवाच । यदाहं रणभूमौ च जगाम समरप्रियः । कोलाहलो महान् जातः प्रवृत्तोऽभून्महारणः

ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—“ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯನಾಗಿ ನಾನು ರಣಭೂಮಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು; ಮಹಾರಣವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು।”

Verse 22

देवदानवयोर्युद्धं संबभूव जयैषिणोः । दैत्याः पराजितास्तत्र निर्जरैर्बलगर्वितैः

ಆಗ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು—ಇಬ್ಬರೂ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸಿ—ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬಲಗರ್ವಿತ ಅಮರ ದೇವರುಗಳು ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು।

Verse 23

तदाहं समरं तत्राकार्षं देवैर्बलोत्कटैः । पराजिताश्च ते देवाश्शंकरं शरणं ययुः

ಆಗ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಬಲದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರರಾದ ದೇವರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ದೇವರುಗಳು ಸೋತು ಶಂಕರನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದರು।

Verse 24

रुद्रोऽपि तत्सहायार्थमाजगाम रणं प्रति । तेनाहं वै चिरं कालमयौत्संबलदर्पित

ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ರುದ್ರನೂ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಬಂದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಬಲದ ಗರ್ವದಿಂದ ಉಬ್ಬಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲಿಲ್ಲ.

Verse 25

आवयोस्समरः कान्ते पूर्णमब्दं बभूव ह । नाशो बभूव सर्वेषामसुराणां च कामिनि

ಹೇ ಕಾಂತೆ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಸಮರವು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ನಡೆಯಿತು; ಹೇ ಕಾಮಿನಿ, ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಸುರರ ನಾಶವಾಯಿತು।

Verse 26

प्रीतिं च कारयामास ब्रह्मा च स्वयमावयोः । देवानामधिकाराश्च प्रदत्ता ब्रह्मशासनात्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ವತಃ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು; ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಶಾಸನದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಪದವಿಗಳು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪುನಃ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟವು।

Verse 27

मयागतं स्वभवनं शिवलोकं शिवो गतः । सर्वस्वास्थ्यमतीवाप दूरीभूतो ह्युपद्रवः

ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ವಧಾಮವಾದ ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿದೆನು; ಶಿವನೂ ತನ್ನ ದಿವ್ಯಸ್ಥಿತಿಗೆ ಗಮಿಸಿದನು. ಆಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಆರೋಗ್ಯ ಉಂಟಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಉಪದ್ರವಗಳು ದೂರವಾದವು.

Verse 28

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा जगतां नाथः शयनं च चकार ह । रेमे रमापतिस्तत्र रमया स तया मुदा

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಜಗನ್ನಾಥನು ಶಯನಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪತಿ (ವಿಷ್ಣು) ರಮಾ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ)ಯೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರಾನಂದದಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿದನು.

Verse 29

सा साध्वी सुखसंभावकर्षणस्य व्यतिक्रमात् । सर्वं वितर्कयामास कस्त्वमेवेत्युवाच सा

ಆ ಸಾಧ್ವಿ, ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸುಖಸೌಖ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಯವಾದುದನ್ನು ಕಂಡು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿಚಾರಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು—“ನೀನು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾರು?”

Verse 30

तुलस्युवाच । को वा त्वं वद मामाशु भुक्ताहं मायया त्वया । दूरीकृतं यत्सतीत्वमथ त्वां वै शपाम्यहम्

ತುಲಸಿ ಹೇಳಿದರು—“ನೀನು ಯಾರು? ತಕ್ಷಣ ನನಗೆ ಹೇಳು. ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಾನು ಮೋಸಹೋಗಿ ಅವಮಾನಿತಳಾದೆ. ನನ್ನ ಸತೀತ್ವ ದೂರಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಪಿಸುತ್ತೇನೆ.”

Verse 31

सनत्कुमार उवाच । तुलसीवचनं श्रुत्वा हरिश्शापभयेन च । दधार लीलया ब्रह्मन्स्वमूर्तिं सुमनोहराम्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ತುಲಸಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಹರಿಯ ಶಾಪಭಯದಿಂದಲೂ, ಅವನು ಲೀಲೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು।

Verse 32

तद्दृष्ट्वा तुलसीरूपं ज्ञात्वा विष्णुं तु चिह्नतः । पातिव्रत्यपरित्यागात् क्रुद्धा सा तमुवाच ह

ಆ ಮಾಯಾಮಯ ತುಳಸೀರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಪಾತಿವ್ರತ್ಯಭಂಗದಿಂದ ಕ್ರುದ್ಧಳಾಗಿ ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.

Verse 33

तुलस्युवाच । हे विष्णो ते दया नास्ति पाषाणसदृशं मनः । पतिधर्मस्य भंगेन मम स्वामी हतः खलु

ತುಳಸಿಯು ಹೇಳಿದಳು— ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ! ನಿನಗೆ ದಯೆಯಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಲಿನಂತಿದೆ. ಪತಿಧರ್ಮಭಂಗದಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹತನಾದನು.

Verse 34

पाषाणसदृशस्त्वं च दयाहीनो यतः खलः । तस्मात्पाषाणरूपस्त्वं मच्छापेन भवाधुना

ನೀನು ಕಲ್ಲಿನಂತೆಯೇ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ದಯಾಹೀನ ದುಷ್ಟನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಈಗಲೇ ಕಲ್ಲುರೂಪನಾಗು.

Verse 35

ये वदंति दयासिन्धुं त्वां भ्रांतास्ते न संशयः । भक्तो विनापराधेन परार्थे च कथं हतः

ಕರುಣಾಸಿಂಧುವಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಭ್ರಾಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವವರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ತಾವೇ ಭ್ರಾಂತರು. ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತನು ಪರಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾಗಿರುವಾಗ ಅವನು ಹೇಗೆ ಹತನಾಗಬಹುದು?

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तुलसी सा वै शंखचूडप्रिया सती । भृशं रुरोद शोकार्ता विललाप भृशं मुहुः

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಶಂಖಚೂಡನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಸತೀ ತುಳಸಿ ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾದಳು. ಅವಳು ಬಹಳ ಅತ್ತಳು ಮತ್ತು ಮರುಮರು ಕರುಣವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು.

Verse 37

ततस्तां रुदतीं दृष्ट्वा स विष्णुः परमेश्वरः । सस्मार शंकरं देवं येन संमोहितं जगत्

ನಂತರ ಅವಳು ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ವಿಷ್ಣು ದೇವ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು; ಅವರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಮೋಹಾವೃತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 38

ततः प्रादुर्बभूवाथ शंकरो भक्तवत्सलः । हरिणा प्रणतश्चासीत्संनुतो विनयेन सः

ಆಗ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಶಂಕರನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ವಿನಯದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 39

शोकाकुलं हरिं दृष्ट्वा विलपंतीं च तत्प्रियाम् । नयेन बोधयामास तं तां कृपणवत्सलाम्

ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ಹರಿಯನ್ನೂ, ಅವನ ಪ್ರಿಯೆ ಅಳಲಾಡುವುದನ್ನೂ ನೋಡಿ, ದೀನವತ್ಸಲ ಕರುಣಾಮಯನು ನಯವಚನಗಳಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಿದನು.

Verse 40

शंकर उवाच । मा रोदीस्तुलसि त्वं हि भुंक्ते कर्मफलं जनः । सुखदुःखदो न कोप्यस्ति संसारे कर्मसागरे

ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದರು—“ಓ ತುಲಸಿ, ಅಳಬೇಡ. ಜನನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಮಸಾಗರವಾದ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸುಖದುಃಖ ನೀಡುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರನಿಲ್ಲ.”

Verse 41

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडव धोपाख्याने तुलसीशापवर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪಂಚಮ ಯುದ್ಧಖಂಡದಲ್ಲಿ ಶಂಖಚೂಡವಧೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ “ತುಲಸೀಶಾಪವರ್ಣನ” ಎಂಬ ನಲವತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।

Verse 42

तपस्त्वया कृतं भद्रे तस्यैव तपसः फलम् । तदन्यथा कथं स्याद्वै जातं त्वयि तथा च तत्

ಹೇ ಭದ್ರೇ! ನೀನು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನದೇ ಇದು ಯಥಾರ್ಥ ಫಲ. ಅದು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಅದೇ ಫಲವು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

Verse 43

इदं शरीरं त्यक्त्वा च दिव्यदेहं विधाय च । रमस्व हरिणा नित्यं रमया सदृशी भव

ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದಿವ್ಯದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸು. ಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯಾನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸು; ರಮಾ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಕాంతಿ-ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯು.

Verse 44

तवेयं तनुरुत्सृष्टा नदीरूपा भवेदिह । भारते पुण्यरूपा सा गण्डकीति च विश्रुता

ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಈ ದೇಹವು ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇಲ್ಲಿ ನದಿರೂಪವಾಗುವುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದು ಪುಣ್ಯಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ‘ಗಂಡಕೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು।

Verse 45

कियत्कालं महादेवि देवपूजनसाधने । प्रधानरूपा तुलसी भविष्यति वरेण मे

ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ದೇವಪೂಜೆಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವರದಿಂದ ತುಳಸಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಇರುವುದು?

Verse 46

स्वर्गं मर्त्ये च पाताले तिष्ठ त्वं हरिसन्निधौ । भव त्वं तुलसीवृक्षो वरा पुष्पेषु सुन्दरी

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಮর্ত್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಹರಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರು. ಹೇ ಸುಂದರಿ, ಪುಷ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ತುಳಸೀವೃಕ್ಷವಾಗು।

Verse 47

वृक्षाधिष्ठातृदेवी त्वं वैकुंठे दिव्यरूपिणी । सार्द्धं रहसि हरिणा नित्यं क्रीडां करिष्यसि

ನೀನು ವೃಕ್ಷಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ದೇವಿ. ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಕ್ರೀಡಿಸುವೆ.

Verse 48

नद्यधिष्ठातृदेवी या भारते बहु पुण्यदा । लवणोदस्य पत्नी सा हर्यंशस्य भविष्यसि

ಓ ದೇವಿ, ನೀ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ನದಿಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ, ಬಹು ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವವಳು. ನೀ ಲವಣೋದನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವೆ ಮತ್ತು ಹರ್ಯಂಶನ (ಕನ್ಯೆ/ವಂಶದಲ್ಲಿ) ಜನಿಸುವೆ.

Verse 49

हरिर्वे शैलरूपी च गंडकी तीरसंनिधौ । संकरिष्यत्यधिष्ठानं भारते तव शापतः

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಗಂಡಕೀ ತೀರದ ಸಮೀಪ ಶೈಲರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ನಿನ್ನ ಶಾಪಬಲದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಅಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವನು.

Verse 50

तत्र कोट्यश्च कीटाश्च तीक्ष्णदंष्ट्रा भयंकराः । तच्छित्त्वा कुहरे चक्रं करिष्यंति तदीयकम्

ಅಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಯಂಕರ ಕೀಟಗಳು, ತೀಕ್ಷ್ಣ ದಂಷ್ಟ್ರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಡುವವು; ಕತ್ತರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಆ ಕುಹರದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರರೂಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವು.

Verse 51

शालग्रामशिला सा हि तद्भेदादतिपुण्यदा । लक्ष्मीनारायणाख्यादिश्चक्रभेदाद्भविष्यति

ಆ ಶಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲೆ ಸಹಜ ಭೇದಗಳಿಂದ ಅತಿಪುಣ್ಯದಾಯಕಿ. ಅದರ ಮೇಲಿನ ಚಕ್ರಚಿಹ್ನಗಳ ಭೇದದಿಂದ ‘ಲಕ್ಷ್ಮೀ–ನಾರಾಯಣ’ ಮೊದಲಾದ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 52

शालग्रामशिला विष्णो तुलस्यास्तव संगमः । सदा सादृश्यरूपा या बहुपुण्यविवर्द्धिनी

ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ, ಶಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ತುಳಸಿಯ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗಮವು ಸದಾ ಶುಭಸಾದೃಶ್ಯರೂಪವಾಗಿದೆ; ಅದು ಬಹುಪുണ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 53

तुलसीपत्रविच्छेदं शालग्रामे करोति यः । तस्य जन्मान्तरे भद्रे स्त्रीविच्छेदो भविष्यति

ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಅಥವಾ ಮುರಿದು ಬಿಡುವವನಿಗೆ, ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿವಿಯೋಗ ಸಂಭವಿಸುವುದು.

Verse 54

तुलसीपत्रविच्छेदं शंखं हित्वा करोति यः । भार्याहीनो भवेत्सोपि रोगी स्यात्सप्तजन्मसु

ಯಾರು ತುಳಸಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ/ಚೀರಿ, ಶಂಖದ (ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ) ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪತ್ನಿಹೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ರೋಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ।

Verse 55

शालग्रामश्च तुलसी शंखं चैकत्र एव हि । यो रक्षति महाज्ञानी स भवेच्छ्रीहरिप्रियः

ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ ಶಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲೆ, ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ಶಂಖವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಪಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 56

त्वं प्रियः शंखचूडस्य चैकमन्वन्तरावधि । शंखेन सार्द्धं त्वद्भेदः केवलं दुःखदस्तव

ನೀನು ಶಂಖಚೂಡನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನು—ಒಂದು ಮನ್ವಂತರದ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ; ಆದರೆ ಶಂಖದೊಡನೆ ನಿನ್ನ ವಿಯೋಗವು ನಿನಗೆ ಕೇವಲ ದುಃಖವನ್ನೇ ತರುತ್ತದೆ।

Verse 57

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र माहात्म्यमूचिवांस्तदा । शालग्रामशिलायाश्च तुलस्या बहुपुण्यदम्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿ ಶಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲೆ ಮತ್ತು ತುಳಸಿಯ ಬಹುಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು।

Verse 58

ततश्चांतर्हितो भूत्वा मोदयित्वा हरिं च ताम् । जगाम् स्वालयं शंभुः शर्मदो हि सदा सताम्

ನಂತರ ಅಂತರ್ದಾನನಾಗಿ, ಹರಿಯನ್ನೂ ಆಕೆಯನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಸದಾ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಶಾಂತಿ-ಮಂಗಳ ನೀಡುವ ಶಂಭು ತನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು।

Verse 59

इति श्रुत्वा वचश्शंभोः प्रसन्ना तु तुलस्यभूत् । तद्देहं च परित्यज्य दिव्यरूपा बभूव ह

ಶಂಭುವಿನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಳು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ತುಳಸೀ-ಸ್ವರೂಪಳಾದಳು. ಆ ಪೂರ್ವದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿಜವಾಗಿ ದಿವ್ಯ, ತೇಜೋಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು.

Verse 60

प्रजगाम तया सार्द्धं वैकुंठं कमलापतिः । सद्यस्तद्देहजाता च बभूव गंडकी नदी

ನಂತರ ಕಮಲಾಪತಿ (ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು) ಅವಳೊಂದಿಗೆ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು; ಮತ್ತು ಆ ದೇಹದಿಂದಲೇ ತಕ್ಷಣ ಗಂಡಕೀ ನದಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು.

Verse 61

शैलोभूदच्युतस्सोऽपि तत्तीरे पुण्यदो नृणाम् । कुर्वंति तत्र कीटाश्च छिद्रं बहुविधं मुने

ಓ ಮುನೇ, ಅಚ್ಯುತನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆ ಶಿಲೆಯೂ ಅಲ್ಲಿ ಶೈಲರೂಪವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಆ ನದಿತೀರವು ಜನರಿಗೆ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳು ಅನೇಕ ವಿಧದ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.

Verse 62

जले पतंति यास्तत्र शिलास्तास्त्वतिपुण्यदाः । स्थलस्था पिंगला ज्ञेयाश्चोपतापाय चैव हि

ಅಲ್ಲಿ ನೀರಿಗೆ ಬೀಳುವ ಶಿಲೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದಗಳು. ಆದರೆ ನೆಲದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಶಿಲೆಗಳು ‘ಪಿಂಗಲಾ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 63

इत्येवं कथितं सर्वं तव प्रश्नानुसारतः । चरितं पुण्यदं शंभोः सर्वकामप्रदं नृणाम्

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ—ಶಂಭು (ಶ್ರೀ ಶಿವ)ನ ಈ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಚರಿತ್ರೆ, ಇದು ಮಾನವರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಶುಭಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 64

आख्यानमिदमाख्यातं विष्णुमाहात्म्यमिश्रितम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

ವಿಷ್ಣುಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಈ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪುಣ್ಯಕರ; ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀ?