शिवतत्त्ववर्णनम् (Śiva-tattva-varṇana) — “Description/Exposition of the Principle of Śiva”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य नुर्तिविष्णुकृतां स्वस्य महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सुप्रीतस्सवामं करुणानिधिः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ತನ್ನದೇ ನಿಮಿತ್ತ ವಿಷ್ಣು ಮಾಡಿದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕರುಣಾನಿಧಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವಾಮೆಯೊಡನೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು।

Verse 2

पंचवक्त्रस्त्रिनयनो भालचन्द्रो जटाधरः । गौरवर्णो विशालाक्षो भस्मोद्धूलितविग्रहः

ಅವನು ಪಂಚವಕ್ತ್ರ, ತ್ರಿನಯನ; ಭಾಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಶೋಭಿಸಿ, ಜಟಾಧರನಾಗಿದ್ದನು. ಗೌರವರ್ಣ, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ; ಅವನ ದಿವ್ಯ ದೇಹವು ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಧೂಳಿಪಟ್ಟಿತ್ತು।

Verse 3

दशबाहुर्नीलगल सर्वाभरणभूषितः । सर्वांगसुन्दरो भस्मत्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः

ಅವನು ದಶಬಾಹು, ನೀಲಕಂಠ, ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನು. ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರ; ಅವನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ಅಂಕಿತವಾಗಿತ್ತು।

Verse 4

तं दृष्ट्वा तादृशं देवं सवामं परमेश्वरम् । तुष्टाव पुनरिष्टाभिर्वाग्भिर्विष्णुर्मया सह

ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಾಮೆಯೊಡನೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ದೇವನನ್ನು ನೋಡಿ, ವಿಷ್ಣುವು ನನ್ನೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಆಯ್ದ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 5

निगमं श्वासरूपेण ददौ तस्मै ततो हरः । विष्णवे च प्रसन्नात्मा महेशः करुणाकरः

ನಂತರ ಕರುಣಾಸಾಗರನಾದ ಮಹೇಶ—ಹರ—ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ನಿಗಮ (ವೇದ)ವನ್ನು ತನ್ನ ಶ್ವಾಸರೂಪದಂತೆ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ನೀಡಿದನು.

Verse 6

ततो ज्ञानमदात्तस्मै हरये परमात्मने । परमात्मा पुनर्मह्यं दत्तवान्कृपया मुने

ನಂತರ ನಾನು ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಹರಿಯಿಗೆ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆನು. ಓ ಮುನೇ, ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅದೇ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.

Verse 7

संप्राप्य निगमं विष्णुः पप्रच्छ पुनरेव तम् । कृतार्थस्सांजलिर्नत्वा मया सह महेश्वरम्

ನಿಗಮ (ವೇದ)ವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಷ್ಣು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು. ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಮೇಲೆ, ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧನಾಗಿ, ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಂತನು.

Verse 8

विष्णुरुवाच । कथं च तुष्यसे देव मया पूज्यः कथं प्रभो । कथं ध्यानं प्रकर्तव्यं कथं व्रजसि वश्यताम्

ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಾ! ನೀನು ಹೇಗೆ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತೀ? ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು? ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು? ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ನೀನು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸುಲಭನಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತೀ?

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथम खण्डे सृष्ट्युपाख्याने शिवतत्त्ववर्णनो नाम नवमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವ ಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ಗ್ರಂಥವಾದ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಥಮ ಖಂಡ, ಸೃಷ್ಟ್ಯುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ಶಿವತತ್ತ್ವವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 10

एतत्सर्वं महाराज कृपां कृत्वाऽवयोः प्रभो । कथनीयं तथान्यच्च विज्ञाय स्वानुगौ शिव

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಓ ಪ್ರಭು! ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಕೃಪೆ ಮಾಡಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿರಿ; ಓ ಶಿವ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಅನುಗಾಮಿ ಭಕ್ತರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕೋ ಅದನ್ನೂ ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो भगवान्हरः । उवाच वचनं प्रीत्या सुप्रसन्नः कृपानिधिः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಕೃಪಾನಿಧಿ, ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹರ್ಷಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉತ್ತರ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 12

श्रीशिव उवाच । भक्त्या च भवतोर्नूनं प्रीतोहं सुरसत्तमौ । पश्यतं मां महादेवं भयं सर्वं विमुंचताम्

ಶ್ರೀಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನನ್ನು ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ದರ್ಶಿಸಿ; ಎಲ್ಲಾ ಭಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರಿ।

Verse 13

मम लिंगं सदा पूज्य ध्येयं चैतादृशं मम । इदानीं दृश्यते यद्वत्तथा कार्यं प्रयत्नतः

ನನ್ನ ಲಿಂಗವು ಸದಾ ಪೂಜ್ಯ; ಇದೇ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದುದು. ಈಗ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು।

Verse 14

पूजितो लिंगरूपेण प्रसन्नो विविधं फलम् । दास्यामि सर्वलोकेभ्यो मनोभीष्टान्यनेकशः

ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಾಗ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನಾನಾವಿಧ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಮನೋಭೀಷ್ಟ ಅನೇಕ ವರಗಳನ್ನು ಮರುಮರು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 15

यदा दुःखं भवेत्तत्र युवयोस्सुरसत्तमौ । पूजिते मम लिंगे च तदा स्याद्दुःखनाशनम्

ಹೇ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನಿಮಗೆ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಯಾವಾಗ ದುಃಖ ಉಂಟಾದರೂ, ನನ್ನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಾಗ ಆ ಪೂಜೆಯೇ ದುಃಖನಾಶಕವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 16

युवां प्रसूतौ प्रकृतेर्मदीयाया महाबलौ । गात्राभ्यां सव्यसव्याभ्यां मम सर्वेश्वरस्य हि

ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳು ನನ್ನದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು; ನಾನು ಸರ್ವೇಶ್ವರನು—ನನ್ನ ದೇಹದ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೇ ನೀವು ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 17

अयं मे दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्मा लोकपितामहः । वामपार्श्वाच्च विष्णुस्त्वं समुत्पन्नः परात्मनः

ನನ್ನ ಬಲ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದಾನೆ; ನನ್ನ ಎಡ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ನೀನು ವಿಷ್ಣುವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದೀಯೆ, ಓ ಪರಾತ್ಮನೇ।

Verse 18

प्रीतोहं युवयोस्सम्यग्वरं दद्यां यथेप्सितम् । मयि भक्तिर्दृढा भूयाद्युवयोरभ्यनुज्ञया

ನಾನು ನಿಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನೀವು ಬಯಸಿದಂತೆಯೇ ವರವನ್ನು ನಾನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ ಸದಾ ದೃಢವಾಗಲಿ।

Verse 19

पार्थिवीं चैव मन्मूर्तिं विधाय कुरुतं युवाम् । सेवां च विविधां प्राज्ञौ कृत्वा सुखमवाप्स्यथ

ನನ್ನ ರೂಪದ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ನಾನಾವಿಧ ಸೇವಾ-ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸುಖ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ.

Verse 20

ब्रह्मन्सृष्टिं कुरु त्वं हि मदाज्ञापरिपालकः । वत्स वत्स हरे त्वं च पालयैवं चराचरम्

ಓ ಬ್ರಹ್ಮಾ! ನೀನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪಾಲಿಸುವವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು. ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ವತ್ಸ, ಓ ಹರಿ! ನೀನು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नौ प्रभुरताभ्यां पूजाविधिमदाच्छुभाम् । येनैव पूजितश्शंभुः फलं यच्छत्यनेकशः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪ್ರಭುವು ನಮಿಬ್ಬರಿಗೆ ಶುಭವಾದ ಪೂಜಾವಿಧಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಂಭು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोर्मया च सहितो हरिः । प्रत्युवाच महेशानं प्रणिपत्य कृतांजलिः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಶಂಭುವಿನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಹರಿಯು ಮಹೇಶಾನನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 23

विष्णुरुवाच । यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ । भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि चाव्यभिचारिणी

ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ವರ ನೀಡಬೇಕಾದರೆ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ ನಿತ್ಯವಾಗಿರಲಿ—ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿಯಾಗಿ, ಎಂದಿಗೂ ನಿನ್ನಿಂದ ವಿಚಲಿತವಾಗದಂತೆ।

Verse 24

त्वमप्यवतरस्वाद्य लीलया निर्गुणोपि हि । सहायं कुरु नौ तात त्वं परः परमेश्वरः

ಹೇ ಆದ್ಯ ಪ್ರಭು! ನೀನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯಲೀಲೆಯಿಂದ ಇಂದು ಅವತರಿಸು. ಹೇ ತಾತ, ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡು; ನೀನೇ ಪರಮ ಪರಮೇಶ್ವರನು.

Verse 25

आवयोर्देवदेवेश विवादमपि शोभनम् । इहागतो भवान्यस्माद्विवादशमनाय नौ

ಹೇ ದೇವದೇವೇಶ! ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಈ ವಿವಾದವೂ ಶೋಭನವೇ. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ಕಲಹವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಬಂದಿರುವೆ.

Verse 26

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह हरो हरिम् । प्रणिपत्य स्थितं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्वयम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರ (ಶಿವ)ನು ಮತ್ತೆ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ತಾನೇ ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಂತು ಹೇಳಿದನು.

Verse 27

श्रीमहेश उवाच । प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ताहं सगुणोऽगुणः । परब्रह्म निर्विकारी सच्चिदानंदलक्षणः

ಶ್ರೀ ಮಹೇಶನು ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರಳಯ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸೃಷ್ಟಿ—ಇವುಗಳ ಕರ್ತನು ನಾನೇ; ಸಗುಣನೂ ನಿರ್ಗುಣನೂ ನಾನೇ. ನಾನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ನಿರ್ವಿಕಾರಿ; ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಸತ್-ಚಿತ್-ಆನಂದ.

Verse 28

त्रिया भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया । सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलोहं सदा हरे

ಹೇ ಹರೆ! ಸೃಷ್ಟಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ಲಯ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಗುಣಗಳಿಂದ ನನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಹರ ಎಂದು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ನಾನು ಸದಾ ನಿಷ್ಕಲ, ಅವಿಭಾಜ್ಯನು.

Verse 29

स्तुतोऽहं यत्त्वया विष्णो ब्रह्मणा मेऽवतारणे । प्रार्थनां तां करिष्यामि सत्यां यद्भक्तवत्सलः

ಹೇ ವಿಷ್ಣುವೇ! ನನ್ನ ಅವತರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀನು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನು ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸತ್ಯಗೊಳಿಸುವೆನು, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಸದಾ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾಗಿದ್ದೇನೆ।

Verse 30

मद्रूपं परमं ब्रह्मन्नीदृशं भवदंगतः । प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಈ ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ನಿನ್ನದೇ ಅಂಗದಿಂದ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ರುದ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು।

Verse 31

मदंशात्तस्य सामर्थ्यं न्यूनं नैव भविष्यति । योहं सोहं न भेदोस्ति पूजाविधिविधानतः

ಅವನು ನನ್ನ ಅಂಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದಿಗೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಅವನು ನಾನೇ, ನಾನೇ ಅವನು’—ಪೂಜಾವಿಧಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ।

Verse 32

यथा च ज्योतिषस्संगाज्जलादेः स्पर्शता न वै । तथा ममागुणस्यापि संयोगाद्बन्धनं न हि

ಬೆಳಕಿನ ಸಂಗದಿಂದ ನೀರು ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಅದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ‘ಸ್ಪರ್ಶ’ ಮಾಡಲಾರದೆ ಇರುವಂತೆ, ಗುಣಾತೀತನಾದ ನನಗೂ ಕೇವಲ ಸಂಗದಿಂದ ಬಂಧನ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 33

शिवरूपं ममैतञ्च रुद्रोऽपि शिववत्तदा । न तत्र परभेदो वै कर्तव्यश्च महामुने

ನನ್ನ ಈ ರೂಪವೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಿವವೇ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನೂ ಶಿವನಂತೆಯೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉನ್ನತ-ನೀಚ ಭೇದ ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 34

वस्तुतो ह्येकरूपं हि द्विधा भिन्नं जगत्युत । अतो न भेदा विज्ञेयः शिवे रुद्रे कदाचन

ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಆತನು ಏಕರೂಪನೇ; ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಿರೂಪವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವ ಮತ್ತು ರುದ್ರರಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಾರದು।

Verse 35

सुवर्णस्य तथैकस्य वस्तुत्वं नैव गच्छति । अलंकृतिकृते देव नामभेदो न वस्तुतः

ಒಂದೇ ಬಂಗಾರವು ಆಭರಣಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡರೂ ಅದರ ವಾಸ್ತವತ್ವ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ, ಹೇ ದೇವಾ, ನಾಮಭೇದವು ಕೇವಲ ರೂಪ-ಅಲಂಕಾರದ ಕಾರಣ, ತತ್ತ್ವತಃ ಅಲ್ಲ।

Verse 36

तथैकस्या मृदो भेदो नानापात्रे न वस्तुतः । कारणस्यैव कार्ये च सन्निधानं निदर्शनम्

ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದೇ ಮಣ್ಣಿನ ಭೇದವು ನಾನಾ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಕಾರಣವೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ದೃಷ್ಟಾಂತ—ಮೂಲವು ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವುದು।

Verse 37

ज्ञातव्यं बुधवर्यैश्च निर्मलज्ञानिभिः सुरौ । एवं ज्ञात्वा भवभ्यां तु न दृश्यं भेदकार णम्

ಓ ದೇವರೆ! ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿವಂತರೂ ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ತತ್ತ್ವ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಭೇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನಿಸುವುದು ಇನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 38

वस्तुवत्सर्वदृश्यं च शिवरूपम्मतम्मम । अहं भवानजश्चैव रुद्रो योऽयं भविष्यति

ನನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ, ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲ ದೃಶ್ಯವೂ ಶಿವರೂಪವೇ. ನಾನು, ನೀನು ಮತ್ತು ಅಜ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಕೂಡ ಶಿವನೇ; ಮುಂದಾಗಿ ರುದ್ರನಾಗುವ ಈತನೂ ಶಿವನೇ.

Verse 39

एकरूपा न भेदस्तु भेदे वै बंधनं भवेत् । तथापि च मदीयं हि शिवरूपं सनातनम्

ನಾನು ಏಕರೂಪ, ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸ್ವಭಾವ; ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಭೇದವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಲ್ಲಿ ಬಂಧನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಿವರೂಪವು ಸನಾತನವಾಗಿದೆ.

Verse 40

मूलीभूतं सदोक्तं च सत्यज्ञानमनंतकम् । एवं ज्ञात्वा सदा ध्येयं मनसा चैव तत्त्वतः

ಅವರನ್ನು ಸರ್ವದ ಮೂಲಕಾರಣ, ಸದಾ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪ, ಸತ್ಯ-ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಅನಂತನೆಂದು ತಿಳಿದು—ಹೀಗೆ ಅರಿತು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತತ್ತ್ವತಃ ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 41

श्रूयतां चैव भो ब्रह्मन्यद्गोप्यं कथ्यते मया । भवंतौ प्रकृतेर्यातौ नायं वै प्रकृतेः पुनः

ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಕೇಳು—ನಾನು ಒಂದು ಗುಪ್ತ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವರು; ಆದರೆ ಈವನು (ಪರಮೇಶ್ವರ) ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 42

मदाज्ञा जायते तत्र ब्रह्मणो भ्रुकुटेरहम् । गुणेष्वपि यथा प्रोक्तस्तामसः प्रकृतो हरः

ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಭ್ರೂಕುಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ, ನಾನು—ಹರ—ಪ್ರಕೃತಿಯನುಸಾರ ತಾಮಸರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತೇನೆ।

Verse 43

वैकारिकश्च विज्ञेयो योऽहंकार उदाहृतः । नामतो वस्तुतो नैव तामसः परिचक्ष्यते

‘ವೈಕಾರಿಕ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಅಹಂಕಾರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ವಾಸ್ತವದಿಂದಲೂ ‘ತಾಮಸ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 44

एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्करणीयमिदं त्वया । सृष्टिकर्ता भव ब्रह्मन्सृष्टेश्च पालको हरिः

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಇದು ನೀನೇ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯ—ನೀನು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗು; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪಾಲಕ ಹಾಗೂ ಧಾರಕ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಆಗಲಿ.

Verse 45

मदीयश्च तथांऽशो यो लयकर्ता भविष्यति । इयं या प्रकृतिर्देवी ह्युमाख्या परमेश्वरी

ಮತ್ತು ನನ್ನದೇ ಅಂಶವು ಲಯಕರ್ತನಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗುವನು; ಈ ದೇವೀ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ‘ಉಮಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಪರಮೇಶ್ವರಿ.

Verse 46

तस्यास्तु शक्तिर्वा देवी ब्रह्माणं सा भजिष्यति । अन्या शक्तिः पुनस्तत्र प्रकृतेः संभविष्यति

ಆ ದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭವಿಸುವಳು; ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿ ಪುನಃ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು.

Verse 47

समाश्रयिष्यति विष्णुं लक्ष्मीरूपेण सा तदा । पुनश्च काली नाम्ना सा मदंशं प्राप्स्यति ध्रुवम्

ಆಗ ಅವಳು ಲಕ್ಷ್ಮೀರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಳು; ಮತ್ತೆ ‘ಕಾಳಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಅವಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಅಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವಳು.

Verse 48

ज्योती रूपेण सा तत्र कार्यार्थे संभविष्यति । एवं देव्यास्तथा प्रोक्ताश्शक्तयः परमाश्शुभाः

ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವಳು ಜ್ಯೋತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವಳು; ಹೀಗೆ ದೇವಿಯ ಪರಮ ಶುಭ ಶಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 49

सृष्टिस्थितिलयानां हि कार्यं तासां क्रमाद्ध्रुवम् । एतस्याः प्रकृत्तेरंशा मत्प्रियायास्सुरौत्तम

ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯ—ಇವೇ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳು; ಅವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಓ ದೇವೋತ್ತಮ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ದೇವಿ ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಅಂಶಳು.

Verse 50

त्वं च लक्ष्मीमुपाश्रित्य कार्यं कर्तुमिहार्हसि । ब्रह्मंस्त्वं च गिरां देवीं प्रकृत्यंशामवाप्य च

ಮತ್ತು ನೀನು, ಓ ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು. ಹಾಗೆಯೇ ವಾಗ್ದೇವಿ (ಸರಸ್ವತಿ)ಯನ್ನೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಶವನ್ನೂ ಪಡೆದು, ನಿನ್ನ ನಿಯತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾಡು.

Verse 51

सृष्टिकार्यं हृदा कर्तुम्मन्निदेशादिहार्हसि । अहं कालीं समाश्रित्य मत्प्रियांशां परात्पराम्

ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ದೃಢಹೃದಯದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನೀನು ಯೋಗ್ಯನು. ನಾನು ಪರಾತ್ಪರವಾದ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಅಂಶರೂಪಿಣಿ ಕಾಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುವೆನು.

Verse 52

रुद्ररूपेण प्रलयं करिष्ये कार्यमुत्तमम् । चतुर्वर्णमयं लोकं तत्सर्वैराश्रमै ध्रुवम्

ರುದ್ರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಾನು ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು—ಅದು ಪರಮ ದಿವ್ಯ ಕಾರ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಆಶ್ರಮಗಳೊಡನೆ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಧ್ರುವ ವಿಧಾನದಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು.

Verse 53

तदन्यैर्विविधैः कार्यैः कृत्वा सुखमवाप्स्यथः । ज्ञानविज्ञानसंयुक्तो लोकानां हितकारकः

ನಂತರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿ ನೀನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ—ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕಾರಕನಾಗುವೆ.

Verse 54

मुक्तिदोऽत्र भवानद्य भव लोके मदाज्ञया । मद्दर्शने फलं यद्वत्तदेव तव दर्शने

ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀನು ಈಗ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿದಾತನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರು. ನನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಯಾವ ಫಲ ದೊರಕುವುದೋ, ಅದೇ ಫಲ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ ದೊರಕುವುದು.

Verse 55

इति दत्तो वरस्तेद्य सत्यं सत्यं न संशयः । ममैव हृदये विष्णुर्विष्णोश्च हृदये ह्यहम्

ಇಂತೆ ಇಂದು ನಿನಗೆ ವರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ—ಸತ್ಯ, ಸತ್ಯ, ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಾನೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 56

उभयोरंतरं यो वै न जानाति मनो मम । वामांगजो मम हरिर्दक्षिणांगोद्भवो विधिः

ಆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಅಂತರಭೇದವನ್ನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯದವನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿ—ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ನನ್ನ ಎಡ ಅಂಗದಿಂದ ಜನಿಸಿದನು; ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ನನ್ನ ಬಲ ಅಂಗದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು.

Verse 57

महाप्रलयकृद्रुद्रो विश्वात्मा हृदयोद्भवः । त्रिधा भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुभवाख्यया

ನಾನು ರುದ್ರನು—ಮಹಾಪ್ರಳಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಹೃದಯದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವನು. ನಾನೇ ವಿಷ್ಣುವೂ ಹೌದು; ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಭವ (ಶಿವ) ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದ ನಾನು ತ್ರಿವಿಧ ರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 58

सर्गरक्षालयकरस्त्रिगुणैरज आदिभिः । गुणभिन्नश्शिवस्साक्षात्प्रकृते पुरुषात्परः

ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಮೂಲಕವೂ, ಅಜ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸాక్షಾತ್ ಶಿವನೇ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಶಿವನು ಗುಣಭಿನ್ನನು; ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅತೀತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು.

Verse 59

परं ब्रह्माद्वयो नित्योऽनन्तः पूर्णो निरंजनः । अंतस्तमो वहिस्सत्त्वस्त्रिजगत्पालको हरिः

ಅವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ—ಅದ್ವಯ, ನಿತ್ಯ, ಅನಂತ, ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ನಿರಂಜನ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತ, ಹೊರಗೆ ಸತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವನು; ಹರಿಯಾಗಿ ತ್ರಿಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುವನು.

Verse 60

अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यस्त्रिजगल्लयकृद्धरः

ಅವನು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವಮಯ, ಹೊರಗೆ ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತ; ಅವನೇ ಧಾರಕನು, ತ್ರಿಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನೂ ಲಯಗೊಳಿಸುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 61

अंतर्बहीरजाश्चैव त्रिजगत्सृष्टिकृद्विधिः । एवं गुणास्त्रिदेवेषु गुणभिन्नः शिवः स्मृतः

ಅಂತರವೂ ಹೊರವೂ ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ತ್ರಿಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು. ಹೀಗೆ ತ್ರಿದೇವರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಶಿವನು ಗುಣಭಿನ್ನ, ಗುಣಾತೀತನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 62

विष्णो सृष्टिकरं प्रीत्या पालयैनं पितामहम् । संपूज्यस्त्रिषु लोकेषु भविष्यसि मदाज्ञया

ಹೇ ವಿಷ್ಣುವೇ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಈ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸು. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀನು ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯನಾಗುವೆ.

Verse 63

तव सेव्यो विधेश्चापि रुद्र एव भविष्यति । शिवपूर्णावतारो हि त्रिजगल्लयकारकः

ನೀನು ಸೇವಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವವನನ್ನೂ, ವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಪೂಜಿಸುವವನನ್ನೂ ಅವನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರುದ್ರನಾಗುವನು. ಅವನು ಶಿವನ ಪೂರ್ಣಾವತಾರ; ತ್ರಿಜಗದ ಲಯಕಾರಕನು.

Verse 64

पाद्मे भविष्यति सुतः कल्पे तव पितामहः । तदा द्रक्ष्यसि मां चैव सोऽपि द्रक्ष्यति पद्मजः

ಪದ್ಮಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನೇ ನಿನ್ನ ಪಿತಾಮಹನಾಗುವನು. ಆಗ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವೆ; ಆ ಪದ್ಮಜನು (ಬ್ರಹ್ಮ) ಕೂಡ ನನ್ನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವನು.

Verse 65

एवमुक्त्वा महेशानः कृपां कृत्वातुलां हरः । पुनः प्रोवाच सुप्रीत्या विष्णुं सर्वेश्वरः प्रभुः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹೇಶಾನನಾದ ಹರನು ಅತುಲ ಕೃಪೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಪ್ರಭುವು ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನುಡಿದನು.