हंस-वराह-रूपग्रहण-कारणम् (The Reason for Assuming the Swan and Boar Forms)

Verse 1

नारद उवाच । विधे विधे महाभाग धन्यस्त्वं सुरसत्तम । श्राविताद्याद्भुता शैवकथा परमपावनी

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ವಿಧೇ, ಹೇ ವಿಧೇ! ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ, ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ! ನೀನು ಧನ್ಯನು; ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದು ನೀನು ನನಗೆ ಈ ಅದ್ಭುತ, ಪರಮಪಾವನ ಶೈವಕಥೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೀ.

Verse 2

तत्राद्भुता महादिव्या लिंगोत्पत्तिः श्रुता शुभा । श्रुत्वा यस्याः प्रभावं च दुःखनाशो भवेदिह

ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ಅದ್ಭುತ, ಮಹಾದಿವ್ಯ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಕಥೆ ಕೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅರಿತರೆ, ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ದುಃಖನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 3

अनंतरं च यज्जातं माहात्म्यं चरितं तथा । सृष्टेश्चैव प्रकारं च कथय त्वं विशेषतः

ನಂತರ ಏನು ಸಂಭವಿಸಿತೋ ಅದರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿ ಹೇಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತೋ ಆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೂಡ ನೀನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳು.

Verse 4

ब्रह्मोवाच । सम्यक् पृष्टे च भवता यज्जातं तदनंतरम् । कथयिष्यामि संक्षेपाद्यथा पूर्वं श्रुतं मया

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅದಾದ ನಂತರ ತಕ್ಷಣ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಾನು ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿದಂತೆ, ಅದನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 5

अंतर्हिते तदा देवे शिवरूपे सनातने । अहं विष्णुश्च विप्रेन्द्र अधिकं सुखमाप्तवान्

ಶಿವರೂಪನಾದ ಸನಾತನ ದೇವನು ಅಂತರ್ದಾನವಾದಾಗ, ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ನಾನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದವು.

Verse 6

मया च विष्णुना रूपं हंसवाराहयोस्तदा । संवृतं तु ततस्ताभ्यां लोकसर्गावनेच्छया

ಆಗ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವೂ ನಾನೂ ಹಂಸ ಹಾಗೂ ವರಾಹ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಆವರಿತರಾದೆವು।

Verse 7

नारद उवाच । विधे ब्रह्मन् महाप्राज्ञ संशयो हृदि मे महान् । कृपां कृत्वातुलां शीघ्रं तं नाशयितुमर्हसि

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ! ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸಂಶಯವಿದೆ. ಅತುಲ ಕೃಪೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರ ನಿವಾರಿಸಬೇಕು।

Verse 8

हंसवाराहयो रूपं युवाभ्यां च धृतं कथम् । अन्यद्रूपं विहायैव किमत्र वद कारणम्

ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಹಂಸ ಮತ್ತು ವರಾಹ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ? ಇತರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ಕಾರಣವೇನು—ಹೇಳಿರಿ।

Verse 9

सूत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः । स्मृत्वा शिवपदांभोजं ब्रह्मा सादरमब्रवीत्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾತ್ಮ ನಾರದನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿವನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಸಾದರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । हंसस्य चोर्द्ध्वगमने गतिर्भवति निश्चला । तत्त्वातत्त्वविवेकोऽस्ति जलदुग्धविभागवत्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹಂಸನ (ಪರಮಾರ್ಥಸಾಧಕ ಆತ್ಮನ) ಊರ್ಧ್ವಗಮನದಲ್ಲಿ ಅವನ ಗತಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವ-ಅತತ್ತ್ವಗಳ ವಿವೇಕ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ನೀರಿನಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಂತೆ.

Verse 11

अज्ञानज्ञानयोस्तत्त्वं विवेचयति हंसकः । हंसरूपं धृतं तेन ब्रह्मणा सृष्टिकारिणा

ಹಂಸನು (ವಿವೇಕಾತ್ಮ) ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಭೇದಿಸಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಂಸರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.

Verse 12

विवेको नैव लब्धश्च यतो हंसो व्यलीयत । शिवस्वरूपतत्त्वस्य ज्योतिरूपस्य नारद

ನಿಜವಾದ ವಿವೇಕ ದೊರಕದ ಕಾರಣ ಹಂಸನು ಲೀನನಾದನು. ಓ ನಾರದ, ಜ್ಯೋತಿರೂಪಿಯಾದ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದಾಗ ಹೀಗೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 13

सृष्टिप्रवृत्तिकामस्य कथं ज्ञानं प्रजायते । यतो लब्धो विवेकोऽपि न मया हंसरूपिणा

ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಲು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ? ನಾನೂ ಸಹ—ಹಂಸರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ—ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಆ ವಿವೇಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.

Verse 14

गमनेऽधो वराहस्य गतिर्भवति निश्चला । धृतं वाराहरूपं हि विष्णुना वनचारिणा

ವರಾಹನು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಹೋದಾಗ ಅವನ ಗತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಅಚಲವಾಯಿತು. ನಿಜವಾಗಿ, ವನಚಾರಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆ ಅವತರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ವಾರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು.

Verse 15

अथवा भवकल्पार्थं तद्रूपं हि प्रकल्पितम् । विष्णुना च वराहस्य भुवनावनकारिणा

ಅಥವಾ ಭವಕಲ್ಪವನ್ನು ಧಾರಣೆಮಾಡಿ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಲು ಆ ರೂಪವೇ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು—ಭುವನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ವಿಷ್ಣುವು ವರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ.

Verse 16

यद्दिनं हि समारभ्य तद्रूपं धृतवान्हरिः । तद्दिनं प्रति कल्पोऽसौ कल्पो वाराहसंज्ञकः

ಹರಿಯು ಆ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ದಿನದಿಂದಲೇ ಈ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಕಲ್ಪವು ‘ವಾರಾಹ ಕಲ್ಪ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 17

तदिच्छा वा यदा जाता ताभ्यां रूपं हि धारणे । तद्दिनं प्रतिकल्पोऽसौ कल्पो वाराहसंज्ञक्

ಆ ಇಚ್ಛೆ ಉದಯವಾದಾಗ, ಸೃಷ್ಟಿಧಾರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದರು. ಆ ದಿನವೇ ‘ಪ್ರತಿಕಲ್ಪ’ವಾಗಿ, ‘ವಾರಾಹ ಕಲ್ಪ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 18

इति प्रश्नोत्तरं दत्तं प्रस्तुतं शृणु नारद । स्मृत्वा शिवपदांभोजं वक्ष्ये सृष्टिविधिं मुने

ಇಂತೆ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿ, ಈಗ ಮುಂದಿನ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳು, ಹೇ ನಾರದ. ಶಿವನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ಸೃಷ್ಟಿವಿಧಾನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು।

Verse 19

अंतर्हिते महादेवे त्वहं लोकपितामहः । तदीयं वचनं कर्तुमध्यायन्ध्यानतत्परः

ಮಹಾದೇವನು ಅಂತರ್ಹಿತನಾದಾಗ ನಾನು—ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮ—ಅವನ ವಚನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದೆನು।

Verse 20

नमस्कृत्य तदा शंभुं ज्ञानं प्राप्य हरेस्तदा । आनंदं परमं गत्वा सृष्टिं कर्तुं मनो दधे

ಆಗ ಶಂಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ಯಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು; ನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು।

Verse 21

विष्णुश्चापि तदा तत्र प्रणिपत्य सदाशिवम् । उपदिश्य च मां तात ह्यंतर्धानमुपागतः

ಆಗ ವಿಷ್ಣುವೂ ಅಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಹೇ ತಾತ, ನನಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು।

Verse 22

ब्रह्माण्डाच्च बहिर्गत्वा प्राप्य शम्भोरनुग्रहम् । वैकुंठनगरं गत्वा तत्रोवास हरिस्सदा

ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಹೊರಗೆ ತೆರಳಿ, ಶಂಭು (ಶಿವ)ನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ವೈಕುಂಠನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಮಾಡಿದನು।

Verse 23

अहं स्मृत्वा शिवं तत्र विष्णुं वै सृष्टिकाम्यया । पूर्वं सृष्टं जलं यच्च तत्रांजलिमुदाक्षिपम्

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನೂ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿದೆ; ಮೊದಲಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ನೀರನ್ನು ಅಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಅಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದೆ।

Verse 24

अतोऽण्डमभवत्तत्र चतुर्विंशतिसंज्ञ कम् । विराड्रूपमभूद्विप्र जलरूपमपश्यतः

ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ‘ಚತುರ್ವಿಂಶತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಂಡವು ಉಂಟಾಯಿತು—ಅಂದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದದು. ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಅದು ವಿರಾಟ್‌ರೂಪವಾಯಿತು, ಆದರೆ ನೋಡುವವರಿಗೆ ಜಲರೂಪದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು।

Verse 25

ततस्संशयमापन्नस्तपस्तेपे सुदारुणम् । द्वादशाब्दमहं तत्र विष्णुध्यानपरायणः

ಆಮೇಲೆ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದೆನು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಷ್ಣುಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದೆನು.

Verse 26

तस्मिंश्च समये तात प्रादुर्भूतो हरिस्स्वयम् । मामुवाच महाप्रीत्या मदंगं संस्पृशन्मुदा

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೇ ತಾತ, ಸ್ವಯಂ ಹರಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಹರ್ಷದಿಂದ ನನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 27

विष्णुरुवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि नादेयो विद्यते तव । ब्रह्मञ्छंभुप्रसादेन सर्वं दातुं समर्थकः

ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—“ವರವನ್ನು ಕೇಳು; ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನಗೆ ನೀಡಲಾಗದದ್ದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನು.”

Verse 28

ब्रह्मोवाच । युक्तमेतन्महाभाग दत्तोऽहं शंभुना च ते । तदुक्तं याचते मेऽद्य देहि विष्णो नमोऽस्तु ते

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ, ಇದು ಯುಕ್ತವೇ. ಶಂಭುವು ನನನ್ನು ನಿನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನೇ ನಾನು ಯಾಚಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ, ದಯಮಾಡಿ ನೀಡು—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.”

Verse 29

विराड्रूपमिदं ह्यंडं चतुर्विंशतिसंज्ञकम् । न चैतन्यं भवत्यादौ जडीभूतं प्रदृश्यते

ವಿರಾಟರೂಪವಾದ ಈ ಅಂಡವು ‘ಚತುರ್ವಿಂಶತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವಿಲ್ಲ; ಇದು ಜಡರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 30

प्रादुर्भूतो भवानद्य शिवानुग्रहतो हरे । प्राप्तं शंकरसंभूत्या ह्यण्डं चैतन्यमावह

ಹೇ ಹರಿ, ಇಂದು ನೀನು ಶಿವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದ್ದೀ. ಶಂಕರನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಂಡವು ದೊರೆತಿದೆ; ಈಗ ಆ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಆವಹಿಸು.

Verse 31

इत्युक्ते च महाविष्णुश्शंभोराज्ञापरायणः । अनंतरूपमास्थाय प्रविवेश तदंडकम्

ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಶಂಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಪರಾಯಣನಾದ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಅನಂತರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ಅಂಡಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 32

सहस्रशीर्षा पुरुषस्सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं सर्वतस्पृत्वा तदण्डं व्याप्तवानिति

ಸಹಸ್ರಶಿರಸ್ಸು, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಿ, ಸಹಸ್ರಪಾದನಾದ ಆ ಪುರುಷನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಂಡವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು.

Verse 33

प्रविष्टे विष्णुना तस्मिन्नण्डे सम्यक्स्तुतेन मे । सचेतनमभूदण्डं चतुर्विंशतिसंज्ञकम्

ವಿಷ್ಣು ಆ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದ ನಂತರ, ಆ ಅಂಡವು ಚೇತನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ‘ಚತುರ್ವಿಂಶತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 34

पातालादि समारभ्य सप्तलोकाधिपः स्वयम् । राजते स्म हरिस्तत्र वैराजः पुरुषः प्रभुः

ಪಾತಾಳದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಪ್ತಲೋಕಗಳವರೆಗೆ, ಸ್ವಯಂ ಹರಿ—ಸರ್ವಲೋಕಾಧಿಪತಿ ಪ್ರಭು—ಅಲ್ಲಿ ವೈರಾಜ ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನಾಗಿ ಪರಮಾಧಿಪತಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿರಾಜಿಸಿದನು।

Verse 35

कैलासनगरं रम्यं सर्वोपरि विराजितम् । निवासार्थं निजस्यैव पंचवक्त्र श्चकार ह

ತನ್ನ ಸ್ವನಿವಾಸಾರ್ಥವಾಗಿ ಪಂಚವಕ್ತ್ರ ಪ್ರಭುವು ರಮ್ಯವಾದ ಕೈಲಾಸನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಅದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭೆಯಿಂದ ವಿರಾಜಿಸಿತು।

Verse 36

ब्रह्मांडस्य तथा नाशे वैकुण्ठस्य च तस्य च । कदाचिदेव देवर्षे नाशो नास्ति तयोरिह

ಓ ದೇವರ್ಷಿ! ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ವೈಕುಂಠವೂ ಆ ಪರಮಧಾಮವೂ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಆ ಎರಡಕ್ಕೂ ವಿನಾಶವಿಲ್ಲ—ಪ್ರಳಯವು ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ.

Verse 37

सत्यं पदमुपाश्रित्य स्थितोऽहं मुनिसत्तम । सृष्टिकामोऽभवं तात महादेवाज्ञया ह्यहम्

ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಸತ್ಯವಾದ ಅವಿನಾಶಿ ಪದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದೆ. ನಂತರ, ಓ ತಾತ, ಮಹಾದೇವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಕಾಮನಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದೆನು।

Verse 38

सिसृक्षोरथ मे प्रादुरभवत्पापसर्गकः । अविद्यापंचकस्तात बुद्धिपूर्वस्तमोपमः

ಓ ತಾತ! ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದಾಗ, ನನ್ನಿಂದ ‘ಪಾಪಸರ್ಗ’ ಎಂಬ ಸೃಷ್ಟಿಧಾರೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು. ಅದು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಪಂಚವಿಧ ಅವಿದ್ಯೆ, ಘನ ಅಂಧಕಾರದಂತೆ ಇತ್ತು।

Verse 39

ततः प्रसन्नचित्तोऽहमसृजं स्थावराभिधम् । मुख्यसर्गं च निस्संगमध्यायं शंभुशासनात्

ನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ನಾನು ‘ಸ್ಥಾವರ’ವೆನ್ನಲ್ಪಡುವ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ; ಶಂಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಿಸ್ಸಂಗವಾದ ಮುಖ್ಯಸರ್ಗವನ್ನೂ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದೆ।

Verse 40

तं दृष्ट्वा मे सिसृक्षोश्च ज्ञात्वा साधकमात्मनः । सर्गोऽवर्तत दुःखाढ्यस्तिर्यक्स्रोता न साधकः

ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಧಕನೆಂದು ತಿಳಿದು ಸರ್ಗವು ಮುಂದುವರಿಯಿತು; ಆದರೆ ಅದು ದುಃಖಭರಿತವಾಗಿ ತಿರ್ಯಕ್‌ (ತಮಸ್ಸುಬಂಧ) ಸ್ರೋತದಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಸಾಧನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲಿಲ್ಲ।

Verse 41

तं चासाधकमाज्ञाय पुनश्चिंतयतश्च मे । अभवत्सात्त्विकस्सर्ग ऊर्ध्वस्रोता इति द्रुतम्

ಅವನನ್ನೂ ಅಸಾಧಕನೆಂದು ತಿಳಿದು ನಾನು ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ, ತಕ್ಷಣವೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಸರ್ಗವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅದನ್ನು ‘ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 42

देवसर्गः प्रतिख्यातस्सत्योऽतीव सुखावहः । तमप्यसाधकं मत्वाऽचिंतयं प्रभुमात्मनः

ದೇವಸರ್ಗವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪವೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಕರವೂ ಆಗಿತ್ತು; ಆದರೂ ಅದನ್ನೂ ಅಸಾಧಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಭು—ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು।

Verse 43

प्रादुरासीत्ततस्सर्गो राजसः शंकराज्ञया । अवाक्स्रोता इति ख्यातो मानुषः परसाधकः

ಆಮೇಲೆ ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ರಾಜಸ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು. ಅದು ‘ಅವಾಕ್ಸ್ರೋತಾ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು—ಮಾನವಾಕಾರವಾಗಿ, ಪರಮ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಥವಾದುದು.

Verse 44

महादेवाज्ञया सर्गस्ततो भूतादिकोऽभवत् । इति पंचविधा सृष्टिः प्रवृत्ता वै कृता मया

ಮಹಾದೇವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮ ಮುಂದುವರಿಯಿತು; ನಂತರ ಭೂತಾದಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಪಂಚವಿಧ ಸೃಷ್ಟಿ ನನ್ನಿಂದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

Verse 45

त्रयस्सर्गाः प्रकृत्याश्च ब्रह्मणः परिकीर्तिताः । तत्राद्यो महतस्सर्गो द्वितीयः सूक्ष्मभौतिकः

ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗುವ ಮೂರು ಸರ್ಗಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲದು ಮಹತ್ ಸರ್ಗ; ಎರಡದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೌತಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸರ್ಗ.

Verse 46

वैकारिकस्तृतीयश्च इत्येते प्रकृतास्त्रयः । एवं चाष्टविधास्सर्गाः प्रकृतेर्वेकृतैः सह

ಮೂರನೆಯದು ‘ವೈಕಾರಿಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಇವು ಮೂರು ಪ್ರಾಕೃತ ಸರ್ಗಗಳು. ಹೀಗೆ ವೈಕೃತ ಸರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸರ್ಗಗಳು ಎಂಟು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 47

कौमारो नवमः प्रोक्तः प्राकृतो वैकृतश्च सः । एषामवांतरो भेदो मया वक्तुं न शक्यते

ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ‘ಕೌಮಾರ’ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಎರಡು ವಿಧ—ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ವೈಕೃತ. ಇವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಪಭೇದಗಳನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲಾರೆನು।

Verse 48

अल्पत्वादुपयोगस्य वच्मि सर्गं द्विजात्मकम् । कौमारः सनकादीनां यत्र सर्गो महानभूत्

ಉಪಯೋಗ ಅಲ್ಪವಾದುದರಿಂದ ನಾನು ದ್ವಿಜಾತ್ಮಕ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜನ್ಮ) ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದೇ ಕೌಮಾರ ಸೃಷ್ಟಿ; ಇಲ್ಲಿ ಸನಕಾದಿ ಕುಮಾರರ ಮಹಾನ್ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು।

Verse 49

सनकाद्याः सुता मे हि मानसा ब्रह्मसंमिताः । महावैराग्यसंपन्ना अभवन्पंच सुव्रताः

ಸನಕ ಮೊದಲಾದವರು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರರು; ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾನ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವರು. ಮಹಾವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ ಆ ಐವರು ಸುವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದರು।

Verse 50

मयाज्ञप्ता अपि च ते संसारविमुखा बुधाः । शिवध्यानैकमनसो न सृष्टौ चक्रिरे मतिम्

ನಾನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೂ ಆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂಸಾರದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಏಕಮಾತ್ರ ಶಿವಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಹಾಕಲಿಲ್ಲ।

Verse 51

प्रत्युत्तरं च तदनु श्रुत्वाहं मुनिसत्तम । अकार्षं क्रोधमत्युग्रं मोहमाप्तश्च नारद

ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದೆ; ಮೋಹಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದೆ, ಓ ನಾರದಾ।

Verse 52

कुद्धस्य मोहितस्याथ विह्वलस्य मुने मम । क्रोधेन खलु नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिंदवः

ಹೇ ಮುನಿಯೇ! ನಾನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾದಾಗ, ಆ ಕ್ರೋಧವೇಗದಿಂದ ನನ್ನ ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಸುರಿದವು।

Verse 53

तस्मिन्नवसरे तत्र स्मृतेन मनसा मया । प्रबोधितोहं त्वरितमागतेना हि विष्णुना

ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ, ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಂದ ವಿಷ್ಣುವು ನನ್ನನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಪ್ರಬೋಧಿಸಿದನು।

Verse 54

तपः कुरु शिवस्येति हरिणा शिक्षितोऽप्यहम् । तपोकारी महद्घोरं परमं मुनिसत्तम

‘ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡು’ ಎಂದು ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ನನಗೂ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಆಗ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಪರಮ, ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ, ಮಹಾ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದೆ.

Verse 55

तपस्यतश्च सृष्ट्यर्थं भ्रुवोर्घ्राणस्य मध्यतः । अविमुक्ताभिधाद्देशात्स्वकीयान्मे विशेषतः

ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಭ್ರೂಗಳೂ ಮೂಗಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನನ್ನದೇ ‘ಅವಿಮುಕ್ತ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಿಂದ—ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಟನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು.

Verse 56

त्रिमूर्तीनां महेशस्य प्रादुरासीद्घृणानिधिः । आर्द्धनारीश्वरो भूत्वा पूर्णाशस्सकलेश्वरः

ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೇಶನು—ಕರುಣಾನಿಧಿ—ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಅವನು ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನಾಗಿ, ಪೂರ್ಣ ಆಶ್ರಯಸ್ವರೂಪನಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ರೂಪ-ಶಕ್ತಿಗಳ ಈಶ್ವರನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.

Verse 57

तमजं शंकरं साक्षात्तेजोराशिमुमापतिम् । सर्वज्ञं सर्वकर्तारं नीललोहितसंज्ञकम्

ಆಗ ಅವನು ಅಜನ್ಮನಾದ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಕಟ ಶಂಕರನನ್ನು ಕಂಡನು—ದಿವ್ಯ ತೇಜೋರಾಶಿ, ಉಮಾಪತಿ; ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವಕರ್ತ, ‘ನೀಲಲೋಹಿತ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ।

Verse 58

दृष्ट्वा नत्वा महाभक्त्या स्तुत्वाहं तु प्रहर्षितः । अवोचं देवदेवेशं सृज त्वं विविधाः प्रजाः

ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ನಾನು ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದೆ; ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಬಳಿಕ ದೇವದೇವೇಶನಿಗೆ ಹೇಳಿದೆ—“ನೀನು ವಿವಿಧ ಪ್ರಜைகளை ಸೃಷ್ಟಿಸು.”

Verse 59

श्रुत्वा मम वचस्सोथ देवदेवो महेश्वरः । ससर्ज स्वात्मनस्तुल्यान्रुद्रो रुद्रगणान्बहून

ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವದೇವನಾದ ಮಹೇಶ್ವರ ರುದ್ರನು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಅನೇಕ ರುದ್ರಗಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।

Verse 60

अवोचं पुनरेवेशं महारुद्रं महेश्वरम् । जन्ममृत्युभयाविष्टास्सृज देव प्रजा इति

ನಂತರ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಆ ಈಶನಾದ ಮಹಾರುದ್ರ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದೆ: ‘ಹೇ ದೇವ, ಜನನಮರಣಭಯದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು।’

Verse 61

एवं श्रुत्वा महादेवो मद्वचः करुणानिधिः । प्रहस्योवाच मां सद्यः प्रहस्य मुनिसत्तम

ಈ ರೀತಿ ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕರುಣಾನಿಧಿಯಾದ ಮಹಾದೇವನು ನಗುತ್ತಾ, ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ತಕ್ಷಣವೇ ನಗುನಗುತ್ತಾ ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 62

महादेव उवाच । जन्ममृत्युभयाविष्टा नाहं स्रक्ष्ये प्रजा विधे । अशोभनाः कर्मवशा विमग्ना दुःखवारिधौ

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದರು—‘ಹೇ ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ), ಜನನಮರಣಭಯದಿಂದ ಆವೃತವಾದ, ಅಶುಭ ಸ್ವಭಾವದ, ಕರ್ಮವಶವಾಗಿ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ದುಃಖವಾರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ।’

Verse 63

अहं दुःखोदधौ मग्ना उद्धरिष्यामि च प्रजाः । सम्यक्ज्ञानप्रदानेन गुरुमूर्तिपरिग्रहः

ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಾನು ಉದ್ಧರಿಸುವೆನು. ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನಿಸಲು ನಾನು ಗುರುಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 64

त्वमेव सृज दुःखाढ्याः प्रजास्सर्वाः प्रजापते । मदाज्ञया न बद्धस्त्वं मायया संभविष्यसि

ಹೇ ಪ್ರಜಾಪತೇ! ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀನೇ ದುಃಖಸಮೃದ್ಧಿಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜ들을 ಸೃಷ್ಟಿಸು. ನೀನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅಸಂಗನಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವೆ.

Verse 65

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मां स भगवान्सुश्रीमान्नीललोहितः । सगणः पश्यतो मे हि द्रुतमंतर्दधे हरः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ನನಗೆ ಹೇಳಿ, ಶುಭಶ್ರೀಯುತ ನೀಲಲೋಹಿತನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಡನೆ, ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಯಿತು; ಹೀಗೆ ಹರನು ಸ್ವಯಂ ಅಂತರ್ದೃಶ್ಯನಾದನು.