संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇana) — “Account of Sandhyā’s Story”

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणो मुनिसत्तमः । स मुदोवाच संस्मृत्य शंकरं प्रीतमानसः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ಋಷಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಆನಂದದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 2

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग विष्णुशिष्य महामते । अद्भुता कथिता लीला त्वया च शशिमौलिनः

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಹೇ ವಿಧೇ, ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ, ಹೇ ವಿಷ್ಣುಶಿಷ್ಯ ಮಹಾಮತೇ! ನೀವು ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ಶಿವನ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 3

गृहीतदारे मदने हृष्टे हि स्वगृहे गते । दक्षे च स्वगृहं याते तथा हि त्वयि कर्तरि

ಕಾಮದೇವನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ, ದಕ್ಷನೂ ತನ್ನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ—ಆದರೂ, ಹೇ ಕರ್ತಾ (ಶಿವ), ನಡೆದ ಎಲ್ಲದರ ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಷ್ಠಾನಕರ್ತನಾಗಿ ನೀವೇ ಇದ್ದಿರಿ।

Verse 4

मानसेषु च पुत्रेषु गतेषु स्वस्वधामसु । संध्या कुत्र गता सा च ब्रह्मपुत्री पितृप्रसूः

ಮಾನಸಪುತ್ರರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಬ್ರಹ್ಮಕನ್ಯೆಯೂ ಪಿತೃಗಳ ಜನನಿಯೂ ಆದ ಆ ಸಂಧ್ಯೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು?”

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे संध्याचरित्रवर्णनो नाम पंचमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ಸತೀಖಂಡದಲ್ಲಿ “ಸಂಧ್ಯಾಚರಿತ್ರವರ್ಣನ” ಎಂಬ ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 6

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मपुत्रश्च धीमतः । संस्मृत्य शंकरं सक्त्या ब्रह्मा प्रोवाच तत्त्ववित्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಧೀಮಂತ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ (ನಾರದ)ನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನು ಶಕ್ತಿಯ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು; ನಂತರ ತತ್ತ್ವವಿತ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं च मुने सर्वं संध्यायाश्चरितं शुभम् । यच्छ्रुत्वा सर्वकामिन्यस्साध्व्यस्स्युस्सर्वदा मुने

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನೇ, ಸಂಧ್ಯೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುಭ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ, ಹೇ ಮುನೇ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಸದಾ ಸಾಧ್ವಿಯರಾಗಿ ದೃಢವ್ರತಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 8

सा च संध्या सुता मे हि मनोजाता पुराऽ भवत् । तपस्तप्त्वा तनुं त्यक्त्वा सैव जाता त्वरुंधती

ಆ ಸಂಧ್ಯಾ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರಿ; ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದಳು. ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಆ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅವಳೇ ಪುನಃ ಪತಿವ್ರತೆ ಅರುಂಧತಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು.

Verse 9

मेधातिथेस्सुता भूत्वा मुनिश्रेष्ठस्य धीमती । ब्रह्मविष्णुमहेशानवचनाच्चरितव्रता

ಅವಳು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೇಧಾತಿಥಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶಾನ (ಶಿವ) ಅವರ ವಚನಾನುಸಾರ ಅವಳು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ವ್ರತಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಳು.

Verse 10

वव्रे पतिं महात्मानं वसिष्ठं शंसितव्रतम् । पतिव्रता च मुख्याऽभूद्वंद्या पूज्या त्वभीषणा

ಅವಳು ಶಂಸಿತ ವ್ರತಗಳಿರುವ ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದಳು. ಪತಿವ್ರತೆಯರಲ್ಲಿ ಅವಳು ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿ, ವಂದನೀಯಳೂ ಪೂಜ್ಯಳೂ ಆಗಿ, ತಪೋಬಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿನಿಯಾಗಿ ಭೀಷಣ ಪ್ರತಾಪವಂತಳಾದಳು.

Verse 12

नारद उवाच । कथं तया तपस्तप्तं किमर्थं कुत्र संध्यया । कथं शरीरं सा त्यक्त्वाऽभवन्मेधातिथेः सुता । कथं वा विहितं देवैर्ब्रह्मविष्णुशिवैः पतिम् । वसिष्ठं तु महात्मानं संवव्रे शंसितव्रतम्

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಅವಳು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಿದಳು, ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಯಾವ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ/ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ? ಅವಳು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೇಗೆ ಮೇಧಾತಿಥಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಯಿತು? ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ದೇವರುಗಳು ಅವಳಿಗೆ ಪತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಧಿಸಿದರು, ಅದರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತ ವ್ರತಧಾರಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಅವಳು ವರಿಸಿದಳು?

Verse 13

एतन्मे श्रोष्यमाणाय विस्तरेण पितामह । कौतूहलमरुंधत्याश्चरितं ब्रूहि तत्त्वतः

ಹೇ ಪಿತಾಮಹ! ನಾನು ಕೇಳಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಕುತೂಹಲಕರವಾದ ಅರುಂಧತಿಯ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತತ್ತ್ವಾನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । अहं स्वतनयां संध्यां दृष्ट्वा पूर्वमथात्मनः । कामायाशु मनोऽकार्षं त्यक्त्वा शिवभयाच्च सा

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಸ್ವಕನ್ಯೆ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಾಮದ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಆದರೆ ಅವಳು ಶಿವಭಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು।

Verse 15

संध्यायाश्चलितं चित्तं कामबाणविलोडितम् । ऋषीणामपि संरुद्धमानसानां महात्मनाम्

ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಮಬಾಣಗಳಿಂದ ಕಲಕಲ್ಪಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿರುವ ಮಹಾತ್ಮ ಋಷಿಗಳದ್ದೂ ಚಿತ್ತ ಚಲಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ।

Verse 16

भर्गस्य वचनं श्रुत्वा सोपहासं च मां प्रति । आत्मनश्चलितत्वं वै ह्यमर्यादमृषीन्प्रति

ನನ್ನತ್ತ ಉಪಹಾಸಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ ಭರ್ಗನು ಹೇಳಿದ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನನ್ನೊಳಗೆ ಧೈರ್ಯ ಚಲಿಸಿದುದನ್ನು ಅರಿತೆ; ಋಷಿಗಳ प्रति ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಮર્યಾದಾಭಂಗವನ್ನೂ ಕಂಡೆ।

Verse 17

कामस्य तादृशं भावं मुनिमोहकरं मुहुः । दृष्ट्वा संध्या स्वयं तत्रोपयमायातिदुःखिता

ಮುನಿಗಳನ್ನೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಕಾಮನ ಅಂಥ ಭಾವವನ್ನು ಮರುಮರು ಕಂಡು, ಸಂಧ್ಯೆ ಸ್ವತಃ ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಶರಣು ಬೇಡಿದಳು।

Verse 18

ततस्तु ब्रह्मणा शप्ते मदने च मया मुने । अंतर्भूते मयि शिवे गते चापि निजास्पदे

ಆಮೇಲೆ, ಓ ಮುನಿಯೇ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೂ ನನ್ನಿಂದಲೂ ಶಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮದನನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಲೀನನಾದನು; ನಾನು ಶಿವನು ನನ್ನ ಸ್ವಧಾಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದೆನು.

Verse 19

आमर्षवशमापन्ना सा संध्या मुनिसत्तम । मम पुत्री विचार्यैवं तदा ध्यानपराऽभवत्

ಓ ಮುನಿಸತ್ತಮ, ಆ ಸಂಧ್ಯೆ ಆಕ್ರೋಶದ ವಶವಾಯಿತು. ನನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಆಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣಳಾದಳು.

Verse 20

ध्यायंती क्षणमेवाशु पूर्वं वृत्तं मनस्विनी । इदं विममृशे संध्या तस्मिन्काले यथोचितम्

ದೃಢಮನಸ್ಸಿನ ಸತಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಹಿಂದೆ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸಂಧ್ಯೆ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಯಥೋಚಿತವಾದುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು.

Verse 21

संध्योवाच । उत्पन्नमात्रां मां दृष्ट्वा युवतीं मदनेरितः । अकार्षित्सानुरागोयमभिलाषं पिता मम

ಸಂಧ್ಯೆ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ನನ್ನನ್ನು ಯುವತಿಯಾಗಿ ಕಂಡು, ಕಾಮದೇವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನಸ್ಸು ಅನುರಾಗಭರಿತ ಆಸೆಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾಯಿತು।

Verse 22

पश्यतां मानसानां च मुनीनां भावितात्मनाम् । दृष्ट्वैव माममर्यादं सकाममभवन्मनः

ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಭಾವಿತಾತ್ಮ ಮುನಿಗಳೂ ನೋಡುತ್ತಿರಲಾಗಿ, ನಾನು ಮર્યಾದೆ ಮೀರಿ ವರ್ತಿಸಿದುದನ್ನು ಕಂಡ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಕಾಮದಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಯಿತು।

Verse 24

फलमेतस्य पापस्य मदनस्स्वयमाप्तवान् । यस्तं शशाप कुपितः शंभोरग्रे पितामहः

ಈ ಪಾಪದ ಫಲವನ್ನು ಮದನನೇ ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಶಂಭುವಿನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದ್ದನು.

Verse 26

यन्मां पिता भ्रातरश्च सकाममपरोक्षतः । दृष्ट्वा चक्रुस्स्पृहां तस्मान्न मत्तः पापकृत्परा

ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಿ ನನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಕಾಮವಶರಾಗಿ ಲೋಭದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸ್ಪೃಹೆ ಬೆಳೆಸಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 27

ममापि कामभावोभूदमर्यादं समीक्ष्य तान् । पत्या इव स्वकेताते सर्वेषु सहजेष्वषि

ಅವರು ಮર્યಾದೆ ಮೀರಿ ವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಮಭಾವ ಉದಯವಾಯಿತು; ಅವರು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪತಿಗಳೇ ಎಂಬಂತೆ, ಆ ಎಲ್ಲ ಸಹಚರರ ಮೇಲೂ ನನ್ನ ಅಂತರಂಗ ವಾಲಿತು.

Verse 28

करिष्यारम्यस्य पापस्य प्रायश्चित्तमहं स्वयम् । आत्मानमग्नौ होष्यामि वेदमार्गानुसारत

ನಾನು ಮಾಡಲು ಹೊರಟಿರುವ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ನಾನು ಸ್ವತಃ ಆಗುವೆನು; ವೇದಮಾರ್ಗಾನುಸಾರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 29

किं त्वेकां स्थापयिष्यामि मर्यादामिह भूतले । उत्पन्नमात्रा न यथा सकामास्स्युश्शरीरिणः

ಆದರೆ ನಾನು ಈ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮર્યಾದೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು—ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾಮನೆ ಮತ್ತು ಭೋಗಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಲಿತರಾಗಬಾರದು.

Verse 30

एतदर्थमहं कृत्वा तपः परम दारुणम् । मर्यादां स्थापयिष्यामि पश्चात्त्यक्षामि जीवितम्

ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವೆನು; ಧರ್ಮಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಂತರ ಈ ಜೀವಿತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.

Verse 31

यस्मिञ्च्छरीरे पित्रा मे ह्यभिलाषस्स्वयं कृतः । भातृभिस्तेन कायेन किंचिन्नास्ति प्रयोजनम्

ನನ್ನ ದೇಹದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆಯೇ ಸ್ವತಃ ಆಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ, ಆ ದೇಹದಿಂದ ಸಹೋದರರ ನಡುವೆ ನನಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?

Verse 32

मया येन शरीरेण तातेषु सहजेषु च । उद्भावितः कामभावो न तत्सुकृतसाधनम्

ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಸಹಜ ಸಂಬಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಮಭಾವ ಉಂಟಾದರೆ, ಅಂಥದು ಪುಣ್ಯಸಾಧನವೇ ಅಲ್ಲ.

Verse 33

इति संचित्य मनसा संध्या शैलवरं ततः । जगाम चन्द्रभागाख्यं चन्द्रभागापगा यतः

ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಸಂಧ್ಯಾ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹೊರಟು, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿ ಹರಿಯುವ ‘ಚಂದ್ರಭಾಗಾ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.

Verse 34

अथ तत्र गतां ज्ञात्वा संध्यां गिरिवरं प्रति । तपसे नियतात्मानं ब्रह्मावोचमहं सुतम्

ನಂತರ ಸಂಧ್ಯಾ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಬ್ರಹ್ಮನು ನನಗೆ—ತನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ—ಹೇಳಿದನು.

Verse 35

वशिष्ठं संयतात्मानं सर्वज्ञं ज्ञानयोगिनम् । समीपे स्वे समासीनं वेदवेदाङ्गपारगम्

ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಸಿಷ್ಠರು ಆಸೀನರಾಗಿದ್ದರು—ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಜ್ಞಾನಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ—ಹತ್ತಿರದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ವೇದ ಹಾಗೂ ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರು.

Verse 36

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठ पुत्र गच्छ त्वं संध्यां जातां मनस्विनीम् । तपसे धृतकामां च दीक्षस्वैनां यथा विधि

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ವಸಿಷ್ಠಪುತ್ರನೇ! ನೀ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು; ಅವಳು ದೃಢಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ತಪೋದೀಕ್ಷೆ ನೀಡು।

Verse 37

मंदाक्षमभवत्तस्याः पुरा दृष्ट्वैव कामुकान् । युष्मान्मां च तथात्मानं सकामां मुनिसत्तम

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹಿಂದೆ ಕಾಮಾಸಕ್ತರನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡಿದಷ್ಟೇ ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಅವಳು ನಿಮ್ಮನ್ನೂ, ನನ್ನನ್ನೂ, ತನ್ನನ್ನೂ ಕಾಮಸ್ಪರ್ಶಿತರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು।

Verse 38

अभूतपूर्वं तत्कर्म पूर्व मृत्युं विमृश्य सा । युष्माकमात्मनश्चापि प्राणान्संत्यक्तुमिच्छति

ಆ ಅಪೂರ್ವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಮುಂಚೆಯೇ ಮರಣವನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಿದ ಆಕೆ, ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ—ನಿಮ್ಮ ನಿಮಿತ್ತ—ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾಳೆ।

Verse 39

समर्यादेषु मर्यादां तपसा स्थापयिष्यति । तपः कर्तुं गता साध्वी चन्द्रभागाख्यभूधरे

ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಸಾಧ್ವೀ ಸತೀ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದಳು; ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಎಂಬ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದಳು।

Verse 40

न भावं तपसस्तात सानुजानाति कंचन । तस्माद्यथोपदेशात्सा प्राप्नोत्विष्टं तथा कुरु

ಪ್ರಿಯನೇ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ತಪಸ್ಸಿನ ಅಂತರಂಗ ಭಾವವನ್ನಾಗಲಿ ಫಲವನ್ನಾಗಲಿ ಯಾರೂ ನಿಜವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾರರು, ಅನುಮೋದಿಸಲಾರರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶದಂತೆ ನಡೆ, ಆಕೆ ಇಷ್ಟವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ।

Verse 41

इदं रूपं परित्यज्य निजं रूपांतरं मुने । परिगृह्यांतिके तस्यास्तपश्चर्यां निदर्शयन्

ಓ ಮುನೇ, ಈ ರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತನ್ನದೇ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು, ತಪಶ್ಚರ್ಯದ ನಿಯಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತ ಶೈವ ತಪೋಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು।

Verse 42

इदं स्वरूपं भवतो दृष्ट्वा पूर्वं यथात्र वाम् । नाप्नुयात्साऽथ किंचिद्वै ततो रूपांतरं कुरु

ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಿನ್ನ ಇದೇ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಈಗ ಹೊಸದೇನೂ ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸು.

Verse 43

ब्रह्मोवाच नारदेत्थं वसिष्ठो मे समाज्ञप्तो दयावता । यथाऽस्विति च मां प्रोच्य ययौ संध्यांतिकं मुनिः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನಾರದ, ದಯಾಳು ವಶಿಷ್ಠರು ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು. ‘ಯಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮುನಿ ಸಂಧ್ಯಾಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 44

तत्र देवसरः पूर्णं गुणैर्मानससंमितम् । ददर्श स वसिष्टोथ संध्यां तत्तीरगामपि

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಶುಭಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಪವಿತ್ರ ಮಾನಸಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ದಿವ್ಯ ಸರೋವರವನ್ನು ಕಂಡನು. ನಂತರ ವಶಿಷ್ಠರು ಅದರ ತೀರದೊಡ್ಡಾಗಿ ಸಾಗುವ ಸಂಧ್ಯಾದೇವಿಯನ್ನೂ ಕಂಡರು.

Verse 45

तीरस्थया तया रेजे तत्सरः कमलोज्ज्वलम् । उद्यदिंदुसुनक्षत्र प्रदोषे गगनं यथा

ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ದೇವಿಯಿಂದ ಆ ಕಮಲಪ್ರಕಾಶ ಸರೋವರವು ಹೊಳೆಯಿತು; ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುವ ಚಂದ್ರನೂ ನಕ್ಷತ್ರಸಮೂಹವೂ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮಿನುಗಿಸುವಂತೆ.

Verse 46

मुनिर्दृष्ट्वाथ तां तत्र सुसंभावां स कौतुकी । वीक्षांचक्रे सरस्तत्र बृहल्लोहितसंज्ञकम्

ಮುನಿಯು ಅವಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ ಕಂಡು, ಕೌತುಕದಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ‘ಬೃಹಲ್ಲೋಹಿತ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸರೋವರವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದನು।

Verse 47

चन्द्रभागा नदी तस्मात्प्राकाराद्दक्षिणांबुधिम् । यांती सा चैव ददृशे तेन सानुगिरेर्महत्

ಆ ಪ್ರಾಕಾರದಿಂದ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡಿತು; ಅದು ಹರಿಯುತ್ತಾ, ಸುತ್ತಲಿನ ಪರ್ವತಗಳೊಡನೆ ಮಹತ್ತಾದ, ಭವ್ಯವಾದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡಳು।

Verse 48

निर्भिद्य पश्चिमं सा तु चन्द्रभागस्य सा नदी । यथा हिमवतो गंगा तथा गच्छति सागरम्

ಆ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಚೀರಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹರಿಯಿತು. ಹಿಮವಂತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಗಂಗೆಯು ಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ, ಅವಳೂ ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಸಾಗಿದಳು.

Verse 49

तस्मिन् गिरौ चन्द्रभागे बृहल्लोहिततीरगाम् । संध्यां दृष्ट्वाथ पप्रच्छ वसिष्ठस्सादरं तदा

ಚಂದ್ರಭಾಗ ಎಂಬ ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಬೃಹಲ್ಲೋಹಿತ ನದಿತೀರದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಗ ಗೌರವದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 50

वशिष्ठ उवाच । किमर्थमागता भद्रे निर्जनं त्वं महीधरम् । कस्य वा तनया किं वा भवत्यापि चिकीर्षितम्

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭದ್ರೇ, ನೀನು ಈ ನಿರ್ಜನ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದೆ? ನೀನು ಯಾರ ಮಗಳು, ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶವೇನು?

Verse 51

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं वद गुह्यं न चेद्भवेत् । वदनं पूर्णचन्द्राभं निश्चेष्टं वा कथं तव

ನಾನು ಇದನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಇದು ಗುಪ್ತವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಳಿರಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ನಿಮ್ಮ ಮುಖ ಹೇಗೆ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟವೂ ನಿರ್ವಿಕಾರವೂ ಆಯಿತು?

Verse 52

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वशिष्ठस्य महात्मनः । दृष्ट्वा च तं महात्मानं ज्वलंतमिव पावकम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾತ್ಮ ವಶಿಷ್ಠರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುವ ಆ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಹಾಗೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದರು.

Verse 53

शरीरधृग्ब्रह्मचर्यं विलसंतं जटाधरम् । सादरं प्रणिपत्याथ संध्योवाच तपोधनम्

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಜಟಾಧಾರಿಯಾದ, ನಿಯಮಸಂಯಮದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂಧ್ಯೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಆ ತಪೋಧನನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದಳು.

Verse 54

संध्योवाच । यदर्थमागता शैलं सिद्धं तन्मे निबोध ह । तव दर्शनमात्रेण यन्मे सेत्स्यति वा विभो

ಸಂಧ್ಯೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಹೇ ವಿಭೋ, ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೀವು ಈ ಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ನನಗೆ ಏನು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿದೆ?”

Verse 55

तपश्चर्तुमहं ब्रह्मन्निर्जनं शैलमागता । ब्रह्मणोहं सुता जाता नाम्ना संध्येति विश्रुता

“ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ನಾನು ಈ ನಿರ್ಜನ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ; ‘ಸಂಧ್ಯಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 56

यदि ते युज्यते सह्यं मां त्वं समुपदेशय । एतच्चिकीर्षितं गुह्यं नान्यैः किंचन विद्यते

ಇದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವೂ ಸಹ್ಯವೂ ಆಗಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸು. ನನ್ನ ಈ ಸಂಕಲ್ಪ ಗುಹ್ಯವಾದುದು; ಇತರರಿಗೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

Verse 57

अज्ञात्वा तपसो भावं तपोवनमुपाश्रिता । चिंतया परिशुष्येहं वेपते हि मनो मम

ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಜವಾದ ಭಾವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ನಾನು ಈ ತಪೋವನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ನಾನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡುಗುತ್ತದೆ.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । आकर्ण्य तस्या वचनं वसिष्ठो ब्रह्मवित्तमः । स्वयं च सर्वकृत्यज्ञो नान्यत्किंचन पृष्टवान्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವಳ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠನು, ತಾನೇ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ತವ್ಯ-ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಇನ್ನೇನನ್ನೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ.

Verse 59

अथ तां नियतात्मानं तपसेति धृतोद्यमाम् । प्रोवाच मनसा स्मृत्वा शंकरं भक्तवत्सलम्

ಅವಳು ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಿತಳಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದಕ್ಷನು—ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ—ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 60

वसिष्ठ उवाच । परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमः परमाराध्यः शम्भुर्मनसि धार्यताम्

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದರು—ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿ, ಪರಮ ತಪಸ್ವಿ, ಪರಮೋನ್ನತ ಮತ್ತು ಪರಮಾರಾಧ್ಯನಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕು.

Verse 61

धर्मार्थकाममोक्षाणां य एकस्त्वादिकारणम् । तमेकं जगतामाद्यं भजस्व पुरुषोत्तमम्

ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಗಳ ಏಕೈಕ ಆದಿಕಾರಣನಾದ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತುಗಳ ಆದ್ಯನಾದ ಆ ಏಕ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಭಜಿಸು।

Verse 62

मंत्रेणानेन देवेशं शम्भुं भज शुभानने । तेन ते सकला वाप्तिर्भविष्यति न संशयः

ಹೇ ಶುಭಾನನೆ! ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ದೇವೇಶ ಶಂಭುವನ್ನು ಭಜಿಸು; ಅದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುವುದು—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 63

ॐ नमश्शंकरायेति ओंमित्यंतेन सन्ततम् । मौनतपस्याप्रारंम्भं तन्मे निगदतः शृणु

‘ಓಂ ನಮಃ ಶಂಕರಾಯ’—ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಓಂ’ ಮುದ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಜಪಿಸು. ಈಗ ಮೌನತಪಸ್ಸಿನ ಆರಂಭವಿಧಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳು.

Verse 64

स्नानं मौनेन कर्तव्यं मौनेन हरपूजनम् । द्वयोः पूर्णजलाहारं प्रथमं षष्ठकालयोः

ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮೌನದಿಂದಲೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಮೌನದಲ್ಲೇ ಹರ (ಶಿವ) ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಎರಡೂ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಲಾಹಾರವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು—ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.

Verse 65

तृतीये षष्ठकाले तु ह्युपवासपरो भवेत् । एवं तपस्समाप्तौ वा षष्ठे काले क्रिया भवेत्

ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಆರನೆಯ ನಿಯತಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಉಪವಾಸನಿಷ್ಠನಾಗಿರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದಾಗಲೂ ಆರನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕ್ರಿಯೆ (ಅನುಷ್ಠಾನ) ನೆರವೇರಬೇಕು.

Verse 66

एवं मौनतपस्याख्या ब्रह्मचर्यफलप्रदा । सर्वाभीष्टप्रदा देवि सत्यंसत्यं न संशयः

ಹೇ ದೇವಿ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ‘ಮೌನತಪ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈ ಆಚರಣೆ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ—ಇದು ಸತ್ಯ, ಸತ್ಯವೇ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 67

एवं चित्ते समुद्दिश्य कामं चिंतय शंकरम् । स ते प्रसन्न इष्टार्थमचिरादेव दास्यति

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಲೋಕಿಕ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಂಕರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸು. ಅವನು ನಿನಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ, ಅಚಿರದಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವನು.

Verse 68

ब्रह्मोवाच । उपविश्य वसिष्ठोथ संध्यायै तपसः क्रियाम् । तामाभाष्य यथान्यायं तत्रैवांतर्दधे मुनिः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ ವಸಿಷ್ಠನು ಕುಳಿತು ಸಂಧ್ಯಾ-ತಪಸ್ಸಿನ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಆ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಿಯಮಾನುಸಾರ (ಅವಳಿಗೆ) ಬೋಧಿಸಿ, ಮುನಿಯು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.