सतीदेव्याः योगमार्गेण देहत्यागः — Satī’s Yogic Abandonment of the Body

Verse 1

नारद उवाच । मौनीभूता यदा सासीत्सती शंकरवल्लभा । चरित्रं किमभूत्तत्र विधे तद्वद चादरात्

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯೆ ಸತಿ ಮೌನಿಯಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಏನು ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು? ಹೇ ವಿಧಾತಾ (ಬ್ರಹ್ಮಾ), ಅದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳು।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । मौनीभूता सती देवी स्मृत्वा स्वपतिमादरात । क्षितावुदीच्यां सहसा निषसाद प्रशांतधीः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ತನ್ನ ಪತಿ ಶಿವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿ ದೇವಿ ಸತಿ ಮೌನಿಯಾದಳು; ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವಳು ಅಚಾನಕ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಳು।

Verse 3

जलमाचम्य विधिवत् संवृता वाससा शुचिः । दृङ्निमील्य पतिं स्मृत्वा योगमार्गं समाविशत्

ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಶುದ್ಧಳಾಗಿ, ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಆವೃತಳಾಗಿ, ಸತಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಳು; ಪತಿರೂಪ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಯೋಗಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು।

Verse 4

कृत्वासमानावनिलौ प्राणापानौ सितानना । उत्थाप्योदानमथ च यत्नात्सा नाभिचक्रतः

ನಂತರ ಶುಭ್ರಮುಖಿಯಾದ ಸತಿ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ವಾಯುಗಳನ್ನು ಸಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದು; ನಾಭಿಚಕ್ರದಿಂದ ಉದಾನವಾಯುವನ್ನು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದಳು।

Verse 5

हृदि स्थाप्योरसि धिया स्थितं कंठाद्भ्रुवोस्सती । अनिंदितानयन्मध्यं शंकरप्राणवल्लभा

ಶಂಕರನ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯೆಯಾದ ನಿರ್ದೋಷ ಸತಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ; ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಕ್ಷಸ್ಥಳಕ್ಕೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಂಠಕ್ಕೆ, ಕೊನೆಗೆ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಳು।

Verse 6

एवं स्वदेहं सहसा दक्षकोपाज्जिहासती । दग्धे गात्रे वायुशुचिर्धारणं योगमार्गतः

ಹೀಗೆ ದಕ್ಷನ ಮೇಲಿನ ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತ್ಯಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಸತಿ, ಪ್ರಾಣನಿಯಮದಿಂದ ಶುದ್ಧಳಾಗಿ ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಧಾರಣೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ಅವಳ ಅಂಗಗಳು ದಗ್ಧವಾದವು.

Verse 7

ततस्स्वभर्तुश्चरणं चिंतयंती न चापरम् । अपश्यत्सा सती तत्र योगमार्गनिविष्टधीः

ನಂತರ ಸತಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನೇ ಮಾತ್ರ ಚಿಂತಿಸಿ, ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದಳು.

Verse 8

हतकल्मषतद्देहः प्रापतच्च तदग्निना । भस्मसादभवत्सद्यो मुनिश्रेष्ठ तदिच्छया

ಆ ದೇಹದ ಕಲ್ಮಷಗಳು ನಾಶವಾಗಿದ್ದವು; ಅದು ಆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಅವಳ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅದು ತಕ್ಷಣ ಭಸ್ಮವಾಯಿತು.

Verse 9

तत्पश्यतां च खे भूमौ वादोऽभूत्सुमहांस्तदा । हाहेति सोद्भुतश्चित्रस्सुरादीनां भयावहः

ಅವರು ನೋಡುತ್ತಿರಲಾಗಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆಕಾಶದಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು. “ಹಾ! ಹಾ!” ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ವಿಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿ ದೇವತೆಗಳಾದಿಗಳಿಗೆ ಭಯಕಾರಿಯಾಯಿತು.

Verse 10

हं प्रिया परा शंभोर्देवी दैवतमस्य हि । अहादसून् सती केन सुदुष्टेन प्रकोपिता

“ನಾನು ಶಂಭುವಿನ ಪರಮ ಪ್ರಿಯ ದೇವಿ—ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೈವಶಕ್ತಿ. ಯಾವ ಮಹಾದುಷ್ಟನು ಸತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿ ಅವಳು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು?”

Verse 11

अहो त्वनात्म्यं सुमहदस्य दक्षस्य पश्यत । चराचरं प्रजा यस्य यत्पुत्रस्य प्रजापतेः

ಅಹೋ! ದಕ್ಷನ ಈ ಮಹಾ ಅನರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿವೇಕದ ಅಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ. ಯಾರಿಂದ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆ ಹುಟ್ಟಿದರೋ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾದವನೇ ಇಂತಹ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.

Verse 12

अहोद्य द्विमनाऽभूत्सा सती देवी मनस्विनी । वृषध्वजप्रियाऽभीक्ष्णं मानयोग्या सतां सदा

ಅಹೋ! ಆ ದಿನ ಮನಸ್ವಿನೀ ದೇವಿ ಸತಿಯ ಮನಸ್ಸು ದ್ವಿಮನಸ್ಕವಾಯಿತು. ವೃಷಧ್ವಜ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ನಿತ್ಯಪ್ರಿಯಳಾದ ಅವಳು ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ಸದಾ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 13

सोयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मधृक् स प्रजापतिः । महतीमपकीर्तिं हि प्राप्स्यति त्वखिले भवे

ಈ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು—ಅಸಹಿಷ್ಣು ಹೃದಯವಂತನು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ದ್ವೇಷವಿರುವವನು—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅಪಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

Verse 14

यत्स्वांगजां सुतां शंभुद्विट् न्यषे धत्समुद्यताम् । महानरकभोगी स मृतये नोऽपराधतः

ನೀನು ನಿನ್ನದೇ ದೇಹಜಾತವಾದ, ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾದ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದೆ; ಆದಕಾರಣ ಶಂಭುದ್ವೇಷಿ ಮಹಾನರಕದ ಘೋರ ಯಾತನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವನು—ಅವನ ಮರಣವು ಕೇವಲ ಅಪರಾಧಫಲವೇ.

Verse 15

वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वाऽसुत्यागमद्भुतम् । द्रुतं तत्पार्षदाः क्रोधादुदतिष्ठन्नुदायुधाः

ಸತಿ ಜನಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಅದ್ಭುತ ಆತ್ಮತ್ಯಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವನ ಪಾರ್ಷದರು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಎದ್ದು ನಿಂತರು।

Verse 16

द्वारि स्थिता गणास्सर्वे रसायुतमिता रुषा । शंकरस्य प्रभोस्ते वाऽकुध्यन्नतिमहाबलाः

ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಗಣರೂ ಕ್ರೋಧರಸದಿಂದ ಉರಿದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಭು ಶಂಕರನ ಅತಿಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಪರಿವಾರಸೇವಕರು ಆದ್ದರಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡರು.

Verse 17

हाहाकारमकुर्वंस्ते धिक्धिक् न इति वादिनः । उच्चैस्सर्वेऽसकृद्वीरःश्शंकरस्य गणाधिपाः

ಶಂಕರನ ಗಣಗಳ ಆ ವೀರ ನಾಯಕರು ಮರುಮರು ಜೋರಾಗಿ ‘ಹಾ ಹಾ’ ಎಂದು ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ “ಧಿಕ್ ಧಿಕ್! ಇಲ್ಲ, ಇದು ಆಗಬಾರದು” ಎಂದು ಕೂಗಿದರು.

Verse 18

हाहाकारेण महता व्याप्त मासीद्दिगन्तरम् । सर्वे प्रापन् भयं देवा मुनयोन्येपि ते स्थिताः

ಆ ಮಹಾ ‘ಹಾ ಹಾ’ ಹಾಹಾಕಾರದಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಭಯಗ್ರಸ್ತರಾದರು; ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಮುನಿಗಳೂ ಇತರರೂ ನಡುಗುತ್ತ ನಿಂತರು.

Verse 19

गणास्संमंत्र्य ते सर्वेऽभूवन् क्रुद्धा उदायुधाः । कुर्वन्तः प्रलयं वाद्यशस्त्रैर्व्याप्तं दिगंतरम्

ಆ ಗಣರೆಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಕೋಪಗೊಂಡು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು. ಯುದ್ಧವಾದ್ಯಗಳ ಘೋಷ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳ ಮಿಂಚಿನಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬಿಸಿ, ಪ್ರಳಯದಂತೆಯೇ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

Verse 20

शस्त्रैरघ्नन्निजांगानि केचित्तत्र शुचाकुलाः । शिरोमुखानि देवर्षे सुतीक्ष्णैः प्राणनाशिभिः

ಓ ದೇವರ್ಷಿಯೇ, ಅಲ್ಲಿ ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದ ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು; ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ, ಪ್ರಾಣಹಾನಿಕಾರಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಲೆ ಮತ್ತು ಮುಖಗಳನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡರು.

Verse 21

इत्थं ते विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा । गणायुते द्वे च तदा तदद्भुतमिवाभवत्

ಹೀಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ (ಸತಿ)ಯೊಂದಿಗೆ ಅವರೂ ವಿನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಆಗ ಶಿವಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಯುತಗಳೂ ನಾಶವಾದವು; ಆ ಘಟನೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ (ಭಯಂಕರವಾಗಿ) ತೋರಿತು.

Verse 22

गणा नाशाऽवशिष्टा ये शंकरस्य महात्मनः । दक्षं तं क्रोधितं हन्तुं मुदा तिष्ठन्नुदायुधाः

ಮಹಾತ್ಮ ಶಂಕರನ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶದ ನಂತರ ಉಳಿದವರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ನಿಂತರು; ಕ್ರೋಧಿತ ದಕ್ಷನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು.

Verse 23

तेषामापततां वेगं निशम्य भगवान् भृगुः । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहोन्मुने

ಓ ಮುನೇ! ಅವರ ದಾಳಿ ವೇಗವನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಭೃಗು ಯಜ್ಞಘಾತಕರನ್ನು ಘಾತಿಸುವ ಯಜುಷ್ ಮಂತ್ರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಾಹುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.

Verse 24

हूयमाने च भृगुणा समुत्पेतुर्महासुराः । ऋभवो नाम प्रबलवीरास्तत्र सहस्रशः

ಭೃಗು ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದಂತೆ ಮಹಾಸುರರು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು—ಋಭವರು ಎಂಬ ಬಲಿಷ್ಠ ವೀರರು, ಅಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಶಃ.

Verse 25

तैरलातायुधैस्तत्र प्रमथानां मुनीश्वर । अभूद्युद्धं सुविकटं शृण्वतां रोमहर्षणम्

ಓ ಮುನೀಶ್ವರ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಥರು ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಆಯುಧಗಳಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 26

ऋभुभिस्तैर्महावीरैर्हन्यमानास्समन्ततः । अयत्नयानाः प्रमथा उशद्भिर्ब्रह्मतेजसा

ಆ ಮಹಾವೀರ ಋಭುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು, ಹಿಂದಿನ ಸುಲಭತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಎದುರಾಳಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾನ ದಹಿಸುವ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಗ್ಧರಾದಂತೆ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟರು।

Verse 27

एवं शिवगणास्ते वै हता विद्राविता द्रुतम् । शिवेच्छया महाशक्त्या तदद्भुतमिवाऽभवत्

ಹೀಗೆ ಆ ಶಿವಗಣಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹತರಾಗಿ ಚದುರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ಅವನ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ, ಆ ಘಟನೆ ಅತೀ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ತೋರ್ಪಟ್ಟಿತು।

Verse 28

तद्दृष्ट्वा ऋषयो देवाश्शक्राद्यास्समरुद्गणाः । विश्वेश्विनौ लोकपालास्तूष्णीं भूतास्तदाऽभवन्

ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು—ಇಂದ್ರಾದಿಗಳು—ಮರುದ್ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಶ್ವೇದೇವರು ಹಾಗೂ ಲೋಕಪಾಲಕರೂ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೌನರಾದರು।

Verse 29

केचिद्विष्णुं प्रभुं तत्र प्रार्थयन्तस्समन्ततः । उद्विग्ना मन्त्रयंतश्च विप्राभावं मुहुर्मुहुः

ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಪ್ರಭು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಉದ್ವಿಗ್ನರಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಭಾವದ ಕುರಿತು ಮರುಮರು ಪರಸ್ಪರ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು।

Verse 30

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सत्युपाख्याने सतीदेहत्यागोपद्रववर्णनं नाम त्रिंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ಸತೀಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯೋಪಾಖ್ಯಾನಾಂತರ್ಗತವಾಗಿ ‘ಸತೀ ದೇಹತ್ಯಾಗಾನಂತರ ಉಂಟಾದ ಉಪದ್ರವದ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಮೂವತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।

Verse 31

एवंभूतस्तदा यज्ञो विघ्नो जातो दुरात्मनः । ब्रह्मबंधोश्च दक्षस्य शंकरद्रोहिणो मुने

ಓ ಮುನಿಯೇ, ಆಗ ಆ ಯಜ್ಞವು ವಿಘ್ನದಿಂದ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಯಿತು; ಶಂಕರದ್ರೋಹಿ, ದುರ್ಮತಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಬಂಧು’ ದಕ್ಷನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು.