प्रयागे महत्समाजः — शिवदर्शनं दक्षागमनं च (The Great Assembly at Prayāga: Śiva’s Appearance and Dakṣa’s Arrival)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । पुराभवच्च सर्वेषामध्वरो विधिना महान् । प्रयागे समवेतानां मुनीनां च महा त्मनाम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಎಲ್ಲರ ಹಿತಾರ್ಥವಾದ ಮಹಾ ಅಧ್ವರ (ಯಜ್ಞ) ನಡೆಯಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಮುನಿಗಳು ಸಮವಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು.

Verse 2

तत्र सिद्धास्समायातास्सनकाद्यास्सुरर्षयः । सप्रजापतयो देवा ज्ञानिनो ब्रह्मदर्शिनः

ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು ಸಮಾಗಮಿಸಿದರು; ಸನಕಾದಿ ದೇವರ್ಷಿಗಳೂ ಬಂದರು. ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳೊಡನೆ ದೇವರುಗಳು—ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮದರ್ಶಿಗಳು—ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾದರು.

Verse 3

अहं समागतस्तत्र परिवारसमन्वितः । निगमैरागमैर्युक्तो मूर्तिमद्भिर्महाप्रभैः

ನಾನೂ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪರಿಭಾರ-ಪರಿಚಾರಕರೊಡನೆ ಸಮಾಗತನಾದೆ; ಮತ್ತು ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿ, ಮೂರ್ತಿಮಂತರಾಗಿ ಇರುವ ನಿಗಮಗಳು ಹಾಗೂ ಆಗಮಗಳು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು.

Verse 4

समाजोभूद्विचित्रो हि तेषामुत्सवसंयुः । ज्ञानवादोऽभवत्तत्र नानाशास्त्रस मुद्भवः

ಅವರ ಆ ಸಮಾಗಮವು ನಿಜಕ್ಕೂ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಉತ್ಸವ-ಸಭೆಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಆತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನಸಂವಾದವು ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲೇ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 5

तस्मिन्नवसरे रुद्रस्सभवानीगणः प्रभुः । त्रिलोकहितकृत्स्वामी तत्रागात्सूक्तिकृन्मुने

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಓ ಮುನೇ, ಪ್ರಭು ರುದ್ರನು ಭವಾನಿಯೂ ಅವಳ ಗಣಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ತ್ರಿಲೋಕ ಹಿತಕೃತ್ ಸ್ವಾಮಿ ಶುಭವಾದ ಯಥೋಚಿತ ವಚನಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 6

दृष्ट्वा शिवं सुरास्सर्वे सिद्धाश्च मुनयस्तथा । अनमंस्तं प्रभुं भक्त्या तुष्टुवुश्च तथा ह्यहम्

ಶಿವನನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳೂ ಆ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು; ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದೆನು.

Verse 7

तस्थुश्शिवाज्ञया सर्वे यथास्थानं मुदान्विताः । प्रभुदर्शनसंतुष्टाः वर्णयन्तो निजं विधिम्

ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷಭರಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿಂತರು. ಪ್ರಭುವಿನ ದರ್ಶನದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಸೇವಾ-ವಿಧಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರು.

Verse 8

तस्मिन्नवसरे दक्षः प्रजापतिपतिः प्रभुः । आगमत्तत्र सुप्रीतस्सुवर्चस्वी यदृच्छया

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಭು ದಕ್ಷನು ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಸುಂದರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 9

मां प्रणम्य स दक्षो हि न्युष्टस्तत्र मदाज्ञया । ब्रह्माण्डाधिपतिर्मान्यो मानी तत्त्वबहिर्मुखः

ನನ್ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆ ದಕ್ಷನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ತಂಗಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಮಾನ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಅಹಂಕಾರಿಯೂ ತತ್ತ್ವದ ಒಳಸತ್ಯದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಮುಖನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 10

स्तुतिभिः प्रणिपातैश्च दक्षस्सर्वैस्सुरर्षिभिः । पूजितो वरतेजस्वी करौ बध्वा विनम्रकैः

ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರಣಿಪಾತಗಳಿಂದಲೂ ದಕ್ಷನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು. ವರತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ದಕ್ಷನನ್ನು ವಿನಮ್ರರು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು.

Verse 11

नानाविहारकृन्नाथस्स्वतंत्र परमोतिकृत् । नानामत्तं तदा दक्षं स्वासनस्थो महेश्वरः

ಆ ವೇಳೆ ನಾನಾವಿಧ ಲೀಲಾವಿಹಾರ ಮಾಡುವ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರನೂ ಪರಮೋನ್ನತನೂ ಆದ ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಸನದಲ್ಲೇ ಆಸೀನನಾಗಿ, ಅನೇಕ ಗರ್ವಗಳಿಂದ ಮದಗೊಂಡ ದಕ್ಷನನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು।

Verse 12

दृष्टाऽनतं हरं तत्र स मे पुत्रोऽप्रसन्नधीः । अकुपत्सहसा रुद्रे तदा दक्षः प्रजापतिः

ಅಲ್ಲಿ ಹರನು (ಶಿವನು) ನಮಿಸದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ನನ್ನ ಆ ಪುತ್ರ—ಅಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿ—ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ರುದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡನು।

Verse 13

क्रूरदृष्ट्या महागर्वो दृष्ट्वा रुद्रं महाप्रभुम् । सर्वान्संश्रावयन्नुच्चैरवोचज्ज्ञानवर्जितः

ಮಹಾಪ್ರಭುವಾದ, ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಕಂಡ ಆ ಮಹಾಗರ್ವಿ ಕ್ರೂರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತ, ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುವಂತೆ ಜೋರಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವಿವೇಕವಿಲ್ಲದವನು.

Verse 14

एते हि सर्वे च सुरासुरा भृशं नमंति मां विप्रवरास्तथर्षयः । कथं ह्यसौ दुर्जनवन्महामनास्त्वभूत्तु यः प्रेतपिशाचसंवृतः

ಇವರೆಲ್ಲ—ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ—ನನ್ನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಋಷಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರೇತ-ಪಿಶಾಚಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಮಹಾಮನಸ್ಸು ದುರ್ಜನನಂತೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ?

Verse 15

श्मशानवासी निरपत्रपो ह्ययं कथं प्रणामं न करोति मेऽधुना । लुप्तक्रियो भूतपिशाचसेवितो मत्तोऽविधो नीतिविदूषकस्सदा

‘ಇವನು ಶ್ಮಶಾನವಾಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಲಜ್ಜ—ಇನ್ನೂ ನನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಏಕೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ? ಇವನ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳು ಲೋಪಗೊಂಡಿವೆ, ಭೂತ-ಪಿಶಾಚಗಳಿಂದ ಸೇವಿತನು; ಮದಗೊಂಡವನಂತೆ ಅಶಿಸ್ತಿನವನು, ಸದಾ ನೀತಿಯನ್ನು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವವನು.’

Verse 16

पाखंडिनो दुर्जनपाप शीला दृष्ट्वा द्विजं प्रोद्धतनिंदकाश्च । वध्वां सदासक्तरतिप्रवीणस्तस्मादमुं शप्तुमहं प्रवृत्तः

ಆ ದ್ವಿಜನನ್ನು ನೋಡಿ—ಅವನು ಪಾಖಂಡಿ, ದುರ್ಜನ, ಪಾಪಶೀಲ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದ ನಿಂದಕ, ಮತ್ತು ಪರಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು—ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಲು ಪ್ರವೃತ್ತನಾದೆನು।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा स महाखलस्तदा रुषान्वितो रुद्रमिदं ह्यवोचत् । शृण्वंत्वमी विप्रवरास्तथा सुरा वध्यं हि मे चार्हथ कर्तुमेतम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾಖಲನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ ರುದ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: ‘ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳು ಕೇಳಲಿ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಧಾರ್ಹನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ನೀವು ಇವನನ್ನು ವಧಿಸಿರಿ.’

Verse 18

दक्ष उवाच । रुद्रो ह्ययं यज्ञबहिष्कृतो मे वर्णेष्वतीतोथ विवर्णरूपः । देवैर्न भागं लभतां सहैव श्मशानवासी कुलजन्म हीनः

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರುದ್ರನನ್ನು ನಾನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇವನು ವರ್ಣಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅತೀತನು, ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮಾನಚಿಹ್ನೆಗಳಿಲ್ಲದ ರೂಪಧಾರಿ. ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಇವನಿಗೆ ಭಾಗ ದೊರಕಬಾರದು; ಇವನು ಶ್ಮಶಾನವಾಸಿ, ಕುಲಜನ್ಮಹೀನನು.

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति दक्षोक्तमाकर्ण्य भृग्वाद्या बहवो जनाः । अगर्हयन् दुष्टसत्त्वं रुद्रं मत्त्वामरैस्समम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ದಕ್ಷನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕರು, ರುದ್ರನನ್ನು ದುಷ್ಟಸ್ವಭಾವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಇತರ ದೇವರಷ್ಟೇ ಸಮನೆಂದುಕೊಂಡು, ಅವನನ್ನು ದೂಷಿಸಿದರು.

Verse 20

नन्दी निशम्य तद्वाक्यं लालाक्षोतिरुषान्वितः । अब्रवीत्त्वरितं दक्षं शापं दातुमना गणः

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂದಿ ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾದವು. ಶಾಪ ನೀಡಲು ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟ ಆ ಗಣನು ತಡವಿಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 21

नन्दीश्वर उवाच । रेरे शठ महा मूढ दक्ष दुष्टमते त्वया । यज्ञबाह्यो हि मे स्वामी महेशो हि कृतः कथम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—“ಏ ಏ, ವಂಚಕ ಮಹಾಮೂಢ ದಕ್ಷಾ! ದುಷ್ಟಮತಿಯಾದ ನೀನು, ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟದ್ದು ಹೇಗೆ?”

Verse 22

यस्य स्मरणमात्रेण भवंति सफला मखाः । तीर्थानि च पवित्राणि सोयं शप्तो हरः कथम्

ಯಾರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಯಜ್ಞಗಳು ಫಲವತ್ತಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ—ಅದೇ ಹರ (ಶಿವ) ಹೇಗೆ ಶಪ್ತನಾಗಬಹುದು?

Verse 23

वृथा ते ब्रह्मचापल्याच्छप्तोयं दक्ष दुर्मते । वृथोपहसितश्चैवादुष्टो रुद्रो महा प्रभुः

ಓ ದಕ್ಷ ದುರ್ಮತೇ! ನಿನ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಹಂಕಾರ-ಚಾಪಲ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂಚಲ ಗರ್ವದಿಂದ ಈ ಶಾಪ ವ್ಯರ್ಥ. ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದೆ; ಮಹಾಪ್ರಭು ರುದ್ರನು ಎಂದಿಗೂ ದುಷ್ಟನಲ್ಲ.

Verse 24

येनेदं पाल्यते विश्वं सृष्टमंते विनाशितम् । शप्तोयं स कथं रुद्रो महेशो ब्राह्मणाधम

ಯಾರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಪಾಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದುದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ—ಆ ರುದ್ರ, ಆ ಮಹೇಶ ಹೇಗೆ ಶಪ್ತನಾಗಬಹುದು? ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಧಮ!

Verse 25

एवं निर्भत्सितस्तेन नन्दिना हि प्रजापतिः । नन्दिनं च शशापाथ दक्षो रोषसमन्वितः

ಈ ರೀತಿ ನಂದಿಯಿಂದ ಗದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ನಂದಿಯನ್ನೂ ಶಪಿಸಿದನು.

Verse 26

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयखण्डे सत्युपाख्याने शिवेन दक्षविरोधो नाम षड्विंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ಖಂಡವಾದ ಸತೀ-ಉಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ‘ದಕ್ಷನ ಶಿವವಿರೋಧ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತಾರುನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।

Verse 27

पाखंडवादनिरताः शिष्टाचारबहिष्कृताः । मदिरापाननिरता जटा भस्मास्थिधारिणः

ಅವರು ಪಾಖಂಡವಾದದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತರು; ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತರು, ಜಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭಸ್ಮ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इति शप्तास्तथा तेन दक्षेण शिवकिंकराः । तच्छ्रुत्वातिरुषाविष्टोभवन्नंदी शिवप्रियः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆ ದಕ್ಷನು ಶಿವನ ಕಿಂಕರರಿಗೆ ಶಾಪವಿತ್ತನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವಪ್ರಿಯನಾದ ನಂದಿ ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟನಾದನು।

Verse 29

प्रत्युवाच द्रुतं पक्षं गर्वितं तं महाखलम् । शिलादतनयो नंदी तेजस्वी शिववल्लभः

ಆಗ ಶಿಲಾದನ ಪುತ್ರನಾದ, ತೇಜಸ್ವಿ ಹಾಗೂ ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ನಂದಿ, ಆ ಗರ್ವಿತ ಮಹಾಖಲ ಪಕ್ಷಪಾತಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು।

Verse 30

नन्दीश्वर उवाच । रे दक्ष शठ दुर्बुद्धे वृथैव शिवकिंकराः । शप्तास्ते ब्रह्मचापल्याच्छिवतत्त्वमजानता

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು— ಏ ದಕ್ಷ, ಶಠನೇ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನೇ! ನೀನು ಶಿವಕಿಂಕರರನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶಪಿಸಿದ್ದೀ; ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆಯೇ ಚಾಪಲ್ಯದಿಂದ, ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಈ ಶಾಪವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ್ದೀ।

Verse 31

भृग्वाद्यैर्दुष्टचित्तैश्च मूढैस्स उपहासितः । महा प्रभुर्महेशानो ब्राह्मणत्वादहंमते

ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ದುಷ್ಟಚಿತ್ತದ ಮೂಢರು ಅವನನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದರು; ‘ಇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರಮತದಿಂದ ಮಹಾಪ್ರಭು ಮಹೇಶಾನನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದರು।

Verse 32

ये रुद्रविमुखाश्चात्र ब्राह्मणास्त्वादृशाः खलाः । रुद्रतेजःप्रभावत्वात्तेषां शापं ददाम्यहम्

ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಂತಹ ಖಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರುದ್ರವಿಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ರುದ್ರತೇಜಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಈಗ ಅವರ ಮೇಲೆ ಶಾಪವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 33

वेदवादरता यूयं वेदतत्त्वबहिर्मुखाः । भवंतु सततं विप्रा नान्यदस्तीति वादिनः

ನೀವು ವೇದವಾದದಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತರು; ವೇದತತ್ತ್ವದಿಂದ ಬಹಿರ್ಮುಖರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ನೀವು ಸದಾ ‘ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ವಾದಿಸುವವರಾಗಿಯೇ ಇರಲಿ।

Verse 34

कामात्मानर्स्स्वर्गपराः क्रोधलोभमदान्विताः । भवंतु सततं विप्रा भिक्षुका निरपत्रपाः

ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕಾಮವಶರಾಗಲಿ, ಸ್ವರ್ಗಪರರಾಗಲಿ, ಕ್ರೋಧ-ಲೋಭ-ಮದಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಲಿ. ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಅವರು ಸದಾ ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಭಿಕ್ಷುಕರಾಗಿಯೇ ಇರಲಿ।

Verse 35

वेदमार्गं पुरस्कृत्य ब्राह्मणाश्शूद्रयाजिनः । दरिद्रा वै भविष्यंति प्रतिग्रहरता स्सदा

ವೇದಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಶೂದ್ರರಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದರಿದ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸದಾ ಪ್ರತಿಗ್ರಹ (ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರ)ದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 36

असत्प्रतिग्रहाश्चैव सर्वे निरयगामिनः । भविष्यंति सदा दक्ष केचिद्वै ब्रह्मराक्षसाः

ಅಸತ್ ಪ್ರತಿಗ್ರಹ (ಅಧರ್ಮ ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರ) ಮಾಡುವವರು ಎಲ್ಲರೂ ನರಕಗಾಮಿಗಳು. ಓ ದಕ್ಷ, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸರಾಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 37

यश्शिवं सुरसामान्यमुद्दिश्य परमेश्वरम् । द्रुह्यत्यजो दुष्टमतिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत्

ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಭಾವಿಸಿ, ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ದ್ವೇಷ ಮಾಡುವವನು, ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಜನಾಗಿದ್ದರೂ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯಾಗಿ ತತ್ತ್ವಸತ್ಯದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 38

कूटधर्मेषु गेहेषु सदा ग्राम्यसुखेच्छया । कर्मतंत्रं वितनुता वेदवादं च शाश्वतम्

ಕೂಟ ಹಾಗೂ ಪಾಖಂಡ ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಆವರಿತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸದಾ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಭೋಗಸೌಖ್ಯದ ಆಸೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಅವರು ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಯಂತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ವೇದವಾದವನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತ ಅಂತ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ।

Verse 39

विनष्टानंदकमुखो विस्मृतात्मगतिः पशुः । भ्रष्टकर्मानयसदा दक्षो बस्तमुखोऽचिरात्

ಆನಂದವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಆತ್ಮದ ನಿಜ ಗತಿಯನ್ನು ಮರೆತು, ಆ ಪಶುಸ್ವಭಾವದ ದಕ್ಷನು ಸದಾ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ, ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅವನಿಗೆ ಆಡುಮುಖ ಉಂಟಾಯಿತು।

Verse 40

शप्तास्ते कोपिना तत्र नंदिना ब्राह्मणा यदा । हाहाकारो महानासीच्छप्तो दक्षेण चेश्वरः

ಅಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ನಂದಿಯು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಶಪಿಸಿದಾಗ ಮಹಾ ಗದ್ದಲ ಉಂಟಾಯಿತು; ಮತ್ತು ದಕ್ಷನು ಕೂಡ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಈಶ್ವರ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು।

Verse 41

तदाकर्ण्यामहत्यंतमनिंदंतं मुहुर्मुहुः । भृग्वादीनपि विप्रांश्च वेदसृट् शिव तत्त्ववित्

ಆ ಮಹಾ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಮರುಮರು ಕೇಳಿದ ಶಿವತತ್ತ್ವವಿದ್ ವೇದಜನ್ಯ ಪ್ರಭು ಬ್ರಹ್ಮನು ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಖಂಡಿಸಿದನು; ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಗಳನ್ನೂ ಕಠೋರವಾಗಿ ಗದರಿಸಿದನು।

Verse 42

ईश्वरोपि वचः श्रुत्वा नंदिनः प्रहसन्निव । उवाच मधुरं वाक्यं बोधयंस्तं सदाशिवः

ನಂದಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಈಶ್ವರನೂ ನಗುವಂತೆ, ಅವನಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತ ಸದಾಶಿವನು ಮಧುರವಾದ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 43

सदाशिव उवाच । शृणु नंदिन् महाप्राज्ञ न कर्तुं क्रोधमर्हसि । वृथा शप्तो ब्रह्मकुलो मत्वा शप्तं च मां भ्रमात्

ಸದಾಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ನಂದೀ, ಕೇಳು; ನೀನು ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬಾರದು. ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ‘ನಾವು ನನ್ನನ್ನೂ ಶಪಿಸಿದ್ದೇವೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಕುಲವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶಪಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 44

वेदो मंत्राक्षरमयस्साक्षात्सूक्तमयो भृशम् । सूक्ते प्रतिष्ठितो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम्

ವೇದವು ನಿಜವಾಗಿ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರಮಯ; ಅದು ಬಹಳವಾಗಿ ಸೂಕ್ತಮಯವಾಗಿದೆ. ಆ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲ ದೇಹಿಗಳ ಆತ್ಮನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 45

तस्मादात्मविदो नित्यं त्वं मा शप रुषान्वितः । शप्या न वेदाः केनापि दुर्द्धियापि कदाचन

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಆತ್ಮವಿದಾ, ಕೋಪದಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ ಶಾಪವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಡ. ವೇದಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾರಿಂದಲೂ—ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನಿಂದಲೂ ಸಹ—ಶಪಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ।

Verse 46

अहं शप्तो न चेदानीं तत्त्वतो बोद्धुमर्हसि । शान्तो भव महाधीमन्सनकादिविबोधकः

ನಾನು ಶಾಪಬದ್ಧನಾಗಿರದೆ ಇದ್ದರೆ, ನೀನು ಈಗಲೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ಹೇ ಮಹಾಧೀಮನ್, ಸನಕಾದಿ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದವನೇ, ಶಾಂತನಾಗು।

Verse 47

यज्ञोहं यज्ञकर्माहं यज्ञांगानि च सर्वशः । यतात्मा यज्ञनिरतो यज्ञबाह्योहमेव वै

ನಾನೇ ಯಜ್ಞ, ನಾನೇ ಯಜ್ಞಕರ್ಮ, ಯಜ್ಞದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಾನೇ. ನಾನು ಸಂಯತಾತ್ಮ, ಯಜ್ಞನಿರತ—ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಾತೀತನೂ ನಾನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ।

Verse 48

कोयं कस्त्वमिमे के हि सर्वोहमपि तत्त्वतः । इति बुद्ध्या हि विमृश वृथा शप्तास्त्वया द्विजाः

ವಿವೇಕದಿಂದ ಚಿಂತಿಸು—“ಇವನು ಯಾರು? ನೀನು ಯಾರು? ಇವರು ಯಾರು? ತತ್ತ್ವತಃ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮ.” ಹೀಗೆ ಅರಿತು ನೋಡು; ದ್ವಿಜರನ್ನು ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶಪಿಸಿದ್ದೀ.

Verse 49

तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य प्रपंचरचनो भव । बुधस्स्वस्थो महाबुद्धे नन्दिन् क्रोधादिवर्जितः

ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚರಚನೆಯ ಬಂಧನವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಸಂಸಾರಜಾಲವನ್ನು ನೇಯುವವನು ಆಗಬೇಡ. ಹೇ ಮಹಾಬುದ್ಧಿ ನಂದಿನ್, ಕ್ರೋಧಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಒಳಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಬುದ್ಧನಾಗು।

Verse 50

ब्रह्मोवाच । एवं प्रबोधितस्तेन शम्भुना नन्दिकेश्वरः । विवेकपरमो भूत्वा शांतोऽभूत्क्रोधवर्जितः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಶಂಭು (ಭಗವಾನ್ ಶಿವ) ಈ ರೀತಿ ಬೋಧಿಸಿದಾಗ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ವಿವೇಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು; ಅವನು ಶಾಂತನಾಗಿ, ಕ್ರೋಧವರ್ಜಿತನಾದನು.

Verse 51

शिवोपि तं प्रबोध्याशु स्वगणं प्राणवल्लभम् । सगणस्स ययौ तस्मात्स्वस्थानं प्रमुदान्वितः

ಶಿವನೂ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯನಾದ ಆ ಗಣನನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಎಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಆ ಗಣನು ತನ್ನ ಬಳಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಿಂದ ಹೊರಟು ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 52

दक्षोपि स रुषाविष्टस्तैर्द्धिजैः परिवारितः । स्वस्थानं च ययौ चित्ते शिवद्रो हपरायणः

ದಕ್ಷನೂ ಕೋಪಾವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಆ ದ್ವಿಜರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ತನ್ನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಶಿವದ್ರೋಹದಲ್ಲೇ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿತ್ತು।

Verse 53

रुद्रं तदानीं परिशप्यमानं संस्मृत्य दक्षः परया रुषान्वितः । श्रद्धां विहायैव स मूढबुद्धिर्निंदापरोभूच्छिवपूजकानाम्

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಶಪಿಸಿದುದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ದಕ್ಷನು ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಆವರಿತನಾದನು. ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಆ ಮೂಢಬುದ್ಧಿಯವನು ಶಿವಪೂಜಕರ ನಿಂದೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದನು.

Verse 54

इत्युक्तो दक्षदुर्बुद्धिश्शंभुना परमात्मना । परां दुर्धिषणां तस्य शृणु तात वदाम्यहम्

ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶಂಭು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯ ದಕ್ಷನ ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾಯಿತು—“ತಾತಾ, ಕೇಳು; ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಹಠಮಾರಿ ಮತ್ತು ಭ್ರಾಂತ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಈಗ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.”