सतीकृतप्रार्थना तथा परतत्त्वजिज्ञासा — Satī’s Prayer and Inquiry into the Supreme Principle
ಅಧ್ಯಾಯ ೨೩ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ—ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘ ದಿವ್ಯವಿಹಾರದ ನಂತರ ಸತಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ತೃಪ್ತಳಾಗಿ ವೈರಾಗ್ಯಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಅಂಜಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಗಾಢ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ—ದೇವದೇವ, ಮಹಾದೇವ, ಕರುಣಾಸಾಗರ, ಆರ್ತತ್ರಾಣ; ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಪುರುಷ, ರಜಃ-ಸತ್ತ್ವ-ತಮಃಗಳಿಗೆ ಅತೀತ, ನಿರ್ಗುಣವೂ ಸಗುಣವೂ, ಸಾಕ್ಷಿ, ಅವಿಕಾರ ಈಶ್ವರ. ನಂತರ ತನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ‘ಪರಂ ತತ್ತ್ವ’ದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ—ಅದರಿಂದ ಜೀವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂಸಾರದ ದುಃಖವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಲಿ; ವಿಷಯಾಸಕ್ತನಾದರೂ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆದು ‘ಸಂಸಾರಿ’ಯಾಗಿ ಉಳಿಯದಿರಲಿ. ಜೀವೋದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಈ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಾರ.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एवं कृत्वा विहारं वै शंकरेण च सा सती । संतुष्टा साभवच्चाति विरागा समजायत
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ದಿವ್ಯ ವಿಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ಸತೀ ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತಳಾದಳು; ಅವಳ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಗಾಢ ವೈರಾಗ್ಯ ಉದಯವಾಯಿತು.
Verse 2
एकस्मिन्दिवसे देवी सती रहसि संगता । शिवं प्रणम्य सद्भक्त्या न्यस्योच्चैः सुकृतांजलिः
ಒಂದು ದಿನ ದೇವಿ ಸತೀ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು. ಸದ್ದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಂಜಲಿ ಜೋಡಿಸಿ ಅವಳು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
Verse 3
सुप्रसन्नं प्रभुं नत्वा सा दक्षतनया सती । उवाच सांजलिर्भक्त्या विनयावनता ततः
ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿ ಸತೀ ನಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಂಜಲಿ ಜೋಡಿಸಿ, ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
Verse 4
सत्युवाच । देवदेव महादेव करुणा सागर प्रभो । दीनोद्धर महायोगिन् कृपां कुरु ममोपरि
ಸತಿ ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವ, ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪ್ರಭು! ಹೇ ದೀನೋದ್ಧಾರಕ ಮಹಾಯೋಗಿನ್, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡು.
Verse 5
त्वं परः पुरुषस्स्वामी रजस्सत्त्वतमः परः । निर्गुणस्सगुणस्साक्षी निर्विकारी महाप्रभुः
ನೀನೇ ಪರಮಪುರುಷ, ಸರ್ವಸ್ವಾಮಿ; ರಜಸ್ಸತ್ವತಮಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಅತೀತ. ನೀನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿಯೂ ಸಗುಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು; ಸಾಕ್ಷಿ-ಚೈತನ್ಯ, ನಿರ್ವಿಕಾರಿ ಮಹಾಪ್ರಭು.
Verse 6
धन्याहं ते प्रिया जाता कामिनी सुविहारिणी । जातस्त्वं मे पतिस्स्वामिन्भक्तिवात्सल्यतो हर
ನಾನು ಧನ್ಯೆ—ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುವ ಸ्नेಹಮಯಿ ಕಾಮಿನಿಯಾಗಿ ಆಗಿದ್ದೇನೆ। ಹೇ ಹರಾ! ಭಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಪತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ।
Verse 7
कृतो बहुसमा नाथ विहारः परमस्त्वया । संतुष्टाहं महेशान निवृत्तं मे मनस्ततः
ಹೇ ನಾಥಾ! ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೀನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಪರಮ ದಿವ್ಯ ಸಂಗತಿಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೀ. ಹೇ ಮಹೇಶಾನಾ! ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಈಗ ಶಾಂತವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತವಾಗಿದೆ।
Verse 8
ज्ञातुमिच्छामि देवेश परं तत्त्वं सुखावहम् । यं न संसारदुःखाद्वै तरेज्जीवोंजसा हर
ಹೇ ದೇವೇಶಾ! ನಿಜವಾದ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದಿಲ್ಲದೆ, ಹೇ ಹರಾ, ಜೀವನು ಸಂಸಾರದ ದುಃಖವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಲಾರನು।
Verse 9
यत्कृत्वा विषयी जीवस्स लभेत्परमं पदम् । संसारी न भवेन्नाथ तत्त्वं वद कृपां कुरु
ಹೇ ನಾಥಾ! ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ಜೀವನು ಕೂಡ ಏನು ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ? ಕೃಪೆ ಮಾಡಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳು।
Verse 10
ब्रह्मोवाच । इत्यपृच्छत्स्म सद्भक्त्या शंकरं सा सती मुने । आदिशक्तिर्महेशानी जीवोद्धाराय केवलम्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುನಿಯೇ, ಆ ಸತೀ ಸದ್ದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಆದಿಶಕ್ತಿ, ಮಹೇಶಾನಿ; ಕೇವಲ ಜೀವಗಳ ಉದ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥವೇ ಇದಾಗಿತ್ತು.
Verse 11
आकर्ण्य तच्छिवः स्वामी स्वेच्छयोपात्तविग्रहः । अवोचत्परमप्रीतस्सतीं योगविरक्तधीः
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ರೂಪ ಧರಿಸುವ ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀಶಿವನು, ಯೋಗವೈರಾಗ್ಯಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಪರಮ ಅಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಸತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು।
Verse 12
शिव उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि दाक्षायणि महेश्वरि । परं तत्त्वं तदेवानुशयी मुक्तो भवेद्यतः
ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಿ, ಹೇ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ, ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರಿ, ಕೇಳು. ನಾನು ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೆಲೆಸಿದವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 13
परतत्त्वं विजानीहि विज्ञानं परमेश्वरी । द्वितीयं स्मरणं यत्र नाहं ब्रह्मेति शुद्धधीः
ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರಿ, ಪರತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ನಿಜವಾದ ವಿಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಿಳಿ. ಇದು ಎರಡನೆಯ ಸ್ಮರಣೆ—ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ‘ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುವುದು।
Verse 14
तद्दुर्लभं त्रिलोकेस्मिंस्तज्ज्ञाता विरलः प्रिये । यादृशो यस्सदासोहं ब्रह्मसाक्षात्परात्परः
ಹೇ ಪ್ರಿಯೆ, ಆ ತತ್ತ್ವವು ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಕೂಡ ವಿರಳ. ನಾನು ಸದಾ ಹೇಗಿದ್ದೇನೋ—ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಸ್ವರೂಪ—ಅದೇ ನಾನು ಪರಾತ್ಪರ ಪರಮನು।
Verse 15
तन्माता मम भक्तिश्च भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । सुलभा मत्प्रसादाद्धि नवधा सा प्रकीर्तिता
ಆ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯೇ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ; ಅದು ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ—ಎರಡರ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅದು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅದು ನವಧಾ ಭಕ್ತಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।
Verse 16
भक्तौ ज्ञाने न भेदो हि तत्कर्तुस्सर्वदा सुखम् । विज्ञानं न भवत्येव सति भक्तिविरोधिनः
ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು (ತತ್ತ್ವ)ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಭೇದವಿಲ್ಲ; ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನಿಗೆ ಸದಾ ಸುಖ. ಆದರೆ ಭಕ್ತಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿರುವವನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ (ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿವೇಕ) ಎಂದಿಗೂ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 17
भक्त्या हीनस्सदाहं वै तत्प्रभावाद्गृहेष्वपि । नीचानां जातिहीनानां यामि देवि न संशयः
ದೇವಿ, ನಾನು ಭಕ್ತಿಹೀನನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ನೀಚರ ಮತ್ತು ಜಾತಿಹೀನರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗಿ ಬೀಳುವೆನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 18
सा भक्तिर्द्विविधा देवि सगुणा निर्गुणा मता । वैधी स्वाभाविकी या या वरा सा त्ववरा स्मृता
ದೇವಿ, ಭಕ್ತಿ ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಸಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿನಿಷ್ಠ (ವೈಧೀ) ಭಕ್ತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ (ಸ್ವತಃಸ್ಫೂರ್ತಿ) ಭಕ್ತಿ ಅವರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 19
नैष्ठिक्या नैष्ठिकी भेदाद्द्विविधे द्विविधे हि ते । षड्विधा नैष्ठिकी ज्ञेया द्वितीयैकविधा स्मृता
‘ನೈಷ್ಠಿಕ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ನೈಷ್ಠಿಕೀ’ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಇವು ನಿಜಕ್ಕೂ ದ್ವಿವಿಧ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೈಷ್ಠಿಕೀ ಷಡ್ವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಎರಡನೆಯ ನೈಷ್ಠಿಕ್ಯ ಏಕವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.
Verse 20
विहिताविहिताभेदात्तामनेकां विदुर्बुधाः । तयोर्बहुविधत्वाच्च तत्त्वं त्वन्यत्र वर्णितम्
ವಿಹಿತ ಮತ್ತು ಅವಿಹಿತ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಪಂಡಿತರು ಅದನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಬಹುವಿಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 21
ते नवांगे उभे ज्ञेये वर्णिते मुनिभिः प्रिये । वर्णयामि नवांगानि प्रेमतः शृणु दक्षजे
ಪ್ರಿಯೆ, ಮುನಿಗಳು ವರ್ಣಿಸಿದ ಈ ಎರಡೂ ನವಾಂಗ-ಸಮೂಹಗಳು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವು. ಈಗ ನಾನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನವಾಂಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳು.
Verse 22
श्रवणं कीर्तनं चैव स्मरणं सेवनं तथा । दास्यं तथार्चनं देवि वंदनं मम सर्वदा
ಹೇ ದೇವಿ, ನನಗೆ ಸದಾ ಪ್ರಿಯ (ಫಲಪ್ರದ)ವಾದವು—ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ, ಸ್ಮರಣ, ಸೇವನ, ದಾಸ್ಯಭಾವ, ಅರ್ಚನ ಮತ್ತು ವಂದನ.
Verse 23
सख्यमात्मार्पणं चेति नवांगानि विदुर्बुधाः । उपांगानि शिवे तस्या बहूनि कथितानि वै
ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಸಖ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾರ್ಪಣ ಸೇರಿ ಇವನ್ನೇ ಭಕ್ತಿಯ ನವಾಂಗಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಶಿವಭಕ್ತಿಗೆ ಅನೇಕ ಉಪಾಂಗಗಳೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Verse 24
शृणु देवि नवांगानां लक्षणानि पृथक्पृथक् । मम भक्तेर्मनो दत्त्वा भक्ति मुक्तिप्रदानि हि
ಹೇ ದೇವಿ, ನವಾಂಗ ಭಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೇಳು. ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ, ಆ ಭಕ್ತಿಯೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 25
कथादेर्नित्यसम्मानं कुर्वन्देहादिभिर्मुदा । स्थिरासनेन तत्पानं यत्तच्छ्रवणमुच्यते
ಕಥಾದಿಗಳ ನಿತ್ಯ ಸಮ್ಮಾನವನ್ನು ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಗಳೊಡನೆ ಆನಂದದಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಸ್ಥಿರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅದರ ರಸವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುವುದು—ಇದನ್ನೇ ‘ಶ್ರವಣ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 26
हृदाकाशेन संपश्यञ् जन्मकर्माणि वै मम । प्रीत्याचोच्चारणं तेषामेतत्कीर्तनमुच्यते
ಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಜನ್ಮಗಳನ್ನೂ ದಿವ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಕಂಡು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದೇ ‘ಕೀರ್ತನ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 27
व्यापकं देवि मां दृष्ट्वा नित्यं सर्वत्र सर्वदा । निर्भयत्वं सदा लोके स्मरणं तदुदाहृतम्
ಹೇ ದೇವಿ, ನನ್ನನ್ನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ—ನಿತ್ಯ, ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಎಲ್ಲಕಾಲದಲ್ಲೂ—ನೋಡಿದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರ್ಭಯತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನೇ ನಿಜವಾದ ‘ಸ್ಮರಣ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 28
अरुणोदयमारभ्य सेवाकालेंचिता हृदा । निर्भयत्वं सदा लोके स्मरणं तदुदाहृतम्
ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಸೇವಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತೊಡಗಿರುವವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದೇ ಶಿವಸ್ಮರಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 29
सदा सेव्यानुकूल्येन सेवनं तद्धि गोगणैः । हृदयामृतभोगेन प्रियं दास्यमुदाहृतम्
ಸೇವನೀಯನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸದಾ ಅವನಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದೇ ‘ಸೇವೆ’ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೃದಯದ ಅಮೃತರಸದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುವ ಇಂತಹ ಪ್ರೇಮಮಯ ದಾಸ್ಯಭಕ್ತಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 30
सदा भृत्यानुकूल्येन विधिना मे परात्मने । अर्पणं षोडशानां वै पाद्यादीनां तदर्चनम्
ಯಾವಾಗಲೂ ಭೃತ್ಯಭಾವದಿಂದ, ವಿಧಿಯಂತೆ, ನನಗೆ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಪಾದ್ಯಾದಿ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸು; ಅದೇ ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಚನೆ.
Verse 31
मंत्रोच्चारणध्यानाभ्यां मनसा वचसा क्रमात् । यदष्टांगेन भूस्पर्शं तद्वै वंदनमुच्यते
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ವಾಣಿಯಿಂದಲೂ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನೇ ‘ವಂದನ’ (ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ಪ್ರಣಾಮ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 32
मंगलामंगलं यद्यत्करोतीतीश्वरो हि मे । सर्वं तन्मंगलायेति विश्वासः सख्यलक्षणम्
ನನ್ನ ಈಶ್ವರನು ಮಂಗಳವೆನಿಸಿದರೂ ಅಮಂಗಳವೆನಿಸಿದರೂ ಏನನ್ನೇ ಮಾಡಿದರೂ, ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಪರಮ ಹಿತಕ್ಕೇ ಎಂದು ನನಗೆ ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸ. ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸಖ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವೇ ಈ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ.
Verse 33
कृत्वा देहादिकं तस्य प्रीत्यै सर्वं तदर्पणम् । निर्वाहाय च शून्यत्वं यत्तदात्मसमर्पणम्
ದೇಹಾದಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅವನಿಗೇ ಅರ್ಪಿಸುವುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವನನಿರ್ವಹಣಾರ್ಥವೂ ಸ್ವಾಮ್ಯಾಭಿಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ‘ಶೂನ್ಯ’ವಾಗಿ ಇರುವುದೇ—ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣೆ.
Verse 34
नवांगानीति मद्भक्तेर्भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । मम प्रियाणि चातीव ज्ञानोत्पत्तिकराणि च
ಇವು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಗಗಳು; ಇವು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇವು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನೋದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೂ ಆಗಿವೆ.
Verse 35
उपांगानि च मद्भक्तेर्बहूनि कथितानि वै । बिल्वादिसेवनादीनि समू ह्यानि विचारतः
ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಅನೇಕ ಉಪಾಂಗಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಬಿಲ್ವಪತ್ರಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುವುದು, ಸೇವಿಸುವುದು ಮೊದಲಾದ ಆಚರಣೆಗಳು—ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 36
इत्थं सांगोपांगभक्तिर्मम सर्वोत्तमा प्रिये । ज्ञानवैराग्यजननी मुक्तिदासी विराजते
ಪ್ರಿಯೆ, ಹೀಗೆ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ—ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದುದು—ಸರ್ವೋತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸಿ, ಮುಕ್ತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ದಾಸಿಯಂತೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 37
सर्वकर्मफलोत्पत्तिस्सर्वदा त्वत्समप्रिया । यच्चित्ते सा स्थिता नित्यं सर्वदा सोति मत्प्रियः
ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಕಾರಣಳಾದ ಆಕೆ ನಿನಗೆ ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಪ್ರಿಯಳು. ಯಾರು ಆಕೆಯನ್ನು ಸದಾ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರು।
Verse 38
त्रैलोक्ये भक्तिसदृशः पंथा नास्ति सुखावहः । चतुर्युगेषु देवेशि कलौ तु सुविशेषतः
ದೇವೇಶಿ, ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಭಕ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸುಖ ನೀಡುವ ಮಾರ್ಗವೇ ಇಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಲ್ಲೂ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ—ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ಯ।
Verse 39
कलौ तु ज्ञानवैरागो वृद्धरूपौ निरुत्सवौ । ग्राहकाभावतो देवि जातौ जर्जर तामति
ಹೇ ದೇವಿ! ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವು ವೃದ್ಧರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಉತ್ಸವವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಾನಂದವಾಗುತ್ತವೆ. ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರರ ಅಭಾವದಿಂದ ಅವು ಜರ್ಜರತೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.
Verse 40
कलौ प्रत्यक्षफलदा भक्तिस्सर्वयुगेष्वपि । तत्प्रभावादहं नित्यं तद्वशो नात्र संशयः
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ನಿಜವಾಗಿ ಅದು ಎಲ್ಲ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಫಲಪ್ರದ. ಆ ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಅದರ ವಶನಾಗಿರುವೆನು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 41
यो भक्तिमान्पुमांल्लोके सदाहं तत्सहायकृत् । विघ्नहर्ता रिपुस्तस्य दंड्यो नात्र च संशयः
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಭಕ್ತಿಮಾನನೋ, ಅವನಿಗೆ ನಾನು ಸದಾ ಸಹಾಯಕನು. ಅವನ ಹಿತಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನ ಮಾಡುವ ಶತ್ರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದಂಡನೀಯನು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 42
भक्तहेतोरहं देवि कालं क्रोधपरिप्लुतः । अदहं वह्निना नेत्रभवेन निजरक्षकः
ಹೇ ದೇವಿ! ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಪರಿಪ್ಲುತನಾಗಿ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಕಾಲನನ್ನು ದಹಿಸಿದೆ; ನಾನು ಸ್ವತಃ ನನ್ನ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ನಿಂತೆ.
Verse 43
भक्तहेतोरहं देवि रव्युपर्यभवं किल । अतिक्रोधान्वितः शूलं गृहीत्वाऽन्वजयं पुरा
ಹೇ ದೇವಿ! ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಒಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಏರಿದೆನು. ನಂತರ ಅತಿಕ್ರೋಧದಿಂದ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು) ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದೆನು.
Verse 44
भक्तहेतोरहं देवि रावणं सगणं क्रुधा । त्यजति स्म कृतो नैव पक्षपातो हि तस्य वै
ಹೇ ದೇವಿ, ಭಕ್ತನ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ರಾವಣನನ್ನು ಅವನ ಗಣಗಳೊಡನೆ ತ್ಯಜಿಸಿದೆನು; ನಿಜವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಪಕ್ಷಪಾತ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ।
Verse 45
भक्तहेतोरहं देवि व्यासं हि कुमतिग्रहम् । काश्या न्यसारयत् क्रोधाद्दण्डयित्वा च नंदिना
ಹೇ ದೇವಿ, ಭಕ್ತನ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕுமತಿಗ್ರಸ್ತನಾದ ವ್ಯಾಸನನ್ನು ಕಾಶಿಯಿಂದ ಹೊರಡಿಸಿದೆನು; ನಂದಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದಂಡನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಿದೆನು।
Verse 46
किं बहूक्तेन देवेशि भक्त्याधीनस्सदा ह्यहम् । तत्कर्तुं पुरुषस्यातिवशगो नात्र संशयः
ಹೇ ದೇವೇಶಿ, ಬಹಳ ಮಾತೇಕೆ? ನಾನು ಸದಾ ಭಕ್ತಿಗೆ ಅಧೀನನು; ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಭಕ್ತಪುರುಷನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಶದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्थमाकर्ण्य भक्तेस्तु महत्त्वं दक्षजा सती । जहर्षातीव मनसि प्रणनाम शिवं मुदा
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿ ಸತಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡಳು; ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದಳು।
Verse 48
पुनः पप्रच्छ सद्भक्त्या तत्काण्डविषयं मुने । शास्त्रं सुखकरं लोके जीवोद्धारपरायणम्
ನಂತರ ಅವಳು ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುನಿಯನ್ನು ಆ ಕಾಂಡದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು—ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸುಖಕರವಾದ, ಜೀವೋದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರವದು।
Verse 49
सयंत्रमंत्रशास्त्रं च तन्माहात्म्यं विशेषतः । अन्यानि धर्मवस्तूनि जीवोद्धारकराणि हि
ಮತ್ತು (ಅವರು) ಯಂತ್ರ-ಮಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು; ಇನ್ನಿತರ ಧರ್ಮವಿಷಯಗಳನ್ನೂ—ಅವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಜೀವೋದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಾಧನಗಳೇ.
Verse 50
शंकरोपि तदाकर्ण्य सतीं प्रश्नं प्रहृष्टधीः । वर्णयामास सुप्रीत्या जीवोद्धाराय कृत्स्नशः
ಸತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಕರನೂ—ಹರ್ಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ—ಜೀವೋದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು.
Verse 51
तत्र शास्त्रं सयंत्रं हि सपंचाङ्गं महेश्वरः । बभाषे महिमानं च तत्तद्दैववरस्य वै
ಅಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಯಂತ್ರಸಹಿತ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅದರ ಪಂಚಾಂಗಗಳೊಡನೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೈವ ವ್ರತಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.
Verse 52
सेतिहासकथं तेषां भक्तमाहात्म्यमेव च । सवर्णाश्रमधर्मांश्च नृपधर्मान् मुनीश्वर
ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ! ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸಕಥೆಗಳು, ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಧರ್ಮದ ನೀತಿಕರ್ತವ್ಯಗಳೂ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 53
सुतस्त्रीधर्ममाहात्म्यं वर्णाश्रममनश्वरम् । वैद्यशास्त्रं तथा ज्योतिश्शास्त्रं जीवसुखावहम्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು— ಇಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ನಾಶರಹಿತ ವರ್ಣಾಶ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಸೌಖ್ಯಕರವಾದ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 54
सामुद्रिकं परं शास्त्रमन्यच्छास्त्राणि भूरिशः । कृपां कृत्वा महे शानो वर्णयामास तत्त्वतः
ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮಹೇಶಾನನು ಪರಮ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ತತ್ತ್ವತಃ ಸತ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು.
Verse 55
इत्थं त्रिलोकसुखदौ सर्वज्ञौ च सतीशिवौ । लोकोपकारकरणधृतसद्गुणविग्रहौ
ಹೀಗೆ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸುಖಪ್ರದರೂ ಸರ್ವಜ್ಞರೂ ಆದ ಸತಿ-ಶಿವರು, ಲೋಕೋಪಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಸದುಗುಣಸಂಪನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದರು।
Verse 56
चिक्रीडाते बहुविधे कैलासे हिमवद्गिरौ । अन्यस्थलेषु च तदा परब्रह्मस्वरूपिणौ
ಆಗ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಗಳಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸತಿ-ಶಿವರು ಹಿಮವದ್ಗಿರಿಯ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಕ್ರೀಡಿಸಿದರು।
Frequently Asked Questions
Satī, after enjoying divine companionship with Śiva, privately approaches him and—through praise and humility—requests instruction on the supreme tattva that liberates beings from saṃsāra.
The passage models the transition from fulfillment to vairāgya and from devotion (stuti) to liberating knowledge (tattva-jñāna), presenting inquiry itself as an act of compassion for the jīva’s uplift.
Śiva is highlighted as both transcendent and immanent: beyond the three guṇas, yet also the personal lord (Mahādeva) and the inner witness (sākṣī), approached through grace and bhakti.