काम-शक्र-संवादः / Dialogue of Kāma and Śakra (Indra)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂಕಟವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಧರ್ಮಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ತಾರಕಾಸುರನ ಪೀಡನೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಯುದ್ಧೋಪಾಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯುದ್ಧೇತರ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾಮದೇವನನ್ನು (ಸ್ಮರ/ಮನ್ಮಥ) ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾಮನು ವಸಂತಾದಿ ಪರಿಕರಗಳೊಂದಿಗೆ, ರತಿಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಜಯವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಬಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಇಂದ್ರನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಈ ಕಾರ್ಯ ತನ್ನದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕಾಮನದೂ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇತರ ಸಹಾಯಕರಿಗಿಂತ ಅವನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ಸಾಧನಗಳು—ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಮಶಕ್ತಿ; ವಜ್ರ ವಿಫಲವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಕಾಮಶಕ್ತಿ ಅಚ್ಯುತವೆಂದು ಇಂದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ‘ಲೋಕಹಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ’ ಎಂಬ ನೀತಿಯಿಂದ ಕಾಮನನ್ನು ಪರಮಮಿತ್ರನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಾಮದ ಉಪಕರಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु देवेषु शक्रः सस्मार वै स्मरम् । पीडितस्तारकेनातिदेत्येन च दुरात्मना
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ದೇವತೆಗಳು ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ಅತಿದುಷ್ಟನಾದ ಮಹಾಬಲ ದೈತ್ಯ ತಾರಕನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನು ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ಮರ (ಕಾಮದೇವ)ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು।
Verse 2
आगतस्तत्क्षणात्कामस्सवसंतो रतिप्रियः । सावलेपो युतो रत्या त्रैलोक्य विजयी प्रभुः
ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಸಂತನೊಂದಿಗೆ, ರತಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಕಾಮದೇವನು ಬಂದನು। ರತಿಯೊಡನೆ ಗರ್ವಭರಿತನಾಗಿ, ತ್ರಿಲೋಕವಿಜಯಿ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಪ್ರकटನಾದನು।
Verse 3
प्रणामं च ततः कृत्वा स्थित्वा तत्पुरतस्स्मरः । महोन्नतमनास्तात सांजलिश्शक्रमब्रवीत्
ನಂತರ ಸ್ಮರ (ಕಾಮದೇವ)ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು, ಮಹೋನ್ನತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು।
Verse 4
काम उवाच । किं कार्य्यं ते समुत्पन्नं स्मृतोऽहं केन हेतुना । तत्त्वं कथय देवेश तत्कर्तुं समुपागतः
ಕಾಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಿನಗೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ? ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆ? ಓ ದೇವೇಶ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು; ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ।
Verse 5
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कंदर्पस्य सुरेश्वरः । उवाच वचनं प्रीत्या युक्तं युक्तमिति स्तुवन्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಕಂದರ್ಪನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವೇಶ್ವರನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ—“ಯುಕ್ತವೇ, ಯುಕ್ತವೇ; ಇದು ಯೋಗ್ಯವೂ ಶೋಭನವೂ” ಎಂದನು।
Verse 6
शक्र उवाच । तव साधु समारम्भो यन्मे कार्य्यमुपस्थितम् । तत्कतुर्मुद्यतोऽसि त्वं धन्योऽसि मकरध्वज
ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದರು: “ನಿನ್ನ ಆರಂಭ ಶುಭ; ನನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಈಗ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನೀನು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದೀಯ; ಓ ಮಕರಧ್ವಜ, ನೀನು ಧನ್ಯನು.”
Verse 7
प्रस्तुतं शृणु मद्वाक्यं कथयामि तवाग्रतः । मदीयं चैव यत्कार्यं त्वदीयं तन्न चान्यथा
ಈಗ ನನ್ನ ಯುಕ್ತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವೇ ನಿನ್ನದೂ ಹೌದು—ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಭೇದವಿಲ್ಲ.
Verse 8
मित्राणि मम संत्येव बहूनि सुमहांति च । परं तु स्मर सन्मित्रं त्वत्तुल्यं न हि कुत्रचित्
ನನಗೆ ಮಿತ್ರರು ಬಹಳಿದ್ದಾರೆ, ಮಹಾನ್ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಓ ಸನ್ಮಿತ್ರ, ಇದನ್ನು ನೆನಪಿಡು—ನಿನ್ನ ಸಮಾನನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 9
जयार्थं मे द्वयं तात निर्मितं वजमुत्तमम् । वज्रं च निष्फलं स्याद्वै त्वं तु नैव कदाचन
ಓ ತಾತಾ, ನನ್ನ ಜಯಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಈ ಎರಡು ಪರಮಾಯುಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇನೆ. ವಜ್ರವೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ—ಕದಾಚಿತ್ ಅಲ್ಲ.
Verse 10
यतो हितं प्रजायेत ततः को नु प्रियः परः । तस्मान्मित्रवरस्त्वं हि मत्कार्य्यं कर्तुमर्हसि
ಯಾರಿಂದ ನಿಜವಾದ ಹಿತವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನಿಗಿಂತ ಪ್ರಿಯನು ಇನ್ನಾರು? ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಮಿತ್ರಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಅರ್ಹನು।
Verse 11
मम दुःखं समुत्पन्नमसाध्य चापि कालजम् । केनापि नैव तच्छक्यं दूरीकर्तुं त्वया विना
ನನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದುಃಖವು ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ—ಅದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಕಾಲ-ವಿಧಿಜನಿತ. ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ದೂರಮಾಡಲಾರರು।
Verse 12
दातुः परीक्षा दुर्भिक्षे रणे शूरस्य जायते । आपत्काले तु मित्रस्याशक्तौ स्त्रीणां कुलस्य हि
ದಾತನ ಪರೀಕ್ಷೆ ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಶೂರನ ಪರೀಕ್ಷೆ ರಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರನ, ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಶಕ್ತರಾದಾಗ ಕುಲದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಆಗುತ್ತದೆ।
Verse 13
विनये संकटे प्राप्तेऽवितथस्य परोक्षतः । सुस्नेहस्य तथा तात नान्यथा सत्यमीरितम्
ಹೇ ಪ್ರಿಯನೇ, ಸಂಕಟ ಬಂದಾಗ ವಿನಯದಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ, ಅವಿತಥನೂ ಸ्नेಹಪೂರ್ಣನೂ ಆದವನ ವಚನವೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಇಲ್ಲದಂತೆ ಅಲ್ಲ।
Verse 14
प्राप्तायां वै ममापत्ताववार्यायां परेण हि । परीक्षा च त्वदीयाऽद्य मित्रवर्य भविष्यति
ನಿಜವಾಗಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಕಾರಣದಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತಪ್ಪಿಸಲಾಗದ ಆಪತ್ತು ಬಂದಿದೆ; ಹೇ ಮಿತ್ರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇಂದು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವೂ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಲಿದೆ।
Verse 15
न केवलं मदीयं च कार्य्यमस्ति सुखावहम् । किं तु सर्वसुरादीनां कार्य्यमेतन्न संशयः
ಇದು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಸುಖಪ್ರದ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ; ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಇತರರಿಗೂ ಇದೇ ಕರ್ತವ್ಯ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 16
ब्रह्मोवाच । इत्येतन्मघवद्वाक्यं श्रुत्वा तु मकरध्वजाः । उवाच प्रेमगभीरं वाक्यं सुस्मितपूर्वकम्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮಘವತ್ (ಇಂದ್ರ)ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಕರಧ್ವಜ (ಕಾಮದೇವ)ನು ಮೃದುಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಪ್ರೇಮಗಂಭೀರ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ನುಡಿದನು।
Verse 17
काम उवाच । किमर्थमित्थं वदसि नोत्तरं वच्म्यहं तव । उपकृत्कृत्रिमं लोके दृश्यते कथ्यते न च
ಕಾಮನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಹೀಗೆ ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತೀ? ನಾನು ನಿನಗೆ ಉತ್ತರ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ। ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥಯುಕ್ತ ಕೃತಕ ಉಪಕಾರ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 18
सङ्कटे बहु यो ब्रूते स किं कार्य्यं करिष्यति । तथापि च महाराज कथयामि शृणु प्रभो
ಸಂಕಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವವನು ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬಲ್ಲನು? ಆದರೂ, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಓ ಪ್ರಭು, ಕೇಳಿರಿ।
Verse 19
पदं ते कर्षितुं यो वै तपस्तपति दारुणम् । पातयिष्याम्यहं तं च शत्रुं ते मित्र सर्वथा
ಯಾರು ದಾರುಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ತಪಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಸ್ವಪದದಿಂದ ಎಳೆದು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹೇ ಮಿತ್ರ, ನಿನ್ನ ಆ ಶತ್ರುವನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಪತನಗೊಳಿಸುವೆನು।
Verse 20
क्षणेन भ्रंशयिष्यामि कटाक्षेण वरस्त्रियाः । देवर्षिदानवादींश्च नराणां गणना न मे
ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆ ವರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಟಾಕ್ಷದಿಂದಲೇ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವೆನು. ದೇವರು, ದೇವರ್ಷಿ, ದಾನವರು—ಅವರಿಗಂತೂ ಗಣನೆ ಇದೆ; ಮನುಷ್ಯರು ನನಗೆ ಗಣನೆಗೂ ಬಾರರು।
Verse 21
वज्रं तिष्ठतु दूरे वै शस्त्राण्यन्यान्यनेकशः । किं ते कार्यं करिष्यंति मयि मित्र उपस्थिते
ವಜ್ರವು ದೂರದಲ್ಲೇ ಇರಲಿ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳೂ ಬದಿಗಿರಲಿ. ನಾನು—ನಿನ್ನ ಮಿತ್ರ—ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವಾಗ, ಅವು ನಿನಗೆ ಏನು ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಲ್ಲವು?
Verse 22
ब्रह्माणं वा हरिं वापि भ्रष्टं कुर्य्यां न संशयः । अन्येषां गणना नास्ति पातयेयं हरं त्वपि
ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಲಿ ಹರಿಯಾಗಲಿ (ವಿಷ್ಣು), ಅವರನ್ನು ಕೂಡ ನಾನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸಬಲ್ಲೆನು. ಇತರರ ಗಣನೆ ಇಲ್ಲ; ಹರನಾದ ಶಿವನನ್ನೂ ಪತನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲೆನು।
Verse 23
पंचैव मृदवो बाणास्ते च पुष्पमया मम । चापस्त्रिधा पुष्पमयश्शिंजिनी भ्रमरार्ज्जिता । बलं सुदयिता मे हि वसंतः सचिवस्स्मृतः
ನನ್ನ ಐದು ಬಾಣಗಳು ಮೃದುಗಳು, ಪುಷ್ಪಮಯಗಳು. ನನ್ನ ಧನುಸ್ಸೂ ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಪುಷ್ಪಮಯ; ಭ್ರಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಅದರ ಜ್ಯಾ ಮಧುರವಾಗಿ ಗುಂಜಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಬಲ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯೇ; ವಸಂತನು ನನ್ನ ಸಚಿವನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 24
अहं पञ्चबलोदेवा मित्रं मम सुधानिधिः
ಹೇ ದೇವಿ, ನಾನು ಪಂಚವಿಧ ಬಲಸಂಪನ್ನನು; ನನ್ನ ಮಿತ್ರನು ಸುಧಾನಿಧಿ—ಅಮೃತನಿಧಿ ಸಮುದ್ರವೇ.
Verse 25
सेनाधिपश्च शृंगारो हावभावाश्च सैनिकाः । सर्वे मे मृदवः शक्र अहं चापि तथाविधः
ನನ್ನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಶೃಂಗಾರ; ಹಾವಭಾವಗಳೇ ನನ್ನ ಸೈನಿಕರು. ಹೇ ಶಕ್ರ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಮೃದು; ನಾನೂ ಸಹ ಹಾಗೆಯೇ ಮೃದುಸ್ವಭಾವನು.
Verse 26
यद्येन पूर्यते कार्य्यं धीमांस्तत्तेन योजयेत् । मम योग्यं तु यत्कार्य्यं सर्वं तन्मे नियोजय
ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದೋ, ಜ್ಞಾನಿ ಅದನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕು. ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕೆಲಸ ಏನಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ನನಗೆ ನಿಯೋಜಿಸು.
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इत्येवं तु वचस्तस्य श्रुत्वा शक्रस्सुहर्षितः । उवाच प्रणमन्वाचा कामं कांतासुखावहम्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ ಶಕ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಿತನಾದನು. ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಸುಖವನ್ನು ತರುವ ಕಾಮನೆ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲೆಂದು ವಾಣಿಯಿಂದ ಕಾಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.
Verse 28
शक्र उवाच । यत्कार्य्यं मनसोद्दिष्टं मया तात मनोभव । कर्त्तुं तत्त्वं समर्थोऽसि नान्यस्मात्तस्यसम्भवः
ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ತಾತ ಮನೋಭವ (ಕಾಮ), ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ನಿನಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನೀನೇ ಸಮರ್ಥನು; ಅದರ ಸಿದ್ಧಿ ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 29
शृणु काम प्रवक्ष्यामि यथार्थं मित्रसत्तम । यदर्थे च स्पृहा जाता तव चाद्य मनोभव
ಹೇ ಕಾಮ, ಕೇಳು; ಹೇ ಮಿತ್ರಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು—ಇಂದು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಸ್ಪೃಹೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು, ಹೇ ಮನೋಭವ।
Verse 30
तारकाख्यो महादैत्यो ब्रह्मणो वरमद्भुतम् । अभूदजेयस्संप्राप्य सर्वेषामपि दुःखदः
ತಾರಕನೆಂಬ ಮಹಾದೈತ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಅದ್ಭುತ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಜೇಯನಾಗಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದುಃಖಕಾರಣನಾದನು।
Verse 31
तेन संपीड्यते लोको नष्टा धर्मा ह्यनेकशः । दुःखिता निर्जरास्सर्वे ऋषयश्च तथाखिलाः
ಅವನಿಂದ ಲೋಕವು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಡಿತವಾಗಿದೆ; ಧರ್ಮವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ।
Verse 32
देवैश्च सकलैस्तेन कृतं युद्धं यथाबलम् । सर्वेषां चायुधान्यत्र विफलान्यभवन्पुरा
ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬಲದಂತೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು; ಆದರೆ ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳೂ ಹಿಂದಿನಂತೆ ವ್ಯರ್ಥವಾದವು।
Verse 33
भग्नः पाशो जलेशस्य हरिं चक्रं सुदर्शनम् । तत्कुण्ठितमभूत्तस्य कण्ठे क्षिप्तं च विष्णुना
ಜಲೇಶ್ವರ (ವರುಣ)ನ ಪಾಶವು ಭಂಗವಾಯಿತು; ಹರಿಯ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವೂ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು. ವಿಷ್ಣು ಅದನ್ನು ಅವನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಎಸೆದಾಗ, ಅದು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡು—ಅದರ ತೇಜಸ್ಸು ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು।
Verse 34
एतस्य मरणं प्रोक्तं प्रजेशेन दुरात्मनः । शम्भोर्वीर्योद्भवाद्बालान्महायोगीश्वरस्य हि
ಈ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನ ಮರಣವನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು—ಶಂಭುವಿನ ದಿವ್ಯ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಬಾಲಕನಿಂದ; ಏಕೆಂದರೆ ಶಿವನು ಮಹಾಯೋಗೀಶ್ವರನು.
Verse 35
एतत्कार्य्यं त्वया साधु कर्तव्यं सुप्रयत्नतः । ततस्स्यान्मित्रवर्य्याति देवानां नः परं सुखम्
ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಸರಿಯಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗಾದರೆ, ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಿತ್ರನೇ, ನಮಗೆ ದೇವರಿಗೆ ಪರಮ ಸುಖವಾಗುವುದು.
Verse 36
ममापि विहितं तस्मात्सर्वलोकसुखावहम् । मित्रधर्मं हृदि स्मृत्वा कर्तुमर्हसि सांप्रतम्
ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ವಿಧಿಸಿದುದೂ—ಸರ್ವಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸುಖಮಂಗಳವನ್ನು ತರುವುದೂ—ಇದೀಗ ನೀನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಮಿತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ಮಾಡುವುದು ಯುಕ್ತ.
Verse 37
शंभुस्स गिरिराजे हि तपः परममास्थितः । स प्रभुर्नापि कामेन स्वतंत्रः परमेश्वरः
ಶಂಭು ಗಿರಿರಾಜನ ಮೇಲೆ ಪರಮ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಪ್ರಭು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮೇಶ್ವರನು, ಕಾಮದಿಂದಲೂ ಪ್ರೇರಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 38
तत्समीपे च देवाथ पार्वती स्वसखीयुता । सेवमाना तिष्ठतीति पित्राज्ञप्ता मया श्रुतम्
ಹೇ ದೇವಾ! ಅವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಪಾರ್ವತಿ ತನ್ನ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸೇವೆಮಾಡುತ್ತ ನಿಂತಿರುತ್ತಾಳೆ—ಇದು ಅವಳ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯೆಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ।
Verse 39
यथा तस्यां रुचिस्तस्य शिवस्य नियतात्मनः । जायते नितरां मार तथा कार्यं त्वया ध्रुवम्
ಎಲೈ ಮಾರನೇ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾದ ಆ ಶಿವನಿಗೆ ಅವಳಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾದ ಅನುರಾಗವು ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ನೀನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮಾಡು.
Verse 40
इति कृत्वा कृती स्यास्त्वं सर्वं दुःखं विनंक्ष्यति । लोके स्थायी प्रतापस्ते भविष्यति न चान्यथा
ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನೀನು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗುವೆ, ಸಕಲ ದುಃಖಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು.
Verse 41
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तस्य तु कामो हि प्रफुल्लमुखपंकज । प्रेम्णोवाचेति देवेशं करिष्यामि न संशयः
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತಹ ಮುಖವುಳ್ಳ ಮನ್ಮಥನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ದೇವೇಶನಿಗೆ 'ನಾನು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Verse 42
इत्युक्त्वा वचनं तस्मै तथेत्योमिति तद्वचः । अग्रहीत्तरसा कामः शिवमायाविमोहितः
ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಮನ್ಮಥನು 'ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ, ಓಂ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.
Verse 43
यत्र योगीश्वरस्साक्षात्तप्यते परमं तपः । जगाम तत्र सुप्रीतस्सदारस्सवसंतकः
ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯೋಗೀಶ್ವರನಾದ ಶಿವನು ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ, ಮನ್ಮಥನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ವಸಂತನೊಡನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೋದನು.
Frequently Asked Questions
Indra, distressed by the demon Tāraka’s oppression, summons Kāma (Smara/Manmatha) as a strategic means, initiating a plan that relies on desire rather than direct combat.
It signals that certain cosmic knots cannot be cut by force; transformation of intention, attraction, and inner disposition (kāma as a subtle power) can be more efficacious than weapons, aligning with Śaiva themes where access to Śiva depends on inner qualification.
Kāma’s immediacy (instant arrival upon remembrance), his association with Vasantā and Rati, and his portrayed inevitability in achieving effects—contrasted with the potential ineffectiveness of the vajra.