प्रकृतितत्त्व-विचारः / Inquiry into Prakṛti (Nature/Śakti) and Śiva’s Transcendence

Verse 1

भवान्युवाच । किमुक्तं गिरिराजाय त्वया योगिस्तपस्विना । तदुत्तरं शृणु विभो मत्तो ज्ञानिविशारद

ಭವಾನಿ ಹೇಳಿದಳು—ಹೇ ಯೋಗಿ ತಪಸ್ವಿ! ನೀನು ಗಿರಿರಾಜನಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದೆ? ಹೇ ವಿಭೋ, ಜ್ಞಾನವಿವೇಕದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನೇ! ಈಗ ನನ್ನ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳು।

Verse 2

तपश्शक्त्यान्वितश्शम्भो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

ಹೇ ಶಂಭೋ! ತಪಃಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ನೀವು ಅಪಾರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೀರಿ. ಹೇ ಮಹಾತ್ಮನೇ, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಈ ಸಂಕಲ್ಪ ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದೆ.

Verse 3

सा शक्तिः प्रकृतिर्ज्ञेया सर्वेषामपि कर्मणाम् । तया विरच्यते सर्वं पाल्यते च विनाश्यते

ಆ ಶಕ್ತಿಯೇ ‘ಪ್ರಕೃತಿ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಅದು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಿಗೂ ಪ್ರವર્તಕ ಶಕ್ತಿ. ಅವಳಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಪಾಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 4

कस्त्वं का प्रकृतिस्सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । विना प्रकृत्या च कथं लिंगरूपी महेश्वरः

ನೀನು ಯಾರು? ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿ ಏನು? ಹೇ ಭಗವನ್, ಇದನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಲಿ. ಪ್ರಕೃತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮಹಾದೇವ—ಮಹೇಶ್ವರ—ಲಿಂಗರೂಪನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಇರುವುದು?

Verse 5

अर्चनीयोऽसि वंद्योऽसि ध्येयोऽसि प्राणिनां सदा । प्रकृत्या च विचार्येति हृदा सर्वं तदुच्यताम्

ನೀನು ಸದಾ ಅರ್ಚನೀಯ, ವಂದನೀಯ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಧ್ಯೇಯನೀಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಸ್ವಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ ಆ ಸರ್ವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳು.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महोतिकरणे रतः । सुविहस्य प्रसन्नात्मा महेशो वाक्यमब्रवीत्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪಾರ್ವತಿಯ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಮಹೇಶನು ಮೃದುವಾಗಿ ನಗಿದನು; ಪ್ರಸನ್ನಮನದಿಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 7

महेश्वर उवाच । तपसा परमेणेव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितश्शम्भुरहं तिष्ठामि तत्त्वतः

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಪರಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನಾನು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಕೃತಿರಹಿತನಾದ ನಾನು ಶಂಭು ತತ್ತ್ವತಃ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 8

तस्माच्च प्रकृतेस्सद्भिर्न कार्यस्संग्रहः क्वचित् । स्थातव्यं निर्विकारैश्च लोकाचार विवर्जितैः

ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸಜ್ಜನರು ಪ್ರಕೃತಿಜನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ‑ಲೋಭವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಬಾರದು; ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಿರ್ವಿಕಾರರಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता शम्भुना तात लौकिकव्यवहारतः । सुविहस्य हृदा काली जगाद मधुरं वचः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಪ್ರಿಯನೇ, ಶಂಭುವು ಲೋಕವ್ಯವಹಾರಾನುಸಾರವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಕಾಳಿಯು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸುಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿ ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿದಳು।

Verse 10

काल्युवाच । यदुक्तं भवता योगिन्वचनं शंकर प्रभो । सा च किं प्रकृतिर्न स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

ಕಾಳಿಯು ಹೇಳಿದಳು—ಹೇ ಪ್ರಭು ಶಂಕರ, ಹೇ ಪರಮ ಯೋಗಿ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಆ ವಚನ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಅಲ್ಲವೇ? ನೀವು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತನಾದರೆ, ಅವಳೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಬೇಕು?

Verse 11

एतद्विचार्य वक्तव्यं तत्त्वतो हि यथातथम् । प्रकृत्या सर्वमेतच्च बद्धमस्ति निरंतरम्

ಇದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ತತ್ತ್ವಾನುಸಾರವಾಗಿ ಯಥಾತಥವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 12

तस्मात्त्वया न वक्तव्यं न कार्यं किंचिदेव हि । वचनं रचनं सर्वं प्राकृतं विद्धि चेतसा

ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಮಾತನಾಡಬಾರದು, ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು; ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ರಚನೆಗಳೂ ಪ್ರಕೃತಿಜನ್ಯ, ಅಂದರೆ ಲೋಕಿಕವೆಂದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿ।

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे पार्वतीपरमेश्वरसंवादवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ತೃತೀಯ ಪಾರ್ವತೀಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಪಾರ್ವತೀ-ಪರಮೇಶ್ವರ ಸಂವಾದವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಹದಿಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 14

प्रकृतेः परमश्चेत्त्वं किमर्थं तप्यसे तपः । त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो

ನೀನು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಪರಮಾತೀತನಾದರೆ, ಏಕೆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೀಯ? ಹೇ ಶಂಭೋ, ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ಈಗ ಈ ಹಿಮವತ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ?

Verse 15

प्रकृत्या गिलितोऽसि त्वं न जानासि निजं हर । निजं जानासि चेदीश किमर्थं तप्यसे तपः

ಹೇ ಹರಾ! ನೀನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಗ್ರಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಿನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೇ ಈಶಾ! ನಿನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಏಕೆ ತಪಸ್ಸಿನ ದಹನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 16

वाग्वादेन च किं कार्यं मम योगिस्त्वया सह । प्रत्यक्षे ह्यनुमानस्य न प्रमाणं विदुर्बुधाः

ಹೇ ಯೋಗಿನೇ! ನಿನ್ನೊಡನೆ ನನ್ನ ನಡುವೆ ವಾಗ್ವಾದಕ್ಕೆ ಏನು ಅಗತ್ಯ? ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವ ಇರುವಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನುಮಾನವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 17

इंद्रियाणां गोचरत्वं यावद्भवति देहिनाम् । तावत्सर्वं विमंतव्यं प्राकृतं ज्ञानिभिर्धिया

ದೇಹಿಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಜನ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಶಿವನ ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲ.

Verse 18

किं बहूक्तेन योगीश शृणु मद्वचनं परम् । सा चाहं पुरुषोऽसि त्वं सत्यं सत्यं न संशयः

ಬಹಳ ಮಾತೇಕೆ, ಓ ಯೋಗೀಶ್ವರಾ! ನನ್ನ ಪರಮ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳು—ಆ ಶಕ್ತಿ ನಾನೇ, ಪುರುಷ (ಶಿವ) ನೀನೇ. ಇದು ಸತ್ಯ, ಸತ್ಯವೇ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 19

मदनुग्रहतस्त्वं हि सगुणो रूपवान्मतः । मां विना त्वं निरीहोऽसि न किंचित्कर्तुमर्हसि

ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ನೀನು ಸಗುಣನೂ ರೂಪವಂತನೂ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತೀ. ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನೀನು ನಿರೀಹನೂ ಅಶಕ್ತನೂ; ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.

Verse 20

पराधीनस्सदा त्वं हि नानाकर्म्मकरो वशी । निर्विकारी कथं त्वं हि न लिप्तश्च मया कथम्

ನೀನು ಸದಾ ಪರಾಧೀನನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯಾದರೂ, ನಾನಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಧಿಪತಿ ನೀನೇ. ನೀನು ನಿಜವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾದರೆ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಹೇಗೆ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಹಾಗಾದರೆ ಮಾಯಾರೂಪಿಣಿಯಾದ ನನ್ನಿಂದ ಹೇಗೆ ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 21

प्रकृतेः परमोऽसि त्वं यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं समीपे मम शंकर

ನೀನು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಪರನಾಗಿದ್ದೀಯೆಂಬ ನಿನ್ನ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾದರೆ, ಹೇ ಶಂಕರ, ನನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕೆ ನೀನು ಭಯಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः सांख्यशास्त्रोदितं शिवः । वेदांतमतसंस्थो हि वाक्यमूचे शिवां प्रति

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ, ವೇದಾಂತಮತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಶಿವನು ಶಿವಾ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯತ್ತ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 23

श्रीशिव उवाच । इत्येवं त्वं यदि ब्रूषे गिरिजे सांख्यधारिणी । प्रत्यहं कुरु मे सेवामनिषिद्धां सुभाषिणि

ಶ್ರೀಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಗಿರಿಜೆ, ಸಾಂಖ್ಯವಿವೇಕಧಾರಿಣಿ! ನೀನು ಹೀಗೆಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹೇ ಮಧುರಭಾಷಿಣಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ನಿಷಿದ್ಧವಲ್ಲದ ಯಥೋಚಿತ ನನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡು।

Verse 24

यद्यहं ब्रह्म निर्लिप्तो मायया परमेश्वरः । वेदांतवेद्यो मायेशस्त्वं करिष्यसि किं तदा

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ—ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅಲಿಪ್ತ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಮಾಯಾಧಿಪತಿ, ವೇದಾಂತದಿಂದ ಜ್ಞೇಯ—ಆಗ ನೀನು ನನಗೆ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆ?

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा गिरिजां वाक्यमूचे गिरिं प्रभुः । भक्तानुरंजनकरो भक्तानुग्रहकारकः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಗಿರಿಜೆಗೆ ಹೇಳಿ ಪ್ರಭು ವಚನಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅವನು ಪರ್ವತರಾಜ (ಹಿಮಾಲಯ)ನನ್ನೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು—ಭಕ್ತರನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುವವನು, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವವನು।

Verse 26

शिव उवाच । अत्रैव सोऽहं तपसा परेण गिरे तव प्रस्थवरेऽतिरम्ये । चरामि भूमौ परमार्थभावस्वरूपमानंदमयं सुलोचयन्

ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಗಿರೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಅತ್ಯಂತ ರಮ್ಯವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ನಾನು ಪರಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಪರಮಾರ್ಥಭಾವಸ್ವರೂಪವಾದ ಆನಂದಮಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 27

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न शक्यते

ಹೇ ಪರ್ವತಾಧಿಪನೇ! ನನಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡು. ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಪವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನೂ ಮಾಡುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ, ಸಾಧ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रणम्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ದೇವದೇವನಾದ ಶೂಲಧಾರಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿಮವಾನ್ ಶಂಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 29

हिमवानुवाच । त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमप्यहं महादेव तुच्छो भूत्वा वदामि ते

ಹಿಮವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾದೇವನೇ! ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು ಸೇರಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ನಿನ್ನದೇ. ಆದರೂ ನಾನು ತুচ್ಛನಾಗಿ ನಿನಗೆ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । विहस्य गिरिराजं तं प्राह याहीति सादरम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹಿಮವಾನನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಲೋಕಮಂಗಳಕರ ಶಂಕರನು ಮಂದಹಾಸ ಮಾಡಿ, ಆ ಗಿರಿರಾಜನಿಗೆ ಸಾದರವಾಗಿ—“ನೀನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದಂತೆ ಹೋಗು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 31

शंकरेणाभ्यनुज्ञातस्स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया वै स प्रत्यहं दर्शने स्थितः

ಶಂಕರನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಹಿಮವಾನನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಗಿರಿಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶಿವದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 32

पित्रा विनापि सा काली सखीभ्यां सह नित्यशः । जगाम शंकराभ्याशं सेवायै भक्तितत्परा

ತಂದೆಯ ಜೊತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಆ ಕಾಳಿ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಶಂಕರನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿದ್ದಳು।

Verse 33

निषिषेध न तां कोऽपि गणो नंदीश्वरादिकः । महेशशासनात्तात तच्छासनकरश्शुचिः

ಪ್ರಿಯನೇ, ನಂದೀಶ್ವರ ಮೊದಲಾದ ಯಾವ ಗಣನೂ ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಮಹೇಶನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಶುದ್ಧರೂ ನಿಷ್ಠರೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನ ವಿಧಾನದಂತೆಲೇ ನಡೆದುಕೊಂಡರು।

Verse 34

सांख्यवेदांतमतयोश्शिवयोश्शि वदस्सदा । संवादः सुखकृच्चोक्तोऽभिन्नयोस्सुविचारतः

ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ—ಈ ಶಿವಪ್ರದ ಶುಭಮತಗಳ ಸಂವಾದವು ಸದಾ ಸುಖಕರ ಹಾಗೂ ಹಿತಕರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಸೂವಿಚಾರದಿಂದ ಎರಡರ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವೂ ಅಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ।

Verse 35

गिरिराजस्य वचनात्तनयां तस्य शंकरः । पार्श्वे समीपे जग्राह गौरवादपि गोपरः

ಗಿರಿರಾಜನ ವಚನದಂತೆ ಶಂಕರನು ಅವನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ಲೋಕಗೌರವಾತೀತನಾದ ಗೋಪತಿಯೂ ಕೃಪಾ-ಗೌರವದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟನು.

Verse 36

उवाचेदं वचः कालीं सखीभ्यां सह गोपतिः । नित्यं मां सेवतां यातु निर्भीता ह्यत्र तिष्ठतु

ನಂತರ ಗೋಪತಿ ಸಖಿಯರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು— “ನಿತ್ಯ ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಬಯಸುವವರು ನನ್ನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿ; ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ತಂಗಿರು.”

Verse 37

एवमुक्त्वा तु तां देवीं सेवायै जगृहे हरः । निर्विकारो महायोगी नानालीलाकरः प्रभुः

ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ಹರನು ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಸೇವಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು; ನಿರ್ವಿಕಾರ ಮಹಾಯೋಗಿ ಪ್ರಭು ನಾನಾವಿಧ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವನು।

Verse 38

इदमेव महद्धैर्य्यं धीराणां सुतपस्विनाम् । विघ्रवन्त्यपि संप्राप्य यद्विघ्नैर्न विहन्यते

ಇದೇ ಧೀರರು ಮತ್ತು ಸುತಪಸ್ವಿಗಳ ಮಹಾ ಧೈರ್ಯ—ವಿಘ್ನಗಳು ಎದುರಾದರೂ ಅವರು ಆ ಅಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 39

ततः स्वपुरमायातो गिरिराट् परिचारकैः । मुमोदातीव मनसि सप्रियस्स मुनीश्वर

ನಂತರ ಗಿರಿರಾಜನು ಪರಿಚಾರಕರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು; ಪ್ರಿಯಸಂಗಮದಿಂದ ಆ ಮುನೀಶ್ವರನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಪಟ್ಟನು।

Verse 40

हरश्च ध्यानयोगेन परमात्मानमादरात् । निर्विघ्नेन स्वमनसा त्वासीच्चिंतयितुं स्थितः

ಹರನು (ಶಿವನು) ಧ್ಯಾನಯೋಗದಿಂದ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ವಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಅಂತರಚಿಂತನೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಲೀನನಾದನು.

Verse 41

काली सखीभ्यां सहिता प्रत्यहं चंद्रशेखरम् । सेवमाना महादेवं गमनागमने स्थिता

ಕಾಳಿ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಮಹಾದೇವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿರಳಾಗಿ ಇದ್ದಳು.

Verse 42

प्रक्षाल्य चरणौ शंभोः पपौ तच्चरणोदकम् । वह्निशौचैन वस्त्रेण चक्रे तद्गात्रमार्जनम्

ಶಂಭುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಅವಳು ಆ ಪಾದೋದಕವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿದಳು. ಬಳಿಕ ಅಗ್ನಿಶುದ್ಧವಾದ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ತೂಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿಚರ್ಯೆ ಮಾಡಿದಳು.

Verse 43

षोडशेनोपचारेण संपूज्य विधिवद्धरम् । पुनःपुनः सुप्रणम्य ययौ नित्यं पितुर्गृहम्

ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಹರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅವಳು ಮರುಮರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರತಿದಿನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 44

एवं संसेवमानायां शंकरं ध्यानतत्परम् । व्यतीयाय महान्कालश्शिवाया मुनिसत्तम

ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನನಿಷ್ಠನಾದ ಶಂಕರನನ್ನು ಶಿವಾ ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ದೀರ್ಘಕಾಲವು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.

Verse 45

कदाचित्सहिता काली सखीभ्यां शंकराश्रमे । वितेने सुंदरं गानं सुतालं स्मरवर्द्धनम्

ಒಮ್ಮೆ ಕಾಳಿ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಶಂಕರಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸುತಾಳಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಸುಂದರ ಗಾನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.

Verse 46

कदाचित्कुशपुष्पाणि समिधं नयति स्वयम् । सखीभ्यां स्थानसंस्कारं कुर्वती न्यवसत्तदा

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಳು ತಾನೇ ಕುಶಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಿಧೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಗ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಳು.

Verse 47

कदाचिन्नियता गेहे स्थिता चन्द्रभृतो भ्रृशम् । वीक्षंती विस्मयामास सकामा चन्द्रशेखरम्

ಒಮ್ಮೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಸಂಯಮದಿಂದ ಇದ್ದ ಅವಳು, ಚಂದ್ರಧಾರಿಯಾದ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋಟಹಾಕಿದಳು; ಕಾಮನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡಳು।

Verse 48

ततस्तप्तेन भूतेशस्तां निस्संगां परिस्थिताम् । सोऽचिंतयत्तदा वीक्ष्य भूतदेहे स्थितेति च

ಆಮೇಲೆ ತಪಸ್ಸಿನ ತಾಪದಿಂದ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕದಿದ ಭೂತೇಶನು ಅವಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಸ್ಸಂಗತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿ ಕಂಡನು; ಪಂಚಭೂತದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಳಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿ, ಅವನು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು।

Verse 49

नाग्रहीद्गिरिशः कालीं भार्यार्थे निकटे स्थिताम् । महालावण्यनिचयां मुनीनामपि मोहिनीम्

ಆದರೂ ಗಿರೀಶನು ಕಾಲಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ—ಪತ್ನಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವಳು ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದರೂ; ಅವಳು ಮಹಾಲಾವಣ್ಯದ ನಿಧಿ, ಮುನಿಗಳನ್ನೂ ಮೋಹಿಸುವ ಮೋಹಿನಿ।

Verse 50

महादेवः पुनर्दृष्ट्वा तथा तां संयतेद्रियाम् । स्वसेवने रतां नित्यं सदयस्समचिंतयत्

ಮಹಾದೇವನು ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಂಡನು—ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿದವಳಾಗಿ, ನಿತ್ಯ ತನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ರತಳಾಗಿ; ಆಗ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು।

Verse 51

यदैवैषा तपश्चर्याव्रतं काली करिष्यति । तदा च तां ग्रहीष्यामि गर्वबीजविवर्जिताम्

ಈ ಕಾಳಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ತಪಶ್ಚರ್ಯಾ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದಾಗ, ಆಗ ನಾನು ಅವಳನ್ನು—ಗರ್ವಬೀಜವಿಲ್ಲದವಳಾಗಿ—ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆನು।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । इति संचिन्त्य भूतेशो द्रुतं ध्यानसमाश्रितः । महयोगीश्वरोऽभूद्वै महालीलाकरः प्रभुः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ ಭೂತೇಶ (ಶಿವ) ತಕ್ಷಣ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು; ಪ್ರಭು ನಿಜವಾಗಿ ಮಹಾಯೋಗೀಶ್ವರನಾಗಿ ಮಹಾಲೀಲಾಕರನಾದನು।

Verse 53

ध्यानासक्तस्य तस्याथ शिवस्य परमात्मनः । हृदि नासीन्मुने काचिदन्या चिंता व्यवस्थिता

ಓ ಮುನಿಯೇ, ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶಿವನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆಯೂ ಅಥವಾ ಆಲೋಚನೆಯೂ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ನೆಲಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 54

काली त्वनुदिनं शंभुं सद्भक्त्या समसेवत । विचिंतयंती सततं तस्य रूपं महात्मनः

ಕಾಳಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸತ್ಪಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 55

हरो ध्यानपरः कालीं नित्यं प्रैक्षत सुस्थितम् । विस्मृत्य पूर्वचिंतां तां पश्यन्नपि न पश्यति

ಹರನು ಧ್ಯಾನಪರನಾಗಿ, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಕಾಳಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮರೆತ ಕಾರಣ, ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡದಂತೆ—ಅಂತರಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 56

एतस्मिन्नंतरे देवाश्शक्राद्या मुनयश्च ते । ब्रह्माज्ञया स्मरं तत्र प्रेषयामासुरादरात्

ಈ ನಡುವೆ ಶಕ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಆ ಮುನಿಗಳೂ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ಆದರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಮರನನ್ನು (ಕಾಮದೇವನನ್ನು) ಅಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು.

Verse 57

तेन कारयितुं योगं काल्या रुद्रेण कामतः । महावीर्येणासुरेण तारकेण प्रपीडिताः

ಆದುದರಿಂದ ಇಚ್ಛಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರುದ್ರನು ಕಾಲಿಕಾಳೊಂದಿಗೆ ಆ ದಿವ್ಯ ಯೋಗಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರವೃತ್ತನಾದನು; ಮಹಾವೀರ್ಯನಾದ ತಾರಕಾಸುರನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 58

गत्वा तत्र स्मरस्सर्वमुपायमकरोन्निजम् । चुक्षुभे न हरः किञ्चित्तं च भस्मीचकार ह

ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸ್ಮರನು (ಕಾಮದೇವ) ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಹರ (ಶಿವ) ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅವನನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿದನು।

Verse 59

पार्वत्यपि विगर्वाभून्मुने तस्य निदेशतः । ततस्तपो महत्कृत्वा शिवं प्राप पतिं सती

ಓ ಮುನಿಯೇ, ಅವನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯೂ ಗರ್ವರಹಿತಳಾದಳು. ನಂತರ ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಆ ಸತೀ ಶಿವನನ್ನು ಪತಿ-ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಪಡೆದಳು।

Verse 60

बभूवतुस्तौ सुप्रीतौ पार्वतीपरमेश्वरौ । चक्रतुर्देवकार्य्यं हि परोपकरणे रतौ

ಹೀಗೆ ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಪರಮೇಶ್ವರರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು; ಪರೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಿದರು।