Adhyaya 6
Kailasa SamhitaAdhyaya 676 Verses

न्यासवर्णनम् (Nyāsa-varṇanam) — Description of Nyāsa in the Saṃnyāsa Procedure

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸನ್ನ್ಯಾಸ-ಪದ್ದತಿಯೊಳಗಿನ ನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಪೂಜಾಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಆಸನಶುದ್ಧಿ, ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರ-ಮಂತ್ರದಿಂದ ಶುದ್ಧಜಲ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡುವುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಉಚ್ಚಾರಣಕ್ರಮ, ಆಧಾರ-ಶಕ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರ-ವ್ಯಾಸ, ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿಂತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ-ಆದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಭಸ್ಮಧಾರಣೆ, ಗುರುಪೂಜೆ, ಮಂಡಲರಚನೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋಣ/ವೃತ್ತ/ಚತುರಸ್ರ ಆಕಾರಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿತ. ಶಂಖವನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಪಾತ್ರವೆಂದು ಪೂಜಿಸುವುದು, ಪ್ರಣವದಿಂದ ಜಲ ತುಂಬಿ ಸುಗಂಧೀಕರಿಸುವುದು, ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪುನಃಪುನಃ ಅರ್ಚನೆ, ಧೇನು-ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಶಂಖ-ಮುದ್ರೆಯ ಪ್ರಯೋಗ, ಅಸ್ತ್ರ-ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮರುಮರು ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ-ಉಪಕರಣಶುದ್ಧಿ, ತ್ರಿವಾರ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ನಂತರ ಋಷಿ-ಛಂದಸ್ಸು-ದೇವತಾ ವಿನಿಯೋಗ; ಶ್ರೀಸೌರಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ದೇವಭಾಗ ಋಷಿ, ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸು, ಸೂರ್ಯ/ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವತೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ಮಂತ್ರ-ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಚಾರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । दक्षिणे मंडलस्याथ वैयाघ्रं चर्मशोभनम् । आस्तीर्य्य शुद्धतोयेन प्रोक्षयेदस्त्रमंत्रतः

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ ಮಂಡಲದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೋಭನವಾದ ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವನ್ನು ಹಾಸಿ, ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತ ಶುದ್ಧ ಜಲದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 2

प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य पश्चादाधार मुद्धरेत् । तत्पश्चाच्छक्तिकमलं चतुर्थ्यंतं नमोन्तकम्

ಮೊದಲು ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಅನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನಂತರ ಆಧಾರ-ಬೀಜವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿ-ಕಮಲ (ಶಕ್ತಿ-ಬೀಜ)ವನ್ನು ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಮಃ’ ಸೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 3

मनुमेवं समुच्चार्य स्थित्वा तस्मिन्नुदङ्मुखः । प्राणानायम्य विधिवत्प्र णवोच्चारपूर्वकम्

ಈ ರೀತಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಮುಚ್ಚರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಮುಖನಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರಬೇಕು; ನಂತರ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರಣವೋಚ್ಚಾರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 4

अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैर्भस्म संधारयेत्ततः । शिरसि श्रीगुरुं नत्वा मण्डलं रचयेत्पुनः

ನಂತರ ‘ಅಗ್ನಿ’ ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಶಿರಸಾ ಶ್ರೀಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಪೂಜಾರ್ಥ ಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು॥

Verse 5

त्रिकोणवृत्तं बाह्ये तु चतुरस्रात्मकं क्रमात् । अभ्यर्च्योमिति साधारं स्थाप्य शंखं समर्चयेत्

ಬಾಹ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತ್ರಿಕೋಣ, ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ನಂತರ ಚತುರಸ್ರರೂಪವಾಗಿ ಮಂಡಲವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ‘ಓಂ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ, ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶಂಖವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು॥

Verse 6

आपूर्य शुद्धतोयेन प्रणवेन सुगंधिना । अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैः प्रणवेन च सप्तधा

ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ಸುಗಂಧಿತ ಶುದ್ಧಜಲದಿಂದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತುಂಬಬೇಕು. ನಂತರ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ‘ಓಂ’ ಜಪಿಸಿ ಏಳು ಬಾರಿ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು॥

Verse 7

अभिमंत्र्य ततस्तस्मिन्धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत । शंखमुद्रां च तेनैव प्रोक्षयेदस्त्रमंत्रतः

ನಂತರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಧೇನು ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಅದೇ ಕೈಯಿಂದ ಶಂಖ ಮುದ್ರೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸಿ, ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರಾನುಸಾರ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಬೇಕು॥

Verse 8

आत्मानं गंधपुष्पादिपूजोपकरणानि च । प्राणायामत्रयं कृत्वा ऋष्यादिकमथाचरेत्

ತನ್ನನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಚಂದನ, ಪುಷ್ಪಾದಿ ಪೂಜೋಪಕರಣಗಳನ್ನೂ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ತ್ರಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಮಾಡಿ; ನಂತರ ಋಷಿ-ನ್ಯಾಸಾದಿ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।

Verse 9

अस्य श्रीसौरमंत्रस्य देवभाग ऋषिस्ततः । छन्दो गायत्रमित्युक्तं देवस्सूर्यो महेश्वरः

ಈ ಶ್ರೀಸೌರಮಂತ್ರದ ಋಷಿ ದೇವಭಾಗನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಛಂದಸ್ಸು ಗಾಯತ್ರಿ; ದೇವತೆ ಸೂರ್ಯ—ಅವನೇ ಸ್ವಯಂ ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 10

देवता स्यात्षडंगानि ह्रामित्यादीनि विन्यसेत् । ततस्संप्रोक्षयेत्पद्ममस्त्रेणाग्नेरगोचरम्

ದೇವತೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ “ಹ್ರಾಂ” ಮೊದಲಾದ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಷಡಂಗ-ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ಪದ್ಮಾಸನವನ್ನು ಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಗೋಚರವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು।

Verse 11

तस्मिन्समर्चयेद्विद्वान् प्रभूतां विमलामपि । सारां चाथ समाराध्य पूर्वादिपरतः क्रमात्

ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿ ಭಕ್ತನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಬಹಳವಾದ ಶುದ್ಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಸಾರೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸಮಾರಾಧನೆ ಮಾಡಿ, ಪೂರ್ವಾದಿ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು।

Verse 12

अथ कालाग्निरुद्रं च शक्तिमाधारसंज्ञिताम् । अनन्तं पृथिवीं चैव रत्नद्वीपं तथैव च

ನಂತರ (ಅವರು) ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರ, ‘ಆಧಾರ’ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿ, ಅನಂತ, ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ರತ್ನದ್ವೀಪ—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸಿದರು।

Verse 13

संकल्पवृक्षोद्यानं च गृहं मणिमयं ततः । रक्तपीठं च संपूज्य पादेषु प्रागुपक्रमात्

ನಂತರ ಸಂಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳ ಉದ್ಯಾನವನ್ನೂ ಮಣಿಮಯ ಗೃಹವನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ರಕ್ತಪೀಠವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಿ, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಪಾದಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

Verse 14

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च चतुष्टयम् । अधर्माद्यग्निकोणादिकोणेषु च समर्चयेत्

ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಎಂಬ ಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಅಗ್ನಿಕೋಣದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ನಿಗದಿತ ಕೋಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮಾದಿ ವಿರೋಧಿಗಳೊಡನೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 15

मायाधश्छदनं पश्चाद्विद्योर्ध्वच्छदनं ततः । सत्त्वं रजस्तमश्चैव समभ्यर्च्य यथाक्रमम्

ನಂತರ ಮಾಯೆಯ ಅಧಃಛಾದನವನ್ನು, ಬಳಿಕ ವಿದ್ಯೆಯ ಊರ್ಧ್ವಛಾದನವನ್ನು; ಆಮೇಲೆ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 16

पूर्वादिदिक्षु मध्ये च दीप्तां सूक्ष्मां जयामपि । भद्रां विभूति विमलाममोघां वैद्युतामपि

ಪೂರ್ವಾದಿ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತಾ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ, ಜಯಾ; ಹಾಗೆಯೇ ಭದ್ರಾ, ವಿಭೂತಿ, ವಿಮಲಾ, ಅಮೋಘಾ, ವೈದ್ಯುತಾ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 17

सर्वतोमुखसंज्ञां च कन्दनालं तथैव च । सुषिरं च ततस्तं तु कंटकांस्तदनंतरम्

ಇವು ‘ಸರ್ವತೋಮುಖ’ (ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಮುಖವಿರುವದು) ಹಾಗೂ ‘ಕಂದನಾಲ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ನಂತರ ‘ಸುಷಿರ’, ಅದರ ಬಳಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ‘ಕಂಟಕ’ (ಮುಳ್ಳಿನ) ಪ್ರಕಾರ.

Verse 18

मूलच्छदनकिंजल्कप्रकाशसकलात्मनः । पंचग्रंथिकर्णिकां च दलानि तदनंतरम्

ನಂತರ ಮೂಲ, ಆವರಣ, ಕಿಂಜಲ್ಕ ಮತ್ತು ಸಕಲಾತ್ಮನಾದ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಅಂತರಸಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು; ಅದರ ಬಳಿಕ ಪಂಚಗ್ರಂಥಿಯುಕ್ತ ಕರ್ಣಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ದಳಗಳನ್ನು (ವರ್ಣಿಸಿದನು).

Verse 19

केशरान्ब्रह्मविष्णू च रुद्रमात्मानमेव च । अन्तरात्मानमपि च ज्ञानात्मपरमात्मनि

ಅವನು ಜ್ಞಾನಾತ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಕೇಶರಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ತನ್ನ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೊಳಗೂ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನೂ ಸೇರಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವೆಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

सम्पूज्य पश्चात्सौराख्यं योगपीठं समर्चयेत् । पीठोपरि समाकल्प्य मूर्त्तिं मूलेन मूलवित्

ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ‘ಸೌರಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಯೋಗಪೀಠವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಆ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ದೇವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮೂಲತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿ—ಧ್ಯಾನಯೋಗಾರ್ಥ ಸಗುಣ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 21

निरुद्धप्राण आसीनो मूलेनैव स्वमूलतः । शक्तिमुत्थाप्य तत्तेजः प्रभावात्पिंगलाध्वना

ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಿ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ತನ್ನ ಮೂಲಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರಬೇಕು. ನಂತರ ಅಂತರಂಗ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಆ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದು ಪಿಂಗಲಾ ನಾಡಿಯ ಮೂಲಕ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 22

पुष्पांजलौ निर्गमय्य मण्डलस्थस्य भास्वतः । सिन्दूरारुणदेहस्य वामार्द्धदयितस्य च

ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಭಾಸ್ವಂತ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಸಿಂಧೂರವರ್ಣದ ಅರುಣದೇಹನಾದ ಅವನನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ವಾಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ।

Verse 23

अक्षस्रक्पाशखट्वांगकपालांकुशपंकजम् । शंखं चक्रं दधानस्य चतुर्वक्त्रस्य लोचनैः

ಅವರು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಚತುರ್ಮುಖ ಮಹೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರು—ಅಕ್ಷಮಾಲೆ, ಪಾಶ, ಖಟ್ವಾಂಗ, ಕಪಾಲ, ಅಂಕುಶ, ಪದ್ಮ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಂಖ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ರಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುವ ಸಗುಣರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.

Verse 24

राजितस्य द्वादशभिस्तस्य हृत्पंकजोदरे । प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य ह्रांह्रींसस्तदनन्तरम्

ದ್ವಾದಶ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾದ ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪ್ರಭುವಿನ ಹೃದಯ-ಪದ್ಮದೊಳಗೆ ಮೊದಲು ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಅನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ; ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ‘ಹ್ರಾಂ’ ಮತ್ತು ‘ಹ್ರೀಂ’ ಬೀಜಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.

Verse 25

प्रकाशशक्तिसहितं मार्तण्डं च ततः परम् । आवाहयामि नम इत्यावाह्या वाहनाख्यया

ನಂತರ ಪ್ರಕಾಶಶಕ್ತಿಯೊಡನೆ ‘ಮಾರ್ತಂಡ’ (ಸೂರ್ಯ)ನನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಬೇಕು; ‘ಆವಾಹಯಾಮಿ, ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ‘ವಾಹನ’ ಎಂಬ ವಿಧಿಯಿಂದ ಯಥಾವಿಧಿ ಆವಾಹಿಸಬೇಕು.

Verse 26

मुद्रया स्थापनाद्याश्च मुद्रास्संदर्शयेत्ततः । विन्यस्यांगानि ह्रां ह्रीं ह्रूमंतेन मनुना ततः

ನಂತರ ಮುದ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪನಾ ಮೊದಲಾದ ಮುದ್ರைகளை ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು; ಬಳಿಕ ‘ಹ್ರಾಂ, ಹ್ರೀಂ, ಹ್ರೂಂ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಗನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

Verse 27

पंचोपचारान्संकल्प्य मूलेनाभ्यर्चयेत्त्रिधा । केशरेषु च पद्मस्य षडंगानि महेश्वरि

ಪಂಚೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ತ್ರಿವಾರ ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಓ ಮಹೇಶ್ವರಿ, ಪದ್ಮದ ಕೇಸರಗಳಲ್ಲಿ ಷಡಂಗ-ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 28

वह्नीशरक्षोवायूनां परितः क्रमतः सुधीः । द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात्

ವಿವೇಕಿ ಉಪಾಸಕನು ದ್ವಿತೀಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು—ಅಗ್ನಿ, ಈಶ, ರಕ್ಷ, ವಾಯು।

Verse 29

पूर्वाद्युत्तरपर्यंतं दलमूलेषु पार्वति । आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः

ಹೇ ಪಾರ್ವತಿ, ಪೂರ್ವದಿಂದ ಉತ್ತರದವರೆಗೆ ದಳಗಳ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ನಾಮಗಳು—ಆದಿತ್ಯ, ಭಾಸ್ಕರ, ಭಾನು, ರವಿ—ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು (ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು)।

Verse 30

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चेति पुनः प्रिये । ईशानादिषु संपूज्यास्तृतीयावरणे पुनः

ಮತ್ತೆ, ಹೇ ಪ್ರಿಯೆ, ಅರ್ಕ (ಸೂರ್ಯ), ಬ್ರಹ್ಮ, ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು—ಇವರನ್ನು ಈಶಾನಾದಿ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 31

सोमं कुजं बुधं जीवं कविं मंदं तम स्तमः । समंततो यजेदेतान्पूर्वादिदलमध्यतः

ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ), ಕುಜ (ಮಂಗಳ), ಬುಧ, ಜೀವ (ಬೃಹಸ್ಪತಿ), ಕವಿ (ಶುಕ್ರ), ಮಂದ (ಶನಿ) ಹಾಗು ತಮಃ ಮತ್ತು ಸ್ತಮಃ—ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವದ ದಳದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ದಳಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 32

अथवा द्वादशादित्यान्द्वितीयावरणे यजेत । तृतीयावरणे चैव राशीर्द्वादश पूजयेत्

ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಮೂರನೇ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ದ್ವಾದಶ ರಾಶಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 33

सप्तसागरगंगाश्च बहिरस्य समंततः । ऋषीन्देवांश्च गंधर्वान्पन्नगानप्सरोगणान्

ಅದರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸಪ್ತಸಾಗರಗಳಿಗೆ ಹರಿಯುವ ಗಂಗಾಧಾರೆಗಳು ಇದ್ದವು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಋಷಿಗಳು, ದೇವರುಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಾ ಗಣಗಳೂ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು।

Verse 34

ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान् । सप्तच्छन्दोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत्

ಅವನು ಗ್ರಾಮಣ್ಯ (ಗ್ರಾಮರಕ್ಷಕ) ದೇವಗಣಗಳನ್ನು, ಯಕ್ಷರನ್ನು, ಯಾತುಧಾನರನ್ನು ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಪ್ತ ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸ್ವರೂಪರಾದ ದೇವತಾಗಣ ಮತ್ತು ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕು।

Verse 35

एवं त्र्यावरणं देवं समभ्यर्च्य दिवाकरम् । विरच्य मंडलं पश्चाच्चतुरस्रं समाहितः

ಈ ರೀತಿ ತ್ರ್ಯಾವರಣದ ದೇವತಾರೂಪ ದಿವಾಕರ (ಸೂರ್ಯದೇವ)ನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಮೊದಲು ಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ನಂತರ ಚತುರಸ್ರ (ಚೌಕಾಕಾರ) ಆಕೃತಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬೇಕು।

Verse 36

स्थाप्य साधारकं ताम्रपात्रं प्रस्थोदविस्तृतम् । पूरयित्वा जलैः शुद्धैर्वासितैः कुसुमादिभिः

ಆಧಾರಸಹಿತ ತಾಮ್ರಪಾತ್ರವನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಸುಗಂಧಿತವಾದ ಶುದ್ಧ ಜಲದಿಂದ ಅದನ್ನು ತುಂಬಬೇಕು.

Verse 37

अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैर्जानुभ्यामवनीं गतः । अर्घ्यपात्रं समादाय भूमध्यान्तं समुद्धरेत्

ಗಂಧಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಅಭ್ಯರ್ಚಿಸಿ, ಎರಡೂ ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಅರ್ಘ್ಯಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ಪೂಜಾಸ್ಥಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸಮೀಪದಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಬೇಕು.

Verse 38

ततो ब्रूयादिमं मंत्रं सावित्रं सर्वसिद्धिदम् । शृणु तच्च महादेवि भक्तिमुक्तिप्रदं सदा

ನಂತರ ಈ ಸಾವಿತ್ರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು; ಇದು ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿದಾಯಕ. ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಇದನ್ನು ಕೇಳು—ಇದು ಸದಾ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।

Verse 39

सिन्दूरवर्णाय सुमण्डलाय नमोऽस्तु वज्राभरणाय तुभ्यम् । पद्माभनेत्राय सुपंकजाय ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणाय

ಸಿಂಧೂರವರ್ಣ ಕాంతಿಯುಳ್ಳ, ಶುಭಮಂಡಲದಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನ, ವಜ್ರಸಮಾನ ಆಭರಣಧಾರಿಯಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪದ್ಮನೇತ್ರ, ಪದ್ಮಸಮ ಪರಮಪವಿತ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ-ಇಂದ್ರ-ನಾರಾಯಣರಿಗೂ ಕಾರಣಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 40

सरक्तचूर्णं ससुवर्णतोयं स्रक्कुंकुमाढ्यं सकुशं सपुष्पम् । प्रदत्तमादाय सहेमपात्रं प्रशस्तमर्घ्यं भगवन्प्रसीद

ಓ ಭಗವನ್, ಕೆಂಪು ಪವಿತ್ರ ಚೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣಮಿಶ್ರಿತ ಜಲದೊಂದಿಗೆ, ಸ್ರಕ್ ಹಾಗೂ ಸುಗಂಧ ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ಕುಶ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಗಳೊಡನೆ, ಸ್ವರ್ಣಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ; ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು.

Verse 41

एवमुक्त्वा ततो दत्त्वा तदर्थं सूर्यमूर्त्तये । नमस्कुर्यादिमं मंत्रं पठित्वा सुसमाहितः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಅದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸೂರ್ಯಮೂರ್ತಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸುಸಮಾಹಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.

Verse 42

नमश्शिवाय साम्बाय सगणायादिहेतवे । रुद्राय विष्णवे तुभ्यं ब्रह्मणे च त्रिमूर्तये

ಶಿವ, ಸಾಂಬ (ಅಂಬಾಸಹಿತ), ಗಣಸಹಿತ, ಆದಿಹೇತುವಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ—ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಏಕತತ್ತ್ವ ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 43

एवमुक्त्वा नमस्कृत्य स्वासने समवस्थितः । ऋष्यादिकं पुनः कृत्वा करं संशोध्य वारिणा

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತನು. ನಂತರ ಋಷ್ಯಾದಿ ಆವಾಹನ ಮೊದಲಾದ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾಡಿ, ನೀರಿನಿಂದ ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 44

पुनश्च भस्म संधार्य पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना । न्यासजातम्प्रकुर्वीत शिवभावविवृद्ध्धये

ಮತ್ತೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದ ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಶಿವಭಾವದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿಯತ ನ್ಯಾಸಕರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 45

पंचोपचारैस्संपूज्य शिरसा श्रीगुरुम्बुधः । प्रणवं श्रीचतुर्थ्यंतं नमोंतं प्रणमेत्ततः

ಪಂಚೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಗುರುವಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಜ್ಞಾನಿ ಭಕ್ತನು ಶಿರಸಾ ನಮಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ‘ಓಂ’ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಮೋ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 46

पंचात्मकं बिन्दुयुतं पंचमस्वरसंयुतम् । तदेव बिन्दुसहितं पंचमस्वरवर्जितम्

ಯಾವ ಮಂತ್ರತತ್ತ್ವವು ಪಂಚಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು, ಬಿಂದುಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಪಂಚಮಸ್ವರಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯೋ—ಅದೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಿಂದುಸಹಿತವಾಗಿಯೇ, ಆದರೆ ಪಂಚಮಸ್ವರವರ್ಜಿತವಾಗಿಯೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 47

पंचमस्वरसंयुक्तं मंत्रीशं च सबिन्दुकम् । उद्धृत्य बिन्दुसहितं संवर्तकमथोद्धरेत्

ಮಂತ್ರಗಳ ಈಶ್ವರನಾದ ‘ಮಂತ್ರಿಶ’ ಅನ್ನು ಪಂಚಮಸ್ವರ ಮತ್ತು ಬಿಂದುಸಹಿತವಾಗಿ ಮೊದಲು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಬಿಂದುಸಹಿತ ‘ಸಂವರ್ತಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮುಂದಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 48

एतैरेव क्रमाद्बीजैरुद्धृतैः प्रणमेद्बुधः । भुजयोरूरुयुग्मे च गुरुं गणपतिन्तथा

ಇದೇ ಬೀಜಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದ್ದರಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿ ಭಕ್ತನು ಭುಜಗಳನ್ನೂ ಜೋಡಿ ತೊಡೆಯನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು; ಗುರುವಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಗಣಪತಿದೇವನಿಗೂ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 49

दुर्गां च क्षेत्रपालं च बद्धांजलिपुटः स्थितः । ओमस्त्राय फडित्युक्त्वा करौ संशोध्य षट् क्रमात्

ಬದ್ಧಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ನಿಂತು ದುರ್ಗೆಯನ್ನೂ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನನ್ನೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ‘ಓಂ ಅಸ್ತ್ರಾಯ ಫಟ್’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಷಟ್ಕ್ರಮದಂತೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಬೇಕು।

Verse 50

अपसर्प्पन्त्विति प्रोच्य प्रणवं तदनंतरम् । अस्त्राय फडिति प्रोच्य पार्ष्णिघातत्रयेण तु

“ಅಪಸರ್ಪಂತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ “ಅಸ್ತ್ರಾಯ ಫಟ್” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಡಿಲಿನಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೊಡೆಯಬೇಕು.

Verse 51

उद्धृत्य विघ्नान्भूयिष्ठान्कर तालत्रयेण तु । अन्तरिक्षगता न्दृष्ट्वा विलोक्य दिवि संस्थितान्

ನಂತರ ಕೈಗಳಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ತಾಳಿಯಿಟ್ಟು ಅನೇಕ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದನು. ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೋಡಿ ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದನು.

Verse 52

निरुद्धप्राण आसीनो हंसमंत्रमनुस्मरन् । हृदिस्थं जीवचैतन्यं ब्रह्मनाड्या समान येत्

ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಹಂಸಮಂತ್ರವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಹೃದಯಸ್ಥ ಜೀವಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಬೇಕು.

Verse 53

द्वादशांतस्स्थविशदे सहस्रारमहाम्बुजे । चिच्चन्द्रमण्डलान्तस्थं चिद्रूपं परमेश्वरम्

ಅತಿಶುದ್ಧ ದ್ವಾದಶಾಂತದಲ್ಲಿ, ಸಹಸ್ರಾರ ಮಹಾಪದ್ಮದೊಳಗೆ, ಚಿತ್-ಚಂದ್ರಮಂಡಲಾಂತಃಸ್ಥಿತನಾದ ಚಿದ್ರೂಪ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಲಿ.

Verse 54

शोषदाहप्लवान्कुर्याद्रेचकादि क्रमेण तु । सषोडशचतुष्षष्टिद्वात्रिंशद्गणनायुतैः

ನಂತರ ರೇಚಕಾದಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶೋಷ, ದಾಹ, ಪ್ಲಾವ ಎಂಬ ಮೂರು ಆಂತರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿ; ಹದಿನಾರು, ಅರವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು, ಮೂವತ್ತೆರಡು ಎಣಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.

Verse 55

वाय्वग्निसलिलाद्यैस्तैस्स्तवेदाद्यैरनुक्रमात् । प्राणानायम्य मूलस्थां कुण्डलीं ब्रह्मरंध्रगाम्

ನಂತರ ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸ್ತವ-ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಪಿಸಿ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ದೀರ್ಘಗೊಳಿಸಿ, ಮೂಲಸ್ಥ ಕುಂಡಲಿನಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸಲಿ.

Verse 56

आनीय द्वादशांतस्थसहस्राराम्बुजोदरे । चिच्चन्द्रमण्डलोद्भूतपरमामृतधारया

ದ್ವಾದಶಾಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಸಹಸ್ರದಳ ಕಮಲದ ಗುಹೆಗೆ ಅದನ್ನು ಆನಯಿಸಿ, ಚಿತ್-ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪರಮ ಅಮೃತಧಾರೆಯಿಂದ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಸ್ನಾನಗೊಳಿಸಬೇಕು।

Verse 57

संसिक्तायां तनौ भूयश्शुद्धदेहस्सुभावनः । सोहमित्यवतीर्याथ स्वात्मानं हृदयाम्बुजे

ದೇಹವು ಪುನಃ ಅಭಿಷಿಕ್ತವಾದಾಗ ಅವನು ಶುದ್ಧದೇಹನಾಗಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ವಭಾವನಾಗುತ್ತಾನೆ। ನಂತರ ‘ಸೋಽಹಂ’ ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ಮುಖವಾಗಿ ಇಳಿದು ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 58

आत्मन्यावेश्य चात्मानममृतं सृतिधारया । प्राणप्रतिष्ठां विधिवत्कुर्यादत्र समाहितः

ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ನಿವೇಶಿಸಿ, ಅಮೃತಧಾರೆಯ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಅದನ್ನು ಅಮರಸ್ವರೂಪವಾಗಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮಾಹಿತಗೊಳಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।

Verse 59

एकाग्रमानसो योगी विमृश्यात्तां च मातृकाम् । पुटितां प्रणवेनाथ न्यसेद्बाह्ये च मातृकाम्

ಏಕಾಗ್ರಮನಸ್ಸಿನ ಯೋಗಿ ಆ ಮಾತೃಕಾ (ಅಕ್ಷರಶಕ್ತಿ)ಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದಿಂದ ಅದನ್ನು ಆವರಿಸಿ, ಯಥಾನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಅದೇ ಮಾತೃಕೆಯನ್ನು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 60

पुनश्च संयतप्राणः कुर्याद्दृष्ट्यादिकं बुधः । शंकरं संस्मरंश्चित्ते संन्यसेच्च विमत्सरः

ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿ ಸಾಧಕನು ದೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥೈರ್ಯಾದಿ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತ, ಅಸೂಯಾರಹಿತನಾಗಿ, ಇತರ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವನಲ್ಲೇ ತನ್ನನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಿ.

Verse 61

प्रणवस्य ऋषिर्ब्रह्मा देवि गायत्रमीरितम् । छन्दोत्र देवताहं वै परमात्मा सदाशिवः

ಹೇ ದೇವಿ! ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಯ ಋಷಿ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದರ ಛಂದಸ್ಸು ಗಾಯತ್ರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆ ನಾನೇ—ಪರಮಾತ್ಮ ಸದಾಶಿವನು.

Verse 62

अकारो बीजमाख्यातमुकारः शक्तिरुच्यते । मकारः कीलकं प्रोक्तं मोक्षार्थे विनियुज्यते

‘ಅ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬೀಜವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ‘ಉ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಮ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕೀಲಕ (ಮುದ್ರೆ/ಮುಚ್ಚು) ಎಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವು ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 63

अंगुष्ठद्वयमारभ्य तलांतं परिमार्जयेत् । ओमित्युक्त्वाथ देवेशि करन्यासं समारभेत्

ಎರಡು ಅಂಗುಷ್ಠಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಹಸ್ತತಳದ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಕೈಗಳನ್ನು ಒರೆಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು; ನಂತರ “ಓಂ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಓ ದೇವೇಶಿ, ಕರನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು।

Verse 64

दक्षहस्तस्थितांगुष्ठं समारभ्य यथाक्रमम् । वामहस्तकनिष्ठांतं विन्यसेत्पूर्ववत्क्रमात्

ಬಲಗೈಯ ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿ, ಎಡಗೈಯ ಕನಿಷ್ಠಾ ಬೆರಳಿನವರೆಗೆ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಅದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ (ನ್ಯಾಸವನ್ನು) ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು।

Verse 65

अकारमप्युकारं च मकारं बिन्दुसंयुतम् । नमोन्तं प्रोच्य सर्वत्र हृदयादौ न्यसेदथ

“ಅ” ನಂತರ “ಉ” ನಂತರ ಬಿಂದುಸಂಯುಕ್ತ “ಮ” ಅನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ “ಓಂ” ರೂಪಿಸಬೇಕು; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ “ನಮಃ” ಸೇರಿಸಿ, ಹೃದಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅದರ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 66

अकारं पूर्वमुद्धृत्य ब्रह्मात्मानमथाचरेत् । ङेंतं नमोंतं हृदये विनियुज्यात्तथा पुनः

ಮೊದಲು ‘ಅ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ವಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಧ್ವನಿಗಳಾದ ‘ಙೇಂ’ ಮತ್ತು ‘ನಮೋಂ’ ಅನ್ನು ಪುನಃ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.

Verse 67

उकारं विष्णुसहितं शिरोदेशे प्रविन्यसेत् । मकारं रुद्रसहितं शिखायान्तु प्रविन्यसेत्

‘ಉ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ‘ಮ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಶಿಖೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.

Verse 68

एवमुक्त्वा मुनिर्मंत्री कवचं नेत्रमस्तके । विन्यसेद्देवदेवेशि सावधानेन चेतसा

ಹೇ ದೇವದೇವೇಶ! ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ಮಂತ್ರಜ್ಞ ಮುನಿಯು ಜಾಗರೂಕ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಕವಚ ಮತ್ತು ನೇತ್ರಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 69

अंगवक्त्रकलाभेदात्पंच ब्रह्माणि विन्यसेत् । शिरोवदनहृदगुह्यपादेष्वेतानि विन्यसेत्

ಅಂಗ, ವಕ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಭೇದದಿಂದ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಗಳ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು। ಇವುಗಳನ್ನು ಶಿರ, ಮುಖ, ಹೃದಯ, ಗುಹ್ಯಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 70

ईशान्यस्य कलाः पंच पंचस्वेतेषु च क्रमात् । ततश्चतुर्षु वक्त्रेषु पुरुषस्य कला अपि

ಈಶಾನನಿಗೆ ಐದು ಕಲೆಗಳು ಇವೆ; ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ಐದುಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ ಐದು-ಐದು ಎಂದು ವಿತರಿತವಾಗುತ್ತವೆ। ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುರುಷನ ಕಲೆಗಳು ಸಹ ಇರುತ್ತವೆ।

Verse 71

चतस्रः प्रणिधातव्याः पूर्वादिक्रमयोगतः । हृत्कंठांसेषु नाभौ च कुक्षौ पृष्ठे च वक्षसि

ಪೂರ್ವದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ, ಕುಕ್ಷಿ-ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ, ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ।

Verse 72

अघोरस्य कलाश्चाष्टौ पूजनीया यथाक्रमम् । पश्चात्त्रयोदशकलाः पायुमेढ्रोरुजानुषु

ಅನಂತರ ಅಘೋರನ ಎಂಟು ಕಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ವಿಧಿಯಂತೆ ಪಾಯು, ಮೇಢ್ರ, ಊರುಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಕಲಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 73

जंघास्फिक्कटिपार्श्वेषु वामदेवस्य भावयेत् । सद्यस्यापि कला चाष्टौ नेत्रेषु च यथाक्रमम्

ಜಂಘೆ, ಸ್ಫಿಕ್ (ನಿತಂಬ), ಕಟಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ವಾಮದೇವನನ್ನು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಸದ್ಯೋಜಾತನ ಅಷ್ಟಕಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.

Verse 74

कीर्तितास्ताः कलाश्चैव पादयोरपि हस्तयोः । प्राणे शिरसि बाह्वोश्च कल्पयेत्कल्पवित्तमः

ಈ ರೀತಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕಲಗಳನ್ನು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ವಿಧಿತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಸಾಧಕನು ಅವನ್ನು ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿ, ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 76

अष्टत्रिंशत्कलान्यासमेवं कृत्वा तु सर्वशः । पश्चात्प्रणवविद्धीमान्प्रणवन्यासमाचरेत् । बाहुद्वये कूर्परयोस्तथा च मणिबन्धयोः । पार्श्वतोदरजंघेषु पादयोः पृष्ठतस्तथा

ಈ ರೀತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶತ್ ಕಲಾನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ನಂತರ ಪ್ರಣವವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದ ಸಾಧಕನು ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಎರಡೂ ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೂರ್ಪರಗಳಲ್ಲಿ (ಮೊಣಕೈ), ಮಣಿಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ (ಮಣಿಕಟ್ಟು); ಪಾರ್ಶ್ವ, ಉದರ, ಜಂಘೆ, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಪೃಷ್ಠದಲ್ಲಿಯೂ ಓಂ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 77

इत्थं प्रणवविन्यासं कृत्वा न्यासविचक्षणः । हंसन्यासं प्रकुर्वीत परमात्मविबोधिनि

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಸಾಧಕನು ನಂತರ ಪರಮಾತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಹಂಸ-ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।

Frequently Asked Questions

Rather than a mythic episode, the chapter presents a prescriptive theological-ritual argument: Shiva’s presence is made operative through correctly sequenced ritual technologies—purification with astra-mantra, praṇava-centered mantra-structure, and nyāsa—establishing that liberation-oriented renunciation still relies on precise liturgical grammar.

The ritual objects and gestures encode interiorization: the maṇḍala externalizes cosmic order for meditative entry; bhasma signifies impermanence and the reduction of individuality to ash; praṇava functions as the sonic body of Shiva; mudrās (dhenu/śaṅkha) act as seals that authorize and protect the rite; prokṣaṇa with astra-mantra marks the boundary between profane space and consecrated field.

The operative form is Īśvara/Maheśvara as the instructing and mantra-indwelling deity; the chapter’s emphasis is not on narrative iconography of a particular avatāra but on Shiva as mantra-devatā accessed through praṇava, viniyoga (ṛṣi/chandas/devatā), and nyāsa within a renunciant framework.