Rig Veda 7.19.1: Mandala 7, Sukta 19, Mantra 1

Sukta 7.19

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यस्तिग्मशृङ्गो वृषभो न भीम एकः कृष्टीश्च्यावयति प्र विश्वाः । यः शश्वतो अदाशुषो गयस्य प्रयन्तासि सुष्वितराय वेदः ॥

Transliteration

yás tigmáśṛṅgo vṛṣabhó ná bhīmá ékaḥ kṛṣṭī́ś cyāváyati prá viśvā́ḥ | yáḥ śáśvato adā́śuṣo gáyasya prayantā́si súsviṭarāya védaḥ ||

Translation

ತೀಕ್ಷ್ಣ-ಶೃಂಗವಂತನು, ಪರಾಕ್ರಮದ ವೃಷಭನಂತೆ ಭೀಕರನು—ಒಬ್ಬನೇ ಎಲ್ಲ ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವನು. ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅದಾಶು (ಅರ್ಪಿಸದವ)ನ ಗಯ (ಜೀವಬಲ/ಸಂಪತ್ತು)ಯ ಮುನ್ನಡೆಗಾರನು—ಹೇ ಇಂದ್ರ, ನೀನೇ ವೇದ (ಜ್ಞಾನಿ), ಹೆಚ್ಚು ಸುಖಕರ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಗಮನಾ-ಮಾರ್ಗದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸುವವನು.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक (यः … सः) / कर्तृ-सूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ति॒ग्मशृ॑ङ्गः: sharp-horned
• ति॒ग्मशृ॑ङ्गः: कर्तृ (यः …) का विशेषण
• Type: Adjective (compound)
• Root: तिग्म-शृङ्ग (समास-प्रातिपदिक) < तिग्म (तीक्ष्ण) + शृङ्ग

• वृष॒भः: bull
• वृष॒भः: कर्तृ (यः …) का विशेष्य
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: न

• भी॒मः: terrible, formidable
• भी॒मः: कर्तृ का विशेषण
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)

• एकः: alone, single
• एकः: कर्तृ का विशेषण
• Type: Adjective/Numeral
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• कृ॒ष्टीः: peoples, tribes
• कृ॒ष्टीः: कर्म
• Type: Noun
• Root: कृष्टि (प्रातिपदिक)

• च्यावयति: drives away, dislodges
• च्यावयति: क्रिया (कर्तृ: यः …)
• Type: Verb
• Root: च्यव् (धातु) → च्यावयति (णिजन्त)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रिया-विशेषक
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र

• विश्वाः: all
• विश्वाः: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक (यः …) / कर्तृ-सूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शश्वतः: of the ever-lasting/constant (one)
• शश्वतः: सम्बन्ध (अदा॑शुषः इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः)
• Type: Adjective
• Root: शश्वत् (प्रातिपदिक)

• अदा॑शुषः: of the non-giver, of the ungenerous
• अदा॑शुषः: सम्बन्ध (गयस्य इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः: ‘of the non-giver’s wealth’)
• Type: Adjective (kṛdanta used as noun)
• Root: दाश् (धातु) → अदाशुष् (नञ्-पूर्वक कृत्-प्रातिपदिक, ‘अ-’ + दाशुष् = दानकर्ता) अथवा ‘अदाशुष्’ = ‘अदातृ’

• गयस्य: of wealth, of possessions
• गयस्य: सम्बन्ध (प्रयन्ता इत्यस्य कर्म/लाभ्य-वस्तु-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: गय (प्रातिपदिक)

• प्रयन्ता: bestower, giver
• प्रयन्ता: कर्तृ (असि इत्यस्य)
• Type: Agent noun (kṛdanta)
• Root: प्र-यम् (धातु) → प्रयन्तृ (कृत्: तृच्) / ‘प्रयन्ता’ (कर्तरि)

• असि: you are
• असि: क्रिया (सम्बोधन-प्रयोगः)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• सुष्वितराय: for the better-impelled / more prosperous (one)
• सुष्वितराय: सम्प्रदान (जिसके लिए)
• Type: Adjective (dative)
• Root: सुष्वितर (प्रातिपदिक; तुलनात्मक/विशेषण)

• वेदः: knows, has known
• वेदः: क्रिया (यः … वेदः)
• Type: Verb (perfect form used as finite)
• Root: विद् (धातु) → वेद (परिपूर्ण/स्थिर-रूप)