Rig Veda 4.41.2 — Mandala 4, Sukta 41, Mantra 2

Sukta 4.41

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4; hymn 4.41 commonly ascribed to Vāmadeva)

Devata: Indra-Varuṇa (dual)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.41; many verses in this hymn are Triṣṭubh)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रा ह यो वरुणा चक्र आपी देवौ मर्तः सख्याय प्रयस्वान् । स हन्ति वृत्रा समिथेषु शत्रूनवोभिर्वा महद्भिः स प्र शृण्वे ॥

Transliteration

índrā ha yó váruṇā cakrá ā́pī deváu mártaḥ sakhyā́ya práyasvān | sá hánti vṛtrā́ sam-ithéṣu śátrūn ávo-bhir vā mahád-bhiḥ sá prá śṛṇve ||

Translation

ಹೇ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣ, ಯಜ್ಞ-ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧನಾದ ಆ ಮರಣ್ಯನು ಸಖ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನೂ ತನ್ನ ಆಪಿ (ನಿಕಟ ಸಂಗತಿ) ಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ—ಅವನು ವೃತ್ರಗಳನ್ನು, ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಮಿಥಗಳಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಉರುಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಿಮ್ಮ ಸಹಾಯಗಳಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಮಹತ್ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೋ ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

Word by Word

• इन्द्रा: O Indra (addressed, with Varuṇa)
• इन्द्रा: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ह: indeed, surely
• ह: —
• Type: Indeclinable
• Root: ह (निपात)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सापेक्ष-उपवाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वरुणा: O Varuṇa
• वरुणा: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• चक्र: has made, has done
• चक्र: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• आपी: help, alliance, friendship
• आपी: कर्म
• Type: Noun
• Root: आपि (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘सहायता/संगति/मैत्री’)

• देवौ: the two gods
• देवौ: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• मर्तः: a mortal
• मर्तः: कर्तृ (मुख्य-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: मर्त (प्रातिपदिक)

• सख्याय: for friendship
• सख्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सख्य (नपुंसक-प्रातिपदिक; ‘मित्रता’)

• प्रयस्वान्: energetic, zealous (endowed with effort)
• प्रयस्वान्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रयस् (नपुंसक-प्रातिपदिक; ‘उत्साह/प्रयत्न/उदारता’)+ वत् (मतुप्)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हन्ति: slays
• हन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• वृत्रा: Vṛtras, obstructing foes
• वृत्रा: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• समिथेषु: in battles
• समिथेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: समिथ (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘समर/युद्ध’)

• शत्रून्: enemies
• शत्रून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)

• अवोभिः: with helps, with protections
• अवोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अवस् (नपुंसक-प्रातिपदिक; ‘सहायता/रक्षा’)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• महद्भिः: great
• महद्भिः: करण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (विशेषण-प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• शृण्वे: is heard, becomes renowned / is listened to
• शृण्वे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)