
Sukta 10.102
Indra
ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ರಥಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಜೀವಂತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ; ದೇವರು ಓಟಗಾರನನ್ನೂ, ಜೂತವನ್ನೂ, ಕೀರ್ತಿ-ಧನಲಾಭವನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಲೆಂದು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ಕೌಶಲ್ಯ, ವೇಗ ಮತ್ತು ವಿಜಯೋನ್ಮುಖ ಗತಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಇದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ—ಚಲಿಸುವ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವನ್ನೂ “ಕಾಣುವ”ವನು, ಓಟವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸುವ ಜೋಡಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಲ ನೀಡುವವನು. ಹೊರಗಿನ ರೂಪಕದ ಒಳಗೆ, ಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನಗಳು, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವನಯತ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಅಡೆತಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಅಡಗಿದೆ.
Mantra 1
प्र ते रथं मिथूकृतमिन्द्रोऽवतु धृष्णुया । अस्मिन्नाजौ पुरुहूत श्रवाय्ये धनभक्षेषु नोऽव ॥
ಪುರೂಹೂತ ಇಂದ್ರನೇ! ಧೃಷ್ಣು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೋಡಿ ಓಟಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡ ನಿನ್ನ ರಥವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕಾಪಾಡು. ಈ ಆಜದಲ್ಲಿ, ಶ್ರವಸ್ಸನ್ನು ತರುವ ಸಮರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧನದ ಪಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸು.
Mantra 2
उत्स्म वातो वहति वासोऽस्या अधिरथं यदजयत्सहस्रम् । रथीरभून्मुद्गलानी गविष्टौ भरे कृतं व्यचेदिन्द्रसेना ॥
ಗಾಳಿ ಎದ್ದಿತು; ಅವಳು ಸಾವಿರವನ್ನು ಜಯಿಸಿದಾಗ ಅವಳ ವಸ್ತ್ರವು ರಥದ ಮೇಲೆ ಹರಿದು ಹೋಯಿತು. ಗವಿಷ್ಟಿ—ಗೋಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ—ಮುದ್ಗಲಾನೀ ರಥಿಯಾಯಿತು; ಭರೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಸೇನೆಯು ನೆರವೇರಿದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿತು.
Mantra 3
अन्तर्यच्छ जिघांसतो वज्रमिन्द्राभिदासतः । दासस्य वा मघवन्नार्यस्य वा सनुतर्यवया वधम् ॥
ಮಘವನ್ ಇಂದ್ರನೇ! ಹಿಂಸೆಗೆ ಧಾವಿಸುವವನ ವಜ್ರವನ್ನು ನೀನು ಒಳಗೇ ತಡೆ; ದಾಸನಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಆರ್ಯನಿಂದಾಗಲಿ ಏಳುವ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳು, ಯವಯು (ಅನ್ವೇಷಕ)ನು ಪಾರಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತನಾಗುವಂತೆ.
Mantra 4
उद्नो ह्रदमपिबज्जर्हृषाणः कूटं स्म तृंहदभिमातिमेति । प्र मुष्कभारः श्रव इच्छमानोऽजिरं बाहू अभरत्सिषासन् ॥
ಹರ್ಷದಿಂದ ಅವನು ಜಲಗಳ ಸರೋವರವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿದನು; ಅವನು ಕೂಟವನ್ನು (ಶಿಖರ/ರಿಜ್) ಚೂರಾಗಿ ಮಾಡಿ ದಮನಕಾರಿ ವೈರವನ್ನೆದುರು ಹೋಗಿದನು. ಬಲದ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಆತ್ಮಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ, ಜಯವನ್ನು ಹಾರೈಸುತ್ತ ವೇಗವಾದ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟನು.
Mantra 5
न्यक्रन्दयन्नुपयन्त एनममेहयन्वृषभं मध्य आजेः । तेन सूभर्वं शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः प्रधने जिगाय ॥
ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಅವರು ಕೂಗುತ್ತ ಅವನನ್ನು ಓಡಿಸಿದರು; ಆಜೆಯ (ಸ್ಪರ್ಧೆಯ) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೃಷಭನಿಗೆ ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಮುದ್ಗಲನು ಪ್ರಧನ (ನಿರ್ಣಾಯಕ ಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ ಲಾಭವನ್ನು—ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಗೋವುಗಳನ್ನು—ಜಯಿಸಿದನು.
Mantra 6
ककर्दवे वृषभो युक्त आसीदवावचीत्सारथिरस्य केशी । दुधेर्युक्तस्य द्रवतः सहानस ऋच्छन्ति ष्मा निष्पदो मुद्गलानीम् ॥
ಕಕರ್ಧವ (ಕಠಿಣ ಪಥ)ದಲ್ಲಿ ವೃಷಭನು ಜೂತುಗಟ್ಟಿದ್ದನು; ಅವನ ಕೇಶೀ (ದೀರ್ಘಕೇಶ) ಸಾರಥಿ ಅವನಿಗೆ ಕೂಗಿ ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದನು. ಜೂತುಗಟ್ಟಿದವನು ಓಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಥದೊಡನೆ ಸೇರಿ, ನಿಷ್ಪದ (ಪಾದರಹಿತ ಸಹಾಯಕರು) ಮುದ್ಗಲಾನಿಯ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ—ಜೂತಿನ ಶಕ್ತಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು.
Mantra 7
उत प्रधिमुदहन्नस्य विद्वानुपायुनग्वंसगमत्र शिक्षन् । इन्द्र उदावत्पतिमघ्न्यानामरंहत पद्याभिः ककुद्मान् ॥
ಮತ್ತೆ ಜ್ಞಾನಿಯಾದವನು ಚಕ್ರದ ಪ್ರಧಿ (ಅಂಚು)ಯನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಚಲಿಸುವ ಭಾಗವನ್ನು ಜೂತಗೊಳಿಸಿದನು—ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕೌಶಲವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತ. ಇಂದ್ರನು ಅಘ್ನ್ಯಾ (ಅಹಿಂಸ್ಯ) ಗೋವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಪಾದಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ವೇಗವಂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು—ಉನ್ನತ-ಶಿಖರವಿರುವ ಪರಾಕ್ರಮಿ.
Mantra 8
शुनमष्ट्राव्यचरत्कपर्दी वरत्रायां दार्वानह्यमानः । नृम्णानि कृण्वन्बहवे जनाय गाः पस्पशानस्तविषीरधत्त ॥
ಸುಖವಾಗಿ ಕಪರ್ದೀ (ಜಟಾಧಾರಿ/ವೇಣಿಧಾರಿ) ಮುಂದುವರಿದನು, ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಮರದ ದಂಡ (ಶಾಫ್ಟ್)ಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟವನು. ಅನೇಕ ಜನರಿಗೆ ನೃಮ್ಣ (ವೀರಪರಾಕ್ರಮ)ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತ, ಗೋವುಗಳನ್ನು (ಕಿರಣಗಳನ್ನು) ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತ, ತನ್ನೊಳಗೆ ತವೀಷೀ (ಬಲ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Mantra 9
इमं तं पश्य वृषभस्य युञ्जं काष्ठाया मध्ये द्रुघणं शयानम् । येन जिगाय शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः पृतनाज्येषु ॥
ಇವನನ್ನು ನೋಡಿ—ವೃಷಭದ ಯೋಕ್ತಾ (ಜೂತಗೊಳಿಸುವವನು)—ಕಾಷ್ಠದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರದ ಗದೆಯಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುವವನು. ಯಾರಿಂದ ಮುದುಗಲನು ಪೃತನಾಜ್ಯೇಷು (ಯುದ್ಧ-ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ) ಗೋವುಗಳನ್ನು ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಗೆದ್ದನು.
Mantra 10
आरे अघा को न्वित्था ददर्श यं युञ्जन्ति तम्वा स्थापयन्ति । नास्मै तृणं नोदकमा भरन्त्युत्तरो धुरो वहति प्रदेदिशत् ॥
ಅರೆ, ಅಘಾ (ದುರ್ಭಾಗ್ಯ) ದೂರವಾಗಲಿ—ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಯಾರು ಎಂದಾದರೂ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ? ಯಾರನ್ನು ಅವರು ಜೂಗಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಅವನನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನಿಗೆ ಹುಲ್ಲನ್ನೂ ನೀರನ್ನೂ ತರುವುದಿಲ್ಲ; ಮೇಲಿನ ಧುರ/ದಂಡವೇ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 11
परिवृक्तेव पतिविद्यमानट् पीप्याना कूचक्रेणेव सिञ्चन् । एषैष्या चिद्रथ्या जयेम सुमङ्गलं सिनवदस्तु सातम् ॥
ಪರಿವೃತ್ತೆಯಂತೆ, ತಿಳಿದ ಪತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅವಳು ಕೂಗಿದಳು; ಉಬ್ಬುತ್ತಾ, ಚಿಕ್ಕ ಚಕ್ರದಿಂದ ಸಿಂಚಿಸುವಂತೆ ಸಿಂಚಿಸಿದಳು. ಈ ರಥ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಹೋಗು-ಬರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾವು ಜಯಿಸೋಣ; ಸಿದ್ಧಿ ಸುಮಂಗಳವಾಗಲಿ—‘ಸಿನಾ’ಯಂತೆ ಸಮೃದ್ಧಿ ತರುವ ಜಯವಾಗಲಿ.
Mantra 12
त्वं विश्वस्य जगतश्चक्षुरिन्द्रासि चक्षुषः । वृषा यदाजिं वृषणा सिषाससि चोदयन्वध्रिणा युजा ॥
ಹೇ ಇಂದ್ರ, ನೀನು ಸರ್ವ ಜಗತ್ತಿನ ಚಕ್ಷು—ದೃಷ್ಟನ ದೃಷ್ಟಿಗೂ ಚಕ್ಷು. ನೀನು ಬಲಿಷ್ಠ ವೃಷಭನಾಗಿ, ಬಲಿಷ್ಠ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಜೊತೆಗಿಟ್ಟು ಅಜಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವಾಗ, ಯುಕ್ತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಯಿಸುತ್ತಾ, ನಮ್ಮೊಳಗೆ ವಿಜಯಗತಿಯ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತೀ.
A direct plea that Indra protect the chariot made for the paired course and guard the worshippers in the fame-winning contest (āji).
The hymn develops the race/battle imagery into a celebration of Indra’s practical mastery—he knows the craft, sets the parts in motion, and empowers the winning team.
Indra is hailed as the “eye of all that moves,” the seer’s seeing, who drives the strong pair and awakens victorious momentum.
It closes with confidence that Indra’s guided power secures protection, right movement, and the sought-for gains of contest and life.
puruhūta śravāyye
उत प्रधिमुदहन्नस्य विद्वानुपायुनग्वंसगमत्र शिक्षन् । इन्द्र उदावत्पतिमघ्न्यानामरंहत पद्याभिः ककुद्मान् ॥tvam viśvasya jagataś cakṣuḥ
It is a hymn to Indra using the imagery of a chariot contest. The poet asks Indra to protect the team, grant victory, and bring fame and prosperity.
The chariot-race language is both literal and symbolic. It evokes real contests, and it also points to coordinated powers—like paired horses or paired forces of effort and skill—guided by Indra toward success.
The hymn calls Indra the “eye of all that moves,” meaning the guiding awareness behind effective action. It suggests that when divine strength directs our faculties, forward movement and victory arise.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.