
Sukta 1.60
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 1.60)
Agni (with Mātariśvan in narrative role)
Triṣṭubh
ಈ ಚಿಕ್ಕ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಸ್ತೋತ್ರವು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ “ಸಭೆಯ ಸಂಕೇತ”ವೆಂದು, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಫಲ ನೀಡುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯುಳ್ಳ ವೇಗದ ದೂತನಾಗಿಯೂ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾತರಿಶ್ವನ್ ಭೃಗುಗಳಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಆ ಆದಿಮ ದಾನವನ್ನು ಮಾನವರು ಹೃದಯದಿಂದಲೂ ಯಜ್ಞವೇದಿಯಿಂದಲೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮರುಮರು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕವಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲಮುಖವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಶೀಘ್ರ ಆಗಮಿಸಿ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Mantra 1
वह्निं यशसं विदथस्य केतुं सुप्राव्यं दूतं सद्योअर्थम् । द्विजन्मानं रयिमिव प्रशस्तं रातिं भरद्भृगवे मातरिश्वा ॥
ಮಾತರಿಶ್ವನು ಭೃಗುಗೆ ಒಂದು ದಾನವನ್ನು ತಂದನು—ವಹ್ನಿ, ಯಶಸ್ವಿ; ವಿದಥದ ಕೇತು, ಸಭೆಯ ಸಂಕೇತ; ಸುಪ್ರಾವ್ಯ, ತಕ್ಷಣ ಫಲಕೊಡುವ ದೂತ. ದ್ವಿಜನ್ಮ ಅಗ್ನಿ—ಧನಸಮೃದ್ಧಿಯಂತೆ ಪ್ರಶಂಸಿತ—ದಾನವಾಗಿ ತರಲ್ಪಟ್ಟನು.
Mantra 2
अस्य शासुरुभयासः सचन्ते हविष्मन्त उशिजो ये च मर्ताः । दिवश्चित्पूर्वो न्यसादि होतापृच्छ्यो विश्पतिर्विक्षु वेधाः ॥
ಅವನ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ವಿಧದವರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ—ಹವಿಷ್ಮಂತರು, ಉಶಿಜರು (ಉತ್ಸಾಹಿ ಪ್ರಜ್ವಲಕರು), ಮತ್ತು ಮর্ত್ಯರೂ ಸಹ. ದಿವ್ಯದಿಂದಲೂ ಪೂರ್ವನಾದ ಹೋತೃ ಆಸನಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದನು—ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಡುವವನೂ ಪರಾಮರ್ಶಯೋಗ್ಯನೂ, ಜನರ ನಡುವೆ ವಿಶ್ಪತಿ (ಕುಲಪತಿ), ವಿಕ್ಷುಗಳಲ್ಲಿ ವೇಧಾ (ಜ್ಞಾನಿ ವಿಧಾತೃ)।
Mantra 3
तं नव्यसी हृद आ जायमानमस्मत्सुकीर्तिर्मधुजिह्वमश्याः । यमृत्विजो वृजने मानुषासः प्रयस्वन्त आयवो जीजनन्त ॥
ಹೃದಯದಿಂದ ಜನಿಸುವ, ಮಧುಜಿಹ್ವ (ಮಧುರ ಜಿಹ್ವೆಯವನು) ಆದ ಅವನನ್ನು ನಮ್ಮ ಸದಾ-ನವೀನ ಸುಕೀರ್ತಿ ತಲುಪಲಿ. ಮಾನುಷ ಋತ್ವಿಜರು ವಿಶಾಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ಮರುಮರು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ।
Mantra 4
उशिक्पावको वसुर्मानुषेषु वरेण्यो होताधायि विक्षु । दमूना गृहपतिर्दम आँ अग्निर्भुवद्रयिपती रयीणाम् ॥
ಉಶಿಕ (ಉತ್ಕಟ) ಪಾವಕ—ಶುದ್ಧವೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ—ಮರ್ತ್ಯರಲ್ಲಿ ವಸು (ಧನ/ನಿಧಿ) ಸಮಾನ; ವರೆಣ್ಯ ಹೋತೃ ವಿಕ್ಷುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ದಮೂನಾ, ಗೃಹಪತಿ, ಅಗ್ನಿ ನಮ್ಮ ದಮ (ನಿವಾಸ)ಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ರಯಿ (ಸಮೃದ್ಧಿ)ಗಳ ರಯಿಪತಿ—ಸಕಲ ಐಶ್ವರ್ಯದ ರಕ್ಷಕ—ಆಗುತ್ತಾನೆ।
Mantra 5
तं त्वा वयं पतिमग्ने रयीणां प्र शंसामो मतिभिर्गोतमासः । आशुं न वाजम्भरं मर्जयन्तः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ರಯಿಗಳ ಪತೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ನಾವು ಗೌತಮರು ಜಾಗೃತ ಮತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತೇವೆ. ಬಲವನ್ನು ಹೊರುವ ವೇಗವಾಹನದಂತೆ (ಅರ್ಪಣವೂ ವಾಣಿಯೂ) ಮೆರೆಯಿಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ಧೀ-ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಧನವಂತನಾದವನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ—ಮೊದಲ ಪ್ರಕಾಶೋದಯದಲ್ಲಿ—ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆಗಮಿಸಲಿ.
It recalls Mātariśvan bringing Agni as a divine gift to the Bhṛgus, and connects that ancient event to the daily act of kindling Agni in the ritual.
Because Agni has a cosmic birth (as divine fire/light) and a repeated human birth when priests kindle him again in the ritual fire.
It points to inner intention and inspired speech: Agni is not only a physical flame but also the awakened fire of will and insight arising from the heart during worship.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.