Mantra 4
Sukta 1.105
Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Indra (hymn frame) with strong emphasis on Ṛta as supradeity principle; Rodasī refrain
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
यज्ञं पृच्छाम्यवमं स तद्दूतो वि वोचति । क्व ऋतं पूर्व्यं गतं कस्तद्बिभर्ति नूतनो वित्तं मे अस्य रोदसी ॥
Transliteration
yajñáṃ pṛcchāmy avamáṃ sá tád dūtó ví vocati | kvà ṛtáṃ pū́rvyaṃ gatáṃ kás tád bibharti nū́tano vittáṃ me asyá rodasī ||
Translation
ನಾನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅದರ ಅವಮ (ಅತಿಕೀಳ) ಆಸನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ದೂತನಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ‘ಪೂರ್ವ್ಯ ಋತ—ಪ್ರಾಚೀನ ಸತ್ಯ-ಕ್ರಮ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಯಿತು? ಅದನ್ನು ಈಗ ನೂತನವಾಗಿ ಯಾರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ?’—ಹೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ, ಇದು ನನ್ನ ಹುಡುಕಾಟದ ವಿಟ್ಟ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.
Word by Word
यज्ञम्sacrifice, yajña
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक; √यज्)
पृच्छामिI ask
पृच्छामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√प्रच्छ्
अवमम्lowest, last, most inferior
अवमम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअवम (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दूतःmessenger
दूतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
विapart, forth, distinctly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
वःto you / for you
वः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
वोचतिspeaks, tells
वोचति:
क्रिया
TypeVerb
Root√वच्
क्वwhere?
क्व:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
ऋतम्ṛta, cosmic order / truth
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पूर्व्यम्ancient, primeval
पूर्व्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपूर्व्य (प्रातिपदिक)
गतम्gone, departed
गतम्:
कर्म
TypeParticiple (Adjectival) / Kṛdanta
Root√गम् → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootक (प्रश्न-सर्वनाम)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बिभर्तिbears, supports, maintains
बिभर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ
नूतनःnew, fresh (one)
नूतनः:
कर्तृ
TypeAdjective (substantival)
Rootनूतन (प्रातिपदिक)
वित्तम्found, known; (here) the known/ascertained (thing)
वित्तम्:
कर्म
TypeParticiple / Kṛdanta
Root√विद् → वित्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
मेto me / for me; my
मे:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
अधिकरण
TypeNoun (dual) / Dvandva-like fixed dual
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)