Yuddha Kanda Sarga 90 - Valmiki Ramayana | Kannada | Vedapath

Valmiki

Yuddha KandaSarga 9054 Verses

Sarga 90

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम् (Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras)

युद्धकाण्ड

ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ 90ನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಲಂಕಾಯುದ್ಧದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತವು ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿತ ಚಲನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ—(1) ವಿಭೀಷಣನು ವಾನರ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ತಂತ್ರಬದ್ಧವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು (2) ಲಕ್ಷ್ಮಣ–ಇಂದ್ರಜಿತ್ (ರಾವಣಿ) ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು. ಇಬ್ಬರೂ ಜಯಾಸಕ್ತರಾಗಿ ಯುದ್ಧಗಜಗಳಂತೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ವಿಭೀಷಣನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಯುದ್ಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ವಿಭೀಷಣನು ಈಗಾಗಲೇ ಹತರಾದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ಉಳಿದ ಸಮರದ ಗುರಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ರಾಕ್ಷಸ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ ಈಗ ಇಂದ್ರಜಿತನೇ (ರಾವಣನು ಅಂತಿಮ ಅಪವಾದ). ರಾಮಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಹೋದರನ ಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಧರ್ಮಸಂಕಟ ಮತ್ತು ಬಂಧುಹತ್ಯೆಯ ನೈತಿಕ ಬೆಲೆಗೂ ಅವನು ಧ್ವನಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ಇದರಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ರಣೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಉಕ್ಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯುದ್ಧಚಿತ್ರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಗ್ರವಾಗುತ್ತದೆ—ಜಾಂಬವಂತನು ವಾನರಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಘರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹನುಮಂತನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ರಥದಿಂದ ಇಳಿಸಿ, ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತು ತಂದ ಸಾಲವೃಕ್ಷದಿಂದ ರಾಕ್ಷಸ ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ–ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಶರವೃಷ್ಟಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಧನುರ್ಹಸ್ತದ ಚಲನೆಯೂ ಕಾಣದಂತೆ; ಆಕಾಶ ಬಾಣಜಾಲದಿಂದ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಅಪಶಕುನಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ, ಯುದ್ಧಧ್ವನಿ ದೇವಾಸುರಸಂಗ್ರಾಮದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವುಗಳು—ಸೌಮಿತ್ರಿ ಇಂದ್ರಜಿತನ ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭಲ್ಲಬಾಣದಿಂದ ಸಾರಥಿಯ ಶಿರಚ್ಛೇದವಾಗುತ್ತದೆ; ಇಂದ್ರಜಿತನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ತಾನೇ ಸಾರಥಿಕಾರ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾನರ ನಾಯಕರು ಹಾರಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದು, ಇಂದ್ರಜಿತನನ್ನು ಪಾದಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಘನ ಬಾಣವರ್ಷದಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರಜಿತನ ವಿಷಾದ ಕಂಡು ವಾನರರ ಮನೋಬಲ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಸರ್ಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಜಿತನು ಪಾದವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವನ ಪುನಃ ಶರವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಿ ಅವನ ಪತನದ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಗವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

Shlokas

Verse 1

युध्यमानौतुतौदृष्टवाप्रसक्तौनरराक्षसौ ।प्रभिन्नाविवमातङ्गौपरस्परवधैषिणौ ।।।।तौद्रष्टुकामस्सङ्ग्रामेपरस्परगतौबली ।शूरस्सरावणभ्रातातस्थौसङ्ग्राममूर्धनि ।।।।

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಆ ಮನುಷ್ಯನೂ ರಾಕ್ಷಸನೂ—ಪರಸ್ಪರ ವಧೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತ, ಮದಿಸಿದ ಎರಡು ಆನೆಗಳಂತೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರಲು—ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ರಾವಣನ ಸಹೋದರನಾದ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಶೂರ ವಿಬೀಷಣನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.

Verse 2

युध्यमानौतुतौदृष्टवाप्रसक्तौनरराक्षसौ ।प्रभिन्नाविवमातङ्गौपरस्परवधैषिणौ ।।6.90.1।।तौद्रष्टुकामस्सङ्ग्रामेपरस्परगतौबली ।शूरस्सरावणभ्रातातस्थौसङ्ग्राममूर्धनि ।।6.90.2।।

ಸಮರದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರು ನಿಂತ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಬಲಿಗಳ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದ ಶೂರನಾದ ರಾವಣನ ಸಹೋದರನು ರಣಭೂಮಿಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.

Verse 3

ततोविष्फारयामासमहद्धनुरवस्थितः ।उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषुमहाशरान् ।।।।

ಆಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು ಅವನು ಮಹಾಧನುಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಳೆದು, ರಾಕ್ಷಸರ ಮೇಲೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮುನಿಯ ಮಹಾಶರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿದನು.

Verse 4

तेशराःशिखिसम्पर्शानिपतन्तस्समाहिताः ।राक्षसान् दारयामासुर्वज्राणीवमहागिरीन् ।।।।

ಅಗ್ನಿಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುವಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ಸಮ್ಯಕ್ ಲಕ್ಷ್ಯಿತವಾದ ಆ ಬಾಣಗಳು ಬೀಳುತ್ತಲೇ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಚೀರಿದವು—ವಜ್ರಗಳು ಮಹಾಗಿರಿಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚುವಂತೆ.

Verse 5

विभीषणस्यानुचरास्तेपिशूलासिपट्टसै: ।चिच्छिदुःसमरेवीरान्राक्षसान्राक्षसोत्तमाः ।।।।

ವಿಭೀಷಣನ ಅನುಚರರಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸರು ಸಹ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಶೂಲ, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ರಾಕ್ಷಸ ವೀರರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಿದ್ದರು.

Verse 6

राक्षसैस्स्सैःपरिवृतस्सतदातुविभीषणः ।बभौमध्येप्रहृष्टानामाकलभानामिवद्विपः ।।।।

ಆಗ ಆ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ವಿಭೀಷಣನು, ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಕಿರಿಯ ಆನೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಗಜದಂತೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.

Verse 7

ततस्स्संञ्चोदयानोवैहरीन्रक्षोरणप्रियान् ।उवाचवचनंकालेकालज्ञोरक्षसांवरः ।।।।

ನಂತರ ಕಾಲವನ್ನು ಅರಿತ ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಭೀಷಣನು, ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕವಾದ ವಾನರರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕಾಲೋಚಿತ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 8

एकोऽयंराक्षसेन्द्रस्यपरायणमवस्थितः ।एतच्छेषंबलंतस्यकिंतिष्ठतहरीश्वराः ।।।।

ಈ ಒಬ್ಬನೇ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಅಂತಿಮ ಆಶ್ರಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಇದೇ ಅವನ ಉಳಿದ ಬಲ. ಹೇ ವಾನರೇಶ್ವರರೇ, ನೀವು ಏಕೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೀರಿ?

Verse 9

अस्मिंन्विनिहतेपापेराक्षसेरणमूर्थनि ।रावणंवर्जयित्वातुशेषमस्यबलंहतम् ।।।।

ರಣದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಾಪಿ ರಾಕ್ಷಸನು ಹತನಾದರೆ, ರಾವಣನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನ ಉಳಿದ ಬಲವೆಲ್ಲ ಹತವಾದಂತೆಯೇ.

Verse 10

प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबल. ।कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः ।।।।जम्बुमालीमहामालीतीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः ।सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चवज्रदंष्ट्रश्चराक्षसः ।।।।सम्ह्रादीविकटोऽरिघ्नस्तपनोदमएव च ।प्रघासःप्रघसश्चैवप्रजङ्घोजङ्घएव च ।।।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चवीर्यवान् ।विद्युज्जिह्वाद्विजिह्वश्चसूर्यशत्रुश्चराक्षसः ।।।।अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमाली च राक्षसः ।कम्पनस्सत्त्ववन्तौतौदेवान्तकनरान्तकौ ।।।।

(ರಾವಣನಿಗೆ:) “ವೀರ ಪ್ರಹಸ್ತನು ಹತನಾದನು; ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ನಿಕುಂಭನೂ; ಕುಂಭಕರ್ಣ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶಾಚರ ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷನೂ. ಜಂಬುಮಾಲಿ, ಮಹಾಮಾಲಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗ, ಅಶನಿಪ್ರಭ, ಸುಪ್ತಘ್ನ, ಯಜ್ಞಕೋಪ ಮತ್ತು ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರ; ಸಮ್ಹ್ರಾದೀ, ವಿಕಟ, ಅರಿಘ್ನ, ತಪನ ಮತ್ತು ದಮ; ಪ್ರಘಾಸ, ಪ್ರಘಸ, ಪ್ರಜಂಘ ಮತ್ತು ಜಂಘ; ದುರ್ಧರ್ಷ ಅಗ್ನಿಕೇತು, ವೀರ್ಯವಂತ ರಶ್ಮಿಕೇತು, ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಾ, ದ್ವಿಜಿಹ್ವಾ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸ ಸೂರ್ಯಶತ್ರು; ಅಕಂಪನ, ಸುಪಾರ್ಶ್ವ ಮತ್ತು ಚಕ್ರಮಾಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಪನ—ಬಲಿಷ್ಠ ದೇವಾಂತಕ ಮತ್ತು ನರಾಂತಕ ಸಹಿತ—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಂಹೃತರಾದರು.”

Verse 11

प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबल. ।कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः ।।6.90.10।।जम्बुमालीमहामालीतीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः ।सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चवज्रदंष्ट्रश्चराक्षसः ।।6.90.11।।सम्ह्रादीविकटोऽरिघ्नस्तपनोदमएव च ।प्रघासःप्रघसश्चैवप्रजङ्घोजङ्घएव च ।।6.90.12।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चवीर्यवान् ।विद्युज्जिह्वाद्विजिह्वश्चसूर्यशत्रुश्चराक्षसः ।।6.90.13।।अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमाली च राक्षसः ।कम्पनस्सत्त्ववन्तौतौदेवान्तकनरान्तकौ ।।6.90.14।।

Verse 12

Verse 13

Verse 14

Verse 15

एतान्निहत्यातिबलान्बहून्राक्षससत्तमान् ।बाहुभ्यांसागरंतीर्त्वालङ्घ्यतांगोष्पदं लघु ।।।

“ಅತಿಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಭುಜಬಲದಿಂದಲೇ ಸಾಗರವನ್ನೂ ದಾಟಿದ ನೀನು, ಈಗ ಈ ಸಣ್ಣ ಗೋಷ್ಟಪದದಷ್ಟು (ಗೋವಿನ ಖುರಚಿಹ್ನೆಯಷ್ಟು) ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ದಾಟು.”

Verse 16

एतावदेवशेषंवोजेतव्यमिहवानराः ।हतास्सर्वेसमागम्यराक्षसाबलदर्पिताः ।।।।

ಹೇ ವಾನರರೇ, ಈಗ ನಿಮಗೆ ಉಳಿದಿರುವುದು ಇಷ್ಟೇ—ಇಲ್ಲಿ ಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು. ಬಲದ ಗರ್ವದಿಂದ ಮದಗೊಂಡಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರು ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪ ಸಮಾಗಮಿಸಿ ಎದುರಿಸಿದಾಗಲೇ ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 17

अयुक्तंनिधनंकर्तुंपुत्रस्यजनितुर्मम ।घृणामपास्यरामार्थेनिहन्यांभ्रातुरात्मजम् ।।।।

ನನಗೆ, ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ, ಮಗನಂತಿರುವವನ ಮರಣವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ರಾಮನ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಾನು ನನ್ನ ಸಹೋದರನ ಪುತ್ರನನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುವೆನು.

Verse 18

हन्तुकामस्यमेबाष्पंचक्षुश्चैवनिरुध्यति ।तमेवैषमहाबाहुर्लक्ष्मणश्शमयिष्यति ।।।।वानराघ्नतसम्भूयभृत्यानस्यसमीपगान् ।

ನಾನು ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಬಯಸಿದರೂ, ಕಣ್ಣೀರು ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ಈ ಮಹಾಬಾಹು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ ಶಮನಗೊಳಿಸುವನು. ಹೇ ವಾನರರೇ, ಸೇರಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಅವನ ಸೇವಕರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿರಿ.

Verse 19

इतितेनातियशसाराक्षसेनाभिचोदिताः ।।।।वानरेन्द्राजहृषिरेलाङ्गूलानि च विव्यधुः ।

ಅತಿಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವಾನರೇಂದ್ರರು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತಮ್ಮ ಲಾಂಗೂಲಗಳನ್ನು ಚುರುಕಾಗಿ ಅಲೆಯಿಸಿದರು.

Verse 20

ततस्तुकपिशार्दूलाःश्रवेन्तःश्चपुनःपुनः ।।।।मुमुचुर्विविधान्नादान्मेघान् दृष्टवेवबर्हिणः ।

ನಂತರ ವ್ಯಾಘ್ರಸಮಾನ ಕಪಿಶಾರ್ದೂಲರು ಮರುಮರು ಗರ್ಜಿಸಿ, ಮಳೆಮೋಡಗಳನ್ನು ಕಂಡ ನವಿಲಿನಂತೆ ನಾನಾವಿಧ ನಾದಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು.

Verse 21

जाम्बवानपितैःसर्वैःसयूथ्यैरभिसम्वृतः ।।।।तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्धन्स्सैश्चराक्षसान् ।

ಜಾಂಬವಾನನೂ ಸಹ ಆ ಎಲ್ಲ ಸಹಯೂಥಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವರು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು, ನಖಗಳು ಮತ್ತು ದಂಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದರು.

Verse 22

निघ्नन्तमृक्षाधिपतिंराक्षसास्तेमहाबलाः ।।।।परिवव्रुर्भयंत्यक्त्वातमनेकविधायुथाः ।

ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಋಕ್ಷಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾಬಲ ರಾಕ್ಷಸರು ಭಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಾನಾವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು.

Verse 23

शरैःपरशुभिस्तीक्ष्णैःपट्टिशैर्यष्टितोमरैः ।।।।जाम्बवन्तंमृधेजघ्नुर्निघ्नन्तंराक्षसींचमूम् ।

ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳು, ಪರಶುಗಳು, ಪಟ್ಟಿಶಗಳು ಹಾಗೂ ಯಷ್ಟಿ-ತೋಮರಗಳಿಂದ ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವಂತನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು—ರಾಕ್ಷಸೀ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಮೇಲೆ.

Verse 24

स सम्प्रहारस्तुमुलःसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।।।।देवासुराणांक्रुद्धानांयथाभीमोमहास्वनः ।

ಕಪಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವೆ ಭಯಂಕರ, ಗರ್ಜನಾಮಯ, ತುಮುಲ ಸಂಗ್ರಾಮ ಉಂಟಾಯಿತು—ಕ್ರುದ್ಧ ದೇವರು-ಅಸುರರ ಪುರಾತನ ಯುದ್ಧದಂತೆ ಮಹಾಸ್ವನದಿಂದ ಕೂಡಿದದು.

Verse 25

हनुमानपिसङ्क्रुद्धःसानुमुत्पाट्यपर्वतात् ।।।।स लक्ष्मणंस्वयंपृष्ठादवरोप्यमहामनाः ।रक्षसांकदनंचक्रेसमासाद्यसहस्रशः ।।।।

ಹನುಮಾನನೂ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಿಂದ ಸಾಲವೃಕ್ಷವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡನು; ನಂತರ ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು ತನ್ನ ಬೆನ್ನಿನಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಇಳಿಸಿ, ಶತ್ರುಪಂಕ್ತಿಗೆ ನುಗ್ಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 26

हनुमानपिसङ्क्रुद्धःसानुमुत्पाट्यपर्वतात् ।।6.90.25।।स लक्ष्मणंस्वयंपृष्ठादवरोप्यमहामनाः ।रक्षसांकदनंचक्रेसमासाद्यसहस्रशः ।।6.90.26।।

ಹನುಮಾನನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಪರ್ವತದಿಂದ ಸಾಲವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡನು; ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು ತನ್ನ ಬೆನ್ನಿನಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಇಳಿಸಿ, ಶತ್ರುಸೇನೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು.

Verse 27

स दत्त्वातुमुलंयुद्धंपितृव्यस्येन्द्रजत् बली ।लक्ष्मणंपरवीरघ्नःपुनरेवाभ्यधावत ।।।।

ಪಿತೃವ್ಯನ ವಿರುದ್ಧ ತುಮುಲ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸಿ, ಬಲಿಷ್ಠ ಇಂದ್ರಜಿತ್—ಪರವೀರಘ್ನ—ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೇರವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು.

Verse 28

तौप्रयुद्दौतदावीरौमृधेलक्ष्मणराक्षसौ ।शरौघानभिवर्षन्तौजघ्नतुस्तौपरस्परम् ।।।।

ಆಮೇಲೆ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು—ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ರಾಕ್ಷಸನಾದ (ಇಂದ್ರಜಿತನೂ)—ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸುತ್ತಾ, ಕ್ಷಣವೂ ಬಿಡದೆ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 29

अभीक्षणमन्तर्धदतुश्शरजालैर्महाबलौ ।चन्द्रादित्याविवोष्णान्तेयथामेघैस्तरस्विनौ ।।।।

ಮರುಮರು ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ, ತೇಜಸ್ವಿ ಯೋಧರು ಶರಜಾಲಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು; ಬೇಸಿಗೆಯ ನಂತರ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರನ್ನು ವೇಗದ ಮೇಘಗಳು ಪುನಃಪುನಃ ಆವರಿಸುವಂತೆ.

Verse 30

न ह्यादानं न सन्धानंधनुषोवापरिग्रहः ।न विप्रमोक्षोबाणानां न विकर्षो न विग्रहः ।।।।न मुष्टिप्रतिसन्धानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् ।अदृश्यततयोस्तत्रयुध्यतोःपाणिलाघवात् ।।।।

ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೈಗಳ ಅತಿಶಯ ಚುರುಕಿನಿಂದ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಯ ಯಾವ ಕ್ರಮವೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ—ಬಾಣ ಎತ್ತುವುದು, ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವುದು, ಎಳೆಯುವುದು-ಬಿಡುವುದು; ಮುಷ್ಟಿ ಹಿಡಿತ ಸರಿಪಡಿಸುವುದು, ಗುರಿಗೆ ಬಾಣ ನೆಟ್ಟುವುದು—ಎಲ್ಲವೂ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಅদೃಶ್ಯವಾಯಿತು.

Verse 31

न ह्यादानं न सन्धानंधनुषोवापरिग्रहः ।न विप्रमोक्षोबाणानां न विकर्षो न विग्रहः ।।6.90.30।।न मुष्टिप्रतिसन्धानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् ।अदृश्यततयोस्तत्रयुध्यतोःपाणिलाघवात् ।।6.90.31।।

ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೈಗಳ ವಿದ್ಯುತ್-ವೇಗದ ಚಲನೆಯಿಂದ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಯ ಕ್ರಮವೇ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ—ಬಾಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವುದು, ಎಳೆಯುವುದು, ಬಿಡುವುದು, ಹಿಡಿತ ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಗುರಿ ಭೇದಿಸುವುದು—ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ನಿರಂತರ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಯಿತು.

Verse 32

चापवेगप्रयुक्स्सैश्चबाणजालैःसमन्ततः ।अन्तरिकेऽभिसम्पन्ने न रूपाणिचकाशिरे ।।।।

ಧನುಷ್ಯದ ವೇಗದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಬಾಣಗಳ ಜಾಲವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು; ಆಕಾಶವು ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿ, ಯಾವ ರೂಪವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

Verse 33

लक्ष्मणोरावणिंप्राप्यरावणिश्चापिलक्ष्मणम् ।अव्यवस्थाभवत्युग्राताभ्यामन्योन्यविग्रहे ।।।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾವಣಿಪುತ್ರನನ್ನು (ಇಂದ್ರಜಿತನನ್ನು) ಎದುರಿಸಿದನು, ರಾವಣಿಪುತ್ರನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು; ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಭೀಕರ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು—ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ.

Verse 34

ताभामुभाभ्यांतरसाप्रसृष्टैर्विशिखैःशितैः ।निरन्तरमिवाकाशंबभूवतमसावृतम् ।।।।

ಇಬ್ಬರೂ ಯೋಧರು ಅತಿವೇಗದಿಂದ ಎಸೆದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳ ನಿರಂತರ ಮಳೆಯಿಂದ ಆಕಾಶವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ, ಅಂಧಕಾರಾವೃತವಾಗಿ ಕಾಣಿತು.

Verse 35

तैःपतभदिश्चबहुभिस्तयोःशरशतैःशितैः ।दिशश्चप्रदिशश्चैवबभूवुःशरसङ्कुलाः ।।।।

ಅವರಿಬ್ಬರು ಹಾರಿಸಿದ ಅನೇಕ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಶತಗಳ ಮಳೆಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಬಾಣಗಳಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿ ತುಂಬಿದವು.

Verse 36

तमसापिहितंसर्वमासीत्प्रतिभयंमहत् ।अस्तंगतेसहस्रांशेसम्वृतेतमसा च वै ।।।।रुधिरौघामहानद्यःप्रावर्तन्तसहस्रशः ।

ಸಹಸ್ರಕಿರಣ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಂಗತನಾದ ಮೇಲೆ ತಮಸ್ಸು ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಮಹಾಭಯಕರವಾಗಿ ಕಾಣಿತು; ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ರಕ್ತಪ್ರವಾಹದ ಮಹಾನದಿಗಳು ಹರಿಯತೊಡಗಿದವು.

Verse 37

क्रव्यादादारुणावाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान् ।।।।न तदानींवनौवायुर्न च जज्वालपावकः ।

ಕ್ರವ್ಯಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭೀಕರವಾದ, ಕರುಣ ಘೋಷಗಳಿಂದ ಭಯಾನಕ ನಾದಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದವು; ಆ ವೇಳೆಗೆ ವನದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸಲಿಲ್ಲ, ಅಗ್ನಿಯೂ ಜ್ವಲಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 38

स्व्स्त्वस्तुलोकेभ्यइतिजजल्पुस्तेमहर्षयः ।।।।सम्पेतुश्चात्रसन्तप्तागन्धर्वाःसहचारणैः ।

ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮೃದುವಾಗಿ ಜಪಿಸಿದರು—“ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸ್ವಸ್ತಿ ಆಗಲಿ”; ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಗಂಧರ್ವರು ಚಾರಣರೊಂದಿಗೆ ಸಂತಪ್ತರಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋದರು.

Verse 39

अथराक्षससिंहस्यकृष्णान् कनकभूषणान् ।।।।शरैश्चतुर्भिःसौमित्रिद्विव्याधचतुरोहयान् ।

ನಂತರ ರಾಕ್ಷಸಸಿಂಹನ, ಕನಕಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಕಪ್ಪು ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸೌಮಿತ್ರಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು.

Verse 40

ततोऽपरेणभल्लेनपीतेननिशितेन च ।।।।सम्पूर्णायतमुक्तेनसुपत्रेणसुवर्चसा ।महेन्द्राशनिकल्पेनसूतस्यविचरिष्यतः ।।।।स तेनबाणाशनिनातलशब्दानुवादिना ।लाघवाद्राघवःश्रीमान् शिरःकायादपाहरत् ।।।।

ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಳೆದು ಬಿಡಲಾದ, ಸುಪತ್ರಯುಕ್ತ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹಾಗೂ ಅತಿನಿಶಿತವಾದ ಪೀತ ಭಲ್ಲಬಾಣದಿಂದ—ಮಹೇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ—ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಥಸಾರಥಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಮಾನ ರಾಘವನು ಹೊಡೆದನು; ಮತ್ತು ಗುಡುಗಿನಂತೆ ತಲಶಬ್ದ ಮಾಡುವ ಆ ಬಾಣ-ಅಶನಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಲಾಘವದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದನು.

Verse 41

ततोऽपरेणभल्लेनपीतेननिशितेन च ।।6.90.40।।सम्पूर्णायतमुक्तेनसुपत्रेणसुवर्चसा ।महेन्द्राशनिकल्पेनसूतस्यविचरिष्यतः ।।6.90.41।।स तेनबाणाशनिनातलशब्दानुवादिना ।लाघवाद्राघवःश्रीमान् शिरःकायादपाहरत् ।।6.90.42।।

ನಂತರ ಪೀತವರ್ಣದ, ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ದೀರ್ಘ, ಸುಪಕ್ಷಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ—ಮಹೇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ—ಆ ಭಲ್ಲಬಾಣವನ್ನು ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಘವನು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಡುಗಿಸುವ ಘೋಷವನ್ನೆತ್ತುವ ಆ ಬಾಣದಿಂದ ಸೂತನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆದನು.

Verse 42

ಪೀತವರ್ಣದ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಸಂಪೂರ್ಣ ದೀರ್ಘ, ಸುಪಕ್ಷಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ದೀಪ್ತ—ಮಹೇಂದ್ರವಜ್ರಸಮಾನ—ಆ ಭಲ್ಲಬಾಣದಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಗರ್ಜನಾನಾದ ಮಾಡುವಂತೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂತನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದನು.

Verse 43

स यन्तरिमहातेजाहतेमन्दोदरीसुतः ।स्वयंसारथ्यमकरोत्सुनश्चधनुरस्प ृशत् ।।।।

ಯಂತ್ರಿ (ಸಾರಥಿ) ಹತನಾದಾಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಂದೋದರೀಪುತ್ರ ಇಂದ್ರಜಿತನು ತಾನೇ ರಥಸಾರಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಪುನಃ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದನು.

Verse 44

तदद्भुतमभूत्तत्रसामर्थ्यंपश्यतांयुधि ।हयेषुव्यग्रहस्तं त विव्याधनिशितैःशरैः ।।।।धनुष्यथपुनर्व्यग्रेहयेषुमुमुचेशरान् ।

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೋಡುವವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು: ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೈ ವ್ಯಗ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾದನು; ಮತ್ತೆ ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಗ್ರನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು.

Verse 45

छिद्रेषुतेषुबाणौघैर्विचरन्तमभीतवत् ।।।।अर्धयामाससमरेसौमित्रिःशीघ्रकृत्तमः ।

ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆ ತೆರವுகள ಮಧ್ಯೆ ಭೀತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸೌಮಿತ್ರಿ—ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯ ವೇಗವಂತ—ತೀವ್ರವಾಗಿ ಒತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ ಅರೆಮರಣಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದನು.

Verse 46

निहतंसारथिंदृष्टवासमरेरावणात्मजः ।।।।प्रजहौसमरोद्धर्षंविषण्णः स बभूव ह ।

ಸಮರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾರಥಿ ಹತನಾದುದನ್ನು ಕಂಡ ರಾವಣನ ಪುತ್ರನು ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವಿಷಣ್ಣನಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 47

विषण्णवदनंदृष्टवाराक्षसंहरियूथपाः ।।।।ततःपरमसम्हृष्टालक्ष्मणंचाभ्यपूजयन् ।

ರಾಕ್ಷಸನ ವಿಷಣ್ಣ ಮುಖವನ್ನು ಕಂಡ ಹರಿಯೂಥಪತಿಗಳು ಪರಮ ಹರ್ಷಗೊಂಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದರು.

Verse 48

ततःप्रमाथीरभसःशरभोगन्धमादनः ।।।।अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगंहरीश्वराः ।

ನಂತರ ಪ್ರಮಾಥೀ, ರಭಸ, ಶರಭ, ಗಂಧಮಾದನ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ವಾನರೇಶ್ವರರು ಇನ್ನೆಂದೂ ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದರು.

Verse 49

तेचास्यहयमुख्येषुतूर्णमुत्पत्यवानराः ।।।।चतुर्षुसुमहावीर्यानिपेतुर्भीमविक्रमाः ।

ತಕ್ಷಣವೇ ಹಾರಿ ಆ ವಾನರರು—ಮಹಾವೀರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು—ಅವನ ರಥದ ನಾಲ್ಕು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.

Verse 50

तेषामधिष्ठितानांतैर्वानरैःपर्वतोपमैः ।।।।मुखेभ्योरुधिरंरक्तंहयानांसमवर्तत ।

ಪರ್ವತೋಪಮ ವಾನರರು ಅವರ ಮೇಲೆ ಏರಿದಾಗ, ಕುದುರೆಗಳ ಬಾಯಿಂದ ಕೆಂಪು ರಕ್ತಧಾರೆ ಹರಿಯತೊಡಗಿತು.

Verse 51

तेहयामथिताभग्नाव्यसवोधरणींगताः ।।।।तेनिहत्यहयांस्तस्यप्रमथ्य च महारथम् ।पुनरुत्पत्यवेगेनतस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ।।।।

ಆ ಕುದುರೆಗಳು ಹೊಡೆತದಿಂದ ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ, ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದವು. ಅವನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಮಹಾರಥವನ್ನೂ ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡಿ, ಅವರು ವೇಗದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜಿಗಿದು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಂತರು.

Verse 52

तेहयामथिताभग्नाव्यसवोधरणींगताः ।।6.90.51।।तेनिहत्यहयांस्तस्यप्रमथ्य च महारथम् ।पुनरुत्पत्यवेगेनतस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ।।6.90.52।।

ಅವನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಆ ಮಹಾರಥವನ್ನೂ ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಅವರು ವೇಗದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜಿಗಿದು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಂತರು.

Verse 53

स हताश्वादवप्लुत्यरथान्मथितसारथिः ।शरवर्षेणसौमित्रिमभ्यधावतरावणिः ।।।।

ಕುದುರೆಗಳು ಹತರಾಗಿ ಸಾರಥಿಯೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ರಾವಣಿಪುತ್ರನು ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿದು ಇಳಿದು, ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು.

Verse 54

ततोमहेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणःपदातिनंतंनिहतैर्हयोत्तमैः ।सृजन्तमाजौनिशितान्शरोत्तमान् भृशंतदाबाणगणैर्न्यवारयत् ।।।।

ಆಮೇಲೆ ಮಹೇಂದ್ರನಂತೆ ಭಾಸಿಸಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳು ಹತರಾಗಿ ಪಾದಾತಿಯಾಗಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾ ರಣದಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು, ಬಾಣಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಘನ ವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ತಡೆದನು.

Frequently Asked Questions

What specific ethical dilemma or action is presented in this Sarga?

Vibhīṣaṇa confronts a dharma-tension: for Rāma’s cause he must consent to, and even desire, the death of Indrajit—his brother’s son—despite paternal compassion and the impropriety he feels in harming one regarded as a son.

What is the philosophical takeaway (Upadesha) of this chapter's dialogue?

The sarga teaches that righteous outcomes in war require both moral clarity and practical leadership: compassion is acknowledged, yet action is governed by a higher commitment to restoring order; morale and coordinated effort become instruments of dharma rather than mere aggression.

Which geographical or cultural landmarks are highlighted here?

The scene is anchored at the saṅgrāma-mūrdhan (forefront of the battlefield) near Laṅkā’s war theatre; culturally, the text highlights epic-war conventions—omens, celestial spectators (Gandharvas/Cāraṇas), and mythic comparisons to Deva–Asura conflict—to frame the battle’s cosmic significance.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

App Store Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App

App Store Google Play