Ramayana Yuddha Kanda Sarga 88
Yuddha KandaSarga 8836 Verses

Sarga 88

इन्द्रजित्–लक्ष्मण संवादः तथा युद्धप्रवृत्तिः (Indrajit and Lakshmana: War-Boasts, Rebuke, and the Clash)

युद्धकाण्ड

ಸರ್ಗ ೮೮ ರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ನಡುವಿನ ಮಾತುಕತೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆಯ ಯುದ್ಧವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಭೀಷಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಇಂದ್ರಜಿತ್, ಕಪ್ಪು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹೂಡಿದ ರಥವನ್ನೇರಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ರಣಹದ್ದುಗಳು ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ ಎಂದು ಬೆದರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ, ಗೆಲುವು ಮಾತಿನಿಂದಲ್ಲ, ಕೃತಿಯಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಹೋರಾಡುವುದು ಕಳ್ಳರ ಮಾರ್ಗವೇ ಹೊರತು ವೀರರದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಘೋರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಹಾವಿನಂತಹ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು 'ಹೊಗೆಯಿಲ್ಲದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ' ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ನ ಎದೆಗೆ ಹೊಡೆದರೆ, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರು ಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನ ವೀರರ ನಡುವಿನ ಈ ಹೋರಾಟವು ಗ್ರಹಗಳ ಸಂಘರ್ಷದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Shlokas

Verse 1

विभीषणवच्श्रुत्वारावणिःक्रोधमूर्छितः ।अब्रवीत्परुषंवाक्यंवेगेनाभ्युत्पपात च ।।।।

ವಿಭೀಷಣನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾವಣಿ (ಇಂದ್ರಜಿತ್) ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ, ಕಠೋರ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿ ವೇಗದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದು ಬಿದ್ದನು.

Verse 2

उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते ।कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ।।।।महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् ।धनुर्बीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ।।।।

ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾರಥದಲ್ಲಿ, ಕಪ್ಪು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಆಯುಧವನ್ನೂ ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶವನ್ನೂ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಕಾಲಾಂತಕನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಮಹತ್ತರ, ದೀರ್ಘ, ದೃಢ, ವೇಗವಂತಾದ ಭೀಕರ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಶತ್ರುನಾಶಕ ಬಾಣಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದನು.

Verse 3

उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते ।कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ।।6.88.2।।महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् ।धनुर्बीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ।।6.88.3।।

ಮಹಾಪ್ರಮಾಣದ, ವಿಶಾಲವಾದ, ದೃಢವೂ ವೇಗವತ್ತಾದ ಭೀಕರ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಆ ಭೀಮ ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಶತ್ರುನಾಶಕ ಬಾಣಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಂಡನು.

Verse 4

तंददर्शमहेष्वासोरथस्थस्समलङ्कृतः ।अलङ्कृतममित्रघ्नोराघवस्यानुजंबली ।।।।

ಅಾಗ ಮಹೇಷ್ವಾಸನಾದ, ಅಮಿತ್ರಘ್ನನಾದ ಬಲವಂತ ಇಂದ್ರಜಿತನು ಅಲಂಕರಿತ ರಥದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ, ಯುದ್ಧಸಜ್ಜನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತನಾದ ರಾಘವನ ಅನುಜ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 5

हनुमत्पृष्ठरूढमुदस्थरविप्रभम् ।उवाचैनंसमारब्ध: सौमित्रिंसविभीषणम् ।।।।तांश्चवानरशार्दूलान् पश्यध्वंमेपराक्रमम् ।

ಹನುಮಂತನ ಬೆನ್ನೇರಿದ, ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕಂಡು, ಸಮರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದ ಇಂದ್ರಜಿತನು ವಿಭೀಷಣಸಹಿತ ಸೌಮಿತ್ರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡುಿರಿ!”

Verse 6

अद्यमत्कार्मुकोत्सृष्टंशरवर्षंदुरासदम् ।।।।मुक्तंवर्षमिवाकाशेवारयिष्यथसंयुगे ।

“ಇಂದು ಸಮರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟ, ತಡೆಯಲಾಗದ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು—ಆಕಾಶದಿಂದ ಸುರಿದ ಮಳೆಯಂತೆ—ನೀವು ತಡೆಯಲಾರಿರಿ.”

Verse 7

अद्यवोमामकाबाणामहाकार्मुनिस्सृताः ।।।।विधमिष्यन्तिगात्राणितूलराशिमिवानलः ।

ಇಂದು ನನ್ನ ಮಹಾಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟ ಬಾಣಗಳು ನಿಮ್ಮ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡುತ್ತವೆ—ಹತ್ತಿಯ ರಾಶಿಯನ್ನು ಅಗ್ನಿ ದಹಿಸುವಂತೆ।

Verse 8

तीक्षणसायकनिर्भन्नान्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः ।।।।अद्यवोगमयिष्यामिसर्वानेनयमक्षयम् ।

ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿತರಾಗಿ, ಶೂಲ-ಶಕ್ತಿ-ಋಷ್ಟಿ-ತೋಮರಗಳ ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಇಂದು ಯಮನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವೆನು।

Verse 9

क्षिपतश्शरवर्षाणिक्षिप्रहस्तस्यसम्युगे ।।।।जीमूतस्येननदतःकःस्थास्यतिममाग्रतः ।

ಸಮರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಹಸ್ತನಾಗಿ ನಾನು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದಾಗ, ಗರ್ಜಿಸುವ ಮೇಘದಂತೆ—ನನ್ನ ಎದುರು ಯಾರು ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲರು?

Verse 10

रात्रियुद्धेमयापूर्वंवज्राशनिसमैःशरैः ।।।।शायितौस्थोमयाभूमौविसंज्ञौसपुरस्सरौ ।

ರಾತ್ರಿಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹಿಂದೆ ವಜ್ರಾಶನಿಯಂತೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಸಹಚರನನ್ನೂ ಹೊಡೆದು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಚೇತನರಾಗಿ ಪಡಿಸಿದ್ದೆ.

Verse 11

स्मृतिर्नतेऽस्तिवामन्येव्यक्तंवायमसादनम् ।।।।आशीविषमिवक्रुद्धंयन्मांयोद्धुव्यवत्थित: ।

ನಿನ್ನಿಗೆ ಸ್ಮರಣೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲವೇ ನೀನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಯಮಸದನದ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಹಿಡಿದಿದ್ದೀ; ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ರುದ್ಧ ವಿಷಸರ್ಪದಂತೆ ನನ್ನೊಡನೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 12

तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यगर्जितंलक्ष्मणस्तदा ।।।।अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंवाक्यमब्रवीत् ।

ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಆ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಮುಖದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ರಾವಣಿಗೆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 13

उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया ।।।।कार्याणांकर्मणांपारंयोगच्छति स बुद्धिमान् ।

ಓ ರಾಕ್ಷಸಾ, ನೀನು ಕಾರ್ಯಗಳ ದುರ್ಗಮ ಪಾರವನ್ನು ತಲುಪುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀಯೆ; ಆದರೆ ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಉದ್ಯಮಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು.

Verse 14

सत्वमर्थस्यहीनार्थोदुरवासस्यकेनचित् ।।।।वाचाव्याहृत्यजानीषेकृतार्थोऽस्मीतिदुर्मते ।

ನೀನು ನಿಜವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದವನು; ಆದರೂ ಇತರರಿಗೆ ದುಷ್ಕರವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಾಚೆಯಿಂದ ಹೇಳಿ ‘ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥನಾದೆ’ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೆ, ಓ ದುರ್ಮತೇ!

Verse 15

अन्तर्धानगतेनाजौयस्त्वयाचरितस्तदा ।।।।तस्कराचरितोमार्गःनैषवीरनिषेवितः ।

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀನು ಆಗ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದೆ ಅಂತರಧಾನವಾಗಿ ನಡೆದ ದಾರಿ ಕಳ್ಳನ ದಾರಿ; ಅದು ಸತ್ಯವೀರರು ಅನುಸರಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ.

Verse 16

यथाबाणपथंप्राप्यस्थितोऽहंतवराक्षस ।।।।दर्शयस्वाद्यतत्तेजोवाचात्वंकिंविकत्थसे ।

ಹೇ ರಾಕ್ಷಸಾ! ನಿನ್ನ ಬಾಣಪಥಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ; ಇಂದು ನಿನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿಸು—ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಏಕೆ ಗರ್ವಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 17

एवमुक्तोधनुर्भीमंपरामृश्यमहाबलः ।।।।ससर्जनिशितान्बाणानिंद्रजित्समितिञ्जयः ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಸಮರಜಯಿ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಭೀಕರ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು.

Verse 18

तेनिसृष्टामहावेगाःशराःसर्पविषोपमाः ।।।।सम्प्राप्यलक्ष्मणंपेतुःश्वसन्तइवपन्नगाः ।

ಅವನು ಬಿಡಿಸಿದ ಮಹಾವೇಗದ ಬಾಣಗಳು ಸರ್ಪವಿಷದಂತೆ ಘಾತಕವಾಗಿದ್ದು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ತಲುಪಿ, ಹಿಸುಕಾಡುವ ನಾಗಗಳಂತೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವು.

Verse 19

रैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः ।।।।सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धेविव्याधशुभलक्षणम् ।

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾವೇಗಶಾಲಿಯಾದ ರಾವಣಾತ್ಮಜ ಇಂದ್ರಜಿತನು ಅತಿವೇಗದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶುಭಲಕ್ಷಣಧಾರಿಯಾದ ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ)ನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು.

Verse 20

सशरैरतिविद्धाङ्गोरुधिरेणसमुक्षितः ।।।।शुशुभेलक्ष्मणःश्रीमान्विधूमइवपावकः ।

ಶರಗಳಿಂದ ಸರ್ವಾಂಗವೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಭೇದಿತನಾಗಿ ರಕ್ತದಿಂದ ತೋಯ್ದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಧೂಮರಹಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.

Verse 21

इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मप्रसमीक्ष्याधिगम्य च ।।।।विनद्यसुमहानादमिदंवचनमब्रवीत् ।

ಇಂದ್ರಜಿತನು ತನ್ನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾನಾದದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 22

पत्रिणःशितधारास्तेकरामत्कार्मुकच्युताः ।।।।आदास्यन्तेऽद्यसौमित्रेजीवितंजीवितान्तकाः ।

“ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ! ನನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟಿರುವ ಈ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ತೀಕ್ಷ್ಣಧಾರ ಬಾಣಗಳು ಪ್ರಾಣಾಂತಕಗಳು; ಇಂದು ಅವು ನಿನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವವು.”

Verse 23

अद्यगोमायुसङ्घाश्चश्येनसङ्घाश्चलक्ष्मण ।।।।गृध्राश्चनिपतन्तुत्वांगतासुंनिहतंमया ।

“ಹೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ! ಇಂದು ಗೂಳಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ಶ್ಯೇನಗಳ ಬಳಗಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಧ್ರಗಳು—ನನ್ನಿಂದ ಹತನಾಗಿ ಪ್ರಾಣವಿಹೀನನಾದ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿ ಬೀಳಲಿ.”

Verse 24

क्षत्रबन्धुंसदानार्यंरामःपरमदुर्मतिः ।।।।भक्तम्भ्रातरमद्यैवत्वांद्रक्ष्यतिहतंमया ।

ರಾಮನು—ಸದಾ ಕ್ಷತ್ರಬಂಧು, ಪರಮ ದುರ್ಮತಿ—ಇಂದೇ ನಿನ್ನನ್ನು, ತನ್ನ ಭಕ್ತ ಸಹೋದರನನ್ನು, ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಹತನಾದವನಾಗಿ ಕಾಣುವನು.

Verse 25

विशस्तकवचंभूमौव्यपविद्धशराससनम् ।।।।हृतोत्तमाङ्गंसौमित्रत्वामद्यनिहतंमया ।

ಸೌಮಿತ್ರೇ, ಇಂದು ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ನಿಹತನಾಗಿ ಕಾಣುವನು—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು, ಕವಚ ಚಿದ್ರಗೊಂಡು, ಧನುಸ್ಸು ದೂರ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಶಿರಸ್ಸು ಕಡಿತಗೊಂಡು.

Verse 26

इतिब्रुवाणंसङ्कृद्ध: परुषंरावणात्मजम् ।।।।हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाच ह ।

ರಾವಣಪುತ್ರನು ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅರ್ಥಯುಕ್ತ, ಯುಕ್ತಿಸಹಿತವಾದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

Verse 27

वाग्बलंत्यजदुर्बुद्धेक्रूरकर्मासिराक्षस ।।।।अथकस्माद्वदस्येतत्सम्पादयसुकर्मणा ।

ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯ ರಾಕ್ಷಸನೇ, ಮಾತಿನ ಬಲದ ಗರ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಗಳು ಕ್ರೂರ. ಈಗ ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತೀ? ಸತ್ಕರ್ಮದಿಂದ ಸಾಬೀತುಮಾಡು.

Verse 28

कृत्वाकत्थसेकर्मकिमर्थमिहराक्षस ।।।।कुरुतत्कर्मयेनाहंश्रद्धध्यांतवकत्थनम् ।

ರಾಕ್ಷಸನೇ, ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದೇ ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಗರ್ವದಿಂದ ಮಾತಾಡುತ್ತೀ? ನಾನು ನಿನ್ನ ಗರ್ವೋಕ್ತಿಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುವಂತೆ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು.

Verse 29

अनुक्त्वापरुषंवाक्यंकिञ्चिदप्यनवक्षिपन् ।।।।अविकत्थन्वधिष्यामित्वांपश्यपुरुषाधम ।

ಕಠೋರ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳದೆ, ಪ್ರತಿವಚನದಿಂದಲೂ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸದೆ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನೂ ಮಾಡದೆ—ನಿನ್ನನ್ನು ವಧಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೋಡು, ಹೇ ಪುರುಷಾಧಮ!

Verse 30

इत्युक्त्वापञ्चनाराचानाकर्णापूरितान् शितान् ।।।।निजघानमहावेगाल्लक्ष्मणोराक्षसोरसि ।

ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕಿವಿವರೆಗೆ ಎಳೆದು ತುಂಬಿಸಿದ ಐದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ನಾರಾಚ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ರಾಕ್ಷಸನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದನು.

Verse 31

सुपत्रवाजिताबाणाज्वलिताइवपन्नगाः ।।।।नैरृतोरस्यभासन्तसवितूरश्मयोयथा ।

ಸುಪತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಆ ಬಾಣಗಳು ಜ್ವಲಿಸುವ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ, ನೈರೃತನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು.

Verse 32

सःशरैराहतस्तेनसरोषोरावणात्मजः ।।।।सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्भाणैःप्रतिविव्याधलक्ष्मणम् ।

ಅವನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡು ರೋಷದಿಂದ ಉರಿದ ರಾವಣಪುತ್ರನು, ಸುಪ್ರಯುಕ್ತವಾದ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು.

Verse 33

सःबभूवमहाभीमोनरराक्षससिंहयोः ।।।।विमर्दस्तुमुलोयुद्धेपरस्परजयैषिणोः ।

ನರಸಿಂಹನೂ ರಾಕ್ಷಸಸಿಂಹನೂ ಪರಸ್ಪರ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭೀಕರವಾದ, ಘೋರ ತೂಮುಲ ವಿಮರ್ದವು ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 34

उभौहिबलसम्पन्नावुभौविक्रमशालिनौ ।।।।उभौपरमदुर्ज्ञेयावतुल्यबलतेजसौ ।

ಇಬ್ಬರೂ ಬಲಸಂಪನ್ನರು, ಇಬ್ಬರೂ ವಿಕ್ರಮಶಾಲಿಗಳು; ಇಬ್ಬರೂ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಜೇಯರು—ಬಲವೂ ತೇಜಸ್ಸೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಪ್ರತಿಮರು.

Verse 35

युयुधातेतदावीरौग्रहाविवनभोगतौ ।।।।बलवृत्राविवाभीतौयुधितौदुष्प्रधर्षणौ ।

ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಯುದ್ಧಿಸಿದರು; ಇಂದ್ರ-ವೃತ್ರರಂತೆ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿದ್ದು, ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಅತಿದುರ್ಜಯರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 36

युयुधातेमहात्मानौतदाकेसरिणाविव ।।।।बहूनवसृजन्तौहिमार्गणौघानवस्थितौ ।नरराक्षससिम्होतौप्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ।।।।

ನಂತರ ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಇಬ್ಬರು ಯೋಧರು ಕೇಸರಿಸಿಂಹಗಳ ಜೋಡಿಯಂತೆ ಯುದ್ಧಿಸಿದರು; ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು ಬಾಣಗಳ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು। ನರರು-ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಸಮಾನರಾದ ಅವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಿಸಿ ಹೋರಾಡಿದರು।

Frequently Asked Questions

The chapter contrasts warrior conduct with deceptive tactics: Lakṣmaṇa condemns Indrajit’s earlier invisibility as a “thief’s path,” and reframes kṣātra honor as demonstrated performance in open combat rather than intimidation or verbal boasting.

Upadeśa centers on karmapramāṇa—deeds validate claims. Lakṣmaṇa rejects vāg-bala as empty and asserts that true capability is established through disciplined action, restraint, and accountable conduct even amid rage-driven provocation.

The immediate setting is the Laṅkā war-theatre (battlefield context), while cultural markers include kṣātra norms (open contest, disdain for stealth in this framing) and eschatological imagery such as “Yama’s abode,” plus battlefield-omen fauna (jackals, hawks, vultures).

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App