Sarga 69
त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः (Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka)
युद्धकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಕರ್ಣ-ವಧೆಯ ನಂತರ ರಾವಣನ ಶೋಕವಿಲಾಪದಿಂದ ಕಥೆ ಯುದ್ಧದ ತೀವ್ರತೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಶಿರನು ರಾವಣನನ್ನು ಗದರಿಸಿ ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ—ರಾಜನು ಸಂಯಮ-ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರಬೇಕು; ತನ್ನ ವರಗಳನ್ನೂ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳನ್ನೂ ನೆನೆದು ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂದು. ಈ ಉಪದೇಶದಿಂದ ರಾವಣನು ಮನಸ್ಸು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತ್ರಿಶಿರ, ಅತಿಕಾಯ, ದೇವಾಂತಕ, ನರಾಂತಕ, ಮಹೋದರ, ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವ ಎಂಬ ಆರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸ ನಾಯಕರನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ಗಜ-ರಥ-ಅಶ್ವ ಹಾಗೂ ಭಾರೀ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ವೈಭವವಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುನ್ನಡೆ ಗರ್ಜಿಸುವ ಮೇಘಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ವಾನರ ವೀರರು ಘರ್ಜಿಸಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತು, ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೀಕರ ಗೊಂದಲದ ಸಮರದಲ್ಲಿ ನರಾಂತಕನು ದೀಪ್ತ ಶಕ್ತಿ (ಭಾಲ)ಯಿಂದ ವಾನರ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಚೀರಿಹೋಗಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಸುಗ್ರೀವನು ಅಂಗದನಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಅಶ್ವಾರೂಢನಾದ ಆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರನನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸು ಎಂದು. ಅಂಗದನು ನಿರಾಯುಧನಾಗಿ ನಖ-ದಂತಗಳನ್ನೇ ಸಹಜಾಯುಧವೆಂದು ಹೇಳಿ ನರಾಂತಕನಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ—ವಜ್ರಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಸೆ ಎಂದು. ಅವನು ಆ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಸಹಿಸಿ, ನಂತರ ಕರತಲಾಘಾತದಿಂದ ನರಾಂತಕನ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕೆಡವಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ನರಾಂತಕನ ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರವನ್ನೂ ತಾಳಿಕೊಂಡು ಅಂಗದನು ಪ್ರತಿಘಾತವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಾಂತಕವಾದ ಘುಸಿಯಿಂದ ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ಚೀರಿ ನರಾಂತಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವರೂ ವಾನರರೂ ಜಯಘೋಷದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ; ಅಂಗದನ ಈ ದುರ್ಲಭ ವಿಜಯವು ಸೇನೆಯ ಮನೋಬಲವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದ ಪರಾಕ್ರಮವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
एवंविलपमानस्यरावणस्यदुरात्मनः ।श्रुत्वाशोकाभितप्तस्यत्रिशिरावाक्यमब्रवीत् ।।।।
ಈ ರೀತಿ ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದುರುದಾತ್ಮ ರಾವಣನನ್ನು ಕೇಳಿ, ತ್ರಿಶಿರನು ಅವನಿಗೆ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು.
Verse 2
एवमेवमहावीर्योहतोनस्तातमध्यमः ।न तुसत्पुरुषाराजन्विलपन्तियथाभवान् ।।।।
ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ತಾತಾ, ನಮ್ಮ ಮಹಾವೀರ—ನಿನ್ನ ಮಧ್ಯಮ ತಂದೆಯೂ ಮಾವನೂ—ಹತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ, ರಾಜನೇ, ಸತ್ಪುರುಷರು ನಿನ್ನಂತೆ ವಿಲಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 3
नूनंत्रिभुवनस्यापिपर्याप्तस्त्वमसिप्रभो ।स कस्मात्प्राकृतइवशोचस्यात्मानमीदृशम् ।।।।
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಪ್ರಭೋ ರಾಜನೇ, ನೀನು ತ್ರಿಭುವನವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥನು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಏಕೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವೆ?
Verse 4
ब्रह्मदत्ताऽस्तितेशक्तिःकवचस्सायकोधनुः ।सहस्रखरसंयुक्तोरथोमेघस्वनोमहान् ।।।।
ಹೇ ವೀರ, ನಿನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತವಾದ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ; ಕವಚ, ಸಾಯಕಗಳು, ಧನುಸ್ಸು ಸಹ. ಸಾವಿರ ಗಧೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದ, ಮೇಘನಾದದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುವ ಮಹಾ ರಥವೂ ನಿನಗಿದೆ.
Verse 5
त्वयाऽसकृद्विशस्त्रेणविशस्तादेवदानवाः ।स सर्वायुधसम्पन्नोराघवंशास्तुमर्हसि ।।।।
ನೀನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆಯೂ ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ದಾನವರನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದ್ದೆ; ಈಗ ಸರ್ವಾಯುಧಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ರಾಘವ (ಶ್ರೀರಾಮ)ನನ್ನು ದಂಡಿಸಲು ನೀನು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 6
कामंतिष्ठमहाराजनिर्गमिष्याम्यहंरणम् ।उद्धरिष्यामितेशत्रूंन्गरुडःपन्नगानिव ।।।।
ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ನಿಂತಿರಲಿ; ನಾನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಹೊರಟು, ಗರುಡನು ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ, ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕುವೆನು.
Verse 7
शम्बरोदेवराजेननरकोविष्णुवायथा ।तथाऽद्यशयितारामोमयायुधिनिपातितः ।।।।
“ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನು ಶಂಬರನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪತನಗೊಳಿಸಿದನೋ, ವಿಷ್ಣುವು ನರಕನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಹರಿಸಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ಕೆಡವಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಿಸಿ ಶಯನಗೊಳಿಸುವೆನು.”
Verse 8
श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेकालचोदितः ।।।।
ತ್ರಿಶಿರಸನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನು, ಕಾಲಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ತಾನು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದಂತೆಯೇ ಭಾವಿಸಿದನು.
Verse 9
श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंदेवान्तकनरान्तकौ ।अतिकायश्चतेजस्वीबभूवुर्युद्धहर्षिताः ।।।।
ತ್ರಿಶಿರಸನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಾಂತಕನು, ನರಾಂತಕನು ಹಾಗೂ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಅತಿಕಾಯನು—ಎಲ್ಲರೂ ಯುದ್ಧಹರ್ಷದಿಂದ ಉತ್ಸುಕರಾದರು।
Verse 10
ततोऽहमहमित्येवगर्जन्तोनैरृतर्षभाः ।रावणस्यसुतावीराश्शक्रतुल्यपराक्रमाः ।।।।
ನಂತರ ‘ನಾನೇ, ನಾನೇ’ ಎಂದು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತ, ನೈಋತವೃಷಭರಾದ ರಾವಣನ ವೀರಪುತ್ರರು—ಶಕ್ರನ ಸಮ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು—ಮುಂದೆ ಬಂದರು.
Verse 11
अन्तरिक्षगतास्सर्वेसर्वेमायाविशारदाः ।सर्वेत्रिदशदर्पघ्नास्सर्वे च रणदुर्जयाः ।।।।
ಅವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅಂತರಿಕ್ಷಗತರು; ಎಲ್ಲರೂ ಮಾಯಾವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾರದರು; ಎಲ್ಲರೂ ತ್ರಿದಶರ ದರ್ಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ರಣದಲ್ಲಿ ದುರ್ಜಯರು.
Verse 12
सर्वेसुबलसम्पन्नास्सर्वेविस्तीर्णकीर्तयः ।सर्वेसमरमासाद्य न श्रूयन्तेस्मपराजिताः ।।।।देवैरपिसगन्धर्वैस्सकिन्नरमहोरगैः ।
ಎಲ್ಲರೂ ಅಪಾರ ಬಲಸಂಪನ್ನರು; ಎಲ್ಲರ ಕೀರ್ತಿ ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಿತು; ಸಮರಕ್ಕೆ ಇಳಿದಾಗ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಸೋತರೆಂದು ಕೇಳಿಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ—ದೇವರುಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು ಅಥವಾ ಮಹಾನಾಗರುಗಳಿಗೂ ಸಹ।
Verse 13
सर्वेस्त्रविदुषोवीरास्सर्वेयुद्धविशारदाः ।।।।सर्वेप्रसवरविज्ञानास्सर्वेलब्धवरास्तथा ।
ಎಲ್ಲರೂ ಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ವೀರರು; ಎಲ್ಲರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರು; ಎಲ್ಲರೂ ಯಜ್ಞವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವರು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲರೂ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರೂ ಆಗಿದ್ದರು।
Verse 14
सतैस्तथाभास्करतुल्यवर्चसैःपुस्त्रैर्वृतश्शत्रुबलप्रमार्दनैः ।रराजराजामघवान्यथामरै ।र्वृतोमहादानवदर्पनाशनैः ।।।।
ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ಶತ್ರುಬಲವನ್ನು ಚೂರ್ನಮಾಡುವ ನೂರಾರು ಪುತ್ರರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನು (ರಾವಣ) ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು—ಮಹಾದಾನವರ ದರ್ಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಅಮರರಿಂದ ವೃತನಾದ ಇಂದ್ರನಂತೆ।
Verse 15
स पुत्रान् सम्परिष्वज्यभूषयित्वा च भूषणैः ।आशीर्भिश्चप्रशस्ताभिःप्रेषयामाससम्युगे ।।।।
ಅವನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂಗಳಾಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಅವರನ್ನು ಸಮರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು।
Verse 16
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौचापिरावणः ।रक्षणार्थंकुमाराणांप्रेषयामाससंयुगे ।।।।
ಕುಮಾರರ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಾದ ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತ ಮತ್ತು ಮತ್ತರನ್ನು ಸಹ ಸಮರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು।
Verse 17
तेऽभिवाद्यमहात्मानंरावणंरिपुरावणम् ।कृत्वाप्रदक्षिणंचैवमहाकायाःप्रतस्थिरे ।।।।
ಆ ಮಹಾಕಾಯ ಯೋಧರು ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾವಣನಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಹೊರಟುಹೋದರು.
Verse 18
सर्वौषधीभिर्गन्धैश्चसमालभ्यमहाबलाः ।निर्जग्मुर्नैरृतश्रेष्ठाषडेतेयुद्धकाङ्क्षिणः ।।।।
ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ಆ ಆರು ನೈರೃತಶ್ರೇಷ್ಠರು ಸರ್ವ ಔಷಧಿ ಹಾಗೂ ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಯುದ್ಧಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೊರಟರು.
Verse 19
त्रिशिराश्चातिकायश्चदेवान्तकनरान्तकौ ।महोदरमहापार्श्वौनिर्जग्मुःकालचोदिताः ।।।।
ತ್ರಿಶಿರ ಮತ್ತು ಅತಿಕಾಯ, ದೇವಾಂತಕ-ನರಾಂತಕ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹೋದರ-ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವ—ಕಾಲಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ—ಹೊರಟರು.
Verse 20
ततस्सुदर्शनंनागंनीलजीमूतसन्निभम् ।ऐरावतकुलेजातमारुरोहमहोदरः ।।।।
ನಂತರ ಮಹೋದರನು ಐರಾವತ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ನೀಲ ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ‘ಸುದರ್ಶನ’ ಎಂಬ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿದನು.
Verse 21
सर्वायुधसमायुक्तंतूणीभिश्चस्वलङ्कृतम् ।रराजगजमास्थायसवितेवास्तमूर्धनि ।।।।
ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜನಾಗಿ, ತುಣೀರಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಆನೆಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾದ ಅವನು ಪಶ್ಚಿಮ ಅಸ್ತಮೂರ್ಧನಲ್ಲಿನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 22
हयोत्तमसमायुक्तंसर्वायुधसमाकुलम् ।आरुरोहरथश्रेष्ठंत्रिशिरारावणात्मजः ।।।।
ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥವನ್ನು ರಾವಣನ ಪುತ್ರನಾದ ತ್ರಿಶಿರನು ಏರಿದನು.
Verse 23
त्रिशिरारथमास्थायविरराजधनुर्धरः ।सविद्युदुल्कश्शैलाग्रेस्सेन्द्रइवाम्बुदः ।।।।
ರಥವನ್ನು ಏರಿ ಕುಳಿತ ಧನುರ್ಧರ ತ್ರಿಶಿರನು, ಪರ್ವತಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಉಲ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗರ್ಜಿಸುವ, ಒಳಗೆ ಇಂದ್ರನಿರುವಂತೆ ತೋರುವ ಮೇಘದಂತೆ ದೀಪ್ತನಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸಿದನು.
Verse 24
त्रिभिःकिरीटैश्शुशुभेत्रिशिरास्सरथोत्तमे ।हिमवानिशैलेन्द्रस्त्रिभिःकाञ्चनपर्वतैः ।।।।
ಉತ್ತಮ ರಥದ ಮೇಲೆ ತ್ರಿಶಿರನು ತನ್ನ ಮೂರು ಕಿರೀಟಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಿದನು—ಮೂರು ಸ್ವರ್ಣ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಪರ್ವತರಾಜ ಹಿಮವಂತನಂತೆ.
Verse 25
अतिकायोऽपितितेजस्वीराक्षसेन्द्रसुतस्तदा ।आरुरोहरथश्रेष्ठंश्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम् ।।।।
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಪುತ್ರನಾದ ತೇಜಸ್ವಿ ಅತಿಕಾಯನು ಸಹ—ಎಲ್ಲ ಧನುರ್ಧರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಥವನ್ನು ಏರಿದನು.
Verse 26
सुचक्राक्षंसुसंयुक्तंस्वनुकर्षंसुकूबरम् ।तूणीबाणासनैर्दीप्तंप्रासासिपरिघाकुलम् ।।।।
ಆ ರಥವು ಸುಚಕ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನೂ, ದೃಢ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ, ಬಲಿಷ್ಠ ಧುರಗಳನ್ನೂ, ಸ್ಥಿರ ಕೂಬರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು; ತೂಣಿ-ಬಾಣ-ಧನುಸ್ಸುಗಳಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಸ-ಅಸಿ-ಪರಿಘಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 27
सकाञ्चनविचित्रेणमकुटेनविराजता ।भूषणैश्चबभौमेरुःप्रभाभिरिवभासयन् ।।।।
ವಿಚಿತ್ರ ಕಾಞ್ಚನಮಯ ಮಕುಟದಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿ, ಸರ್ವಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾದ ಅವನು, ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೆಳಗಿಸುವ ಮೇರೂಪರ್ವತದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 28
स रराजरथेतस्मिन् राजसूनुर्महाबलः ।वृतोनैरृतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ।।।।
ಆ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜಸೂನು ಆ ರಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು; ನೈರೃತ-ಶಾರ್ದೂಲರಂತೆ ರಾಕ್ಷಸವೀರರಿಂದ ವೃತನಾಗಿ, ಅಮರರ ಮಧ್ಯೆ ವಜ್ರಪಾಣಿಯಾದ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 29
हयमुच्चैश्श्रवःप्रख्यंश्वेतंकनकभूषणम् ।मनोजवंमहाकायमारुरोहनरान्तकः ।।।।
ಕನಕಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಮನೋಜವದಂತೆ ವೇಗವಂತ, ಮಹಾಕಾಯನಾದ ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸಪ್ರಖ್ಯ ಶ್ವೇತ ಅಶ್ವದ ಮೇಲೆ ನರಾಂತಕನು ಆರೋಹಣ ಮಾಡಿದನು.
Verse 30
गृहीत्वाप्रासमुल्काभंविरराजनरान्तकः ।शक्तिमादायतेजस्वीगुहशशिखिगतोयथा ।।।।
ಉಲ್ಕೆಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುವ ಭಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ನರಾಂತಕನು ದೀಪ್ತಿಯಿಂದ ವಿರಾಜಿಸಿದನು; ಶಕ್ತಿಜಾವೆಲಿನ್ ಧರಿಸಿದ ಮಯೂರಧ್ವಜ ಗುಹ (ಸ್ಕಂದ)ನಂತೆ ಅವನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 31
देवान्ककस्समादायपरिघंवज्रभूषणम् ।परिगृह्यगिरिंदोर्भ्यांवपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ।।।।
ದೇವಾಂತಕನು ವಜ್ರಸಮಾನ ಕಠಿಣ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಪರಿಘವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು; ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಪರ್ವತವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವನ್ನೇ ಅನುಕರಿಸುವಂತೆ ತೋರ್ಪಟ್ಟನು.
Verse 32
महापार्श्वोमहाकायोगदामादायवीर्यवान् ।विरराजगदापाणिःकुबेरइवसंयुगे ।।।।
ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವನು ಮಹಾಕಾಯನಾಗಿ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ; ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಗದಾಪಾಣಿಯಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನಂತೆ ದೀಪ್ತಿಯಿಂದ ವಿರಾಜಿಸಿದನು.
Verse 33
तेप्रतस्थुर्महात्मानोऽमरावत्यास्सुराइव ।तान् गजैश्चतुरङ्गैश्चरथैश्चाम्बुन्दिस्स्वनैः ।।।।अनूत्पेतुर्महात्मानोराक्षसाःप्रवरायुधाः ।
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರರು ಅಮರಾವತಿಯ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು; ಅವರ ಹಿಂದೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಯುಧಧಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಕ್ಷಸರು ಗಜಗಳು, ಅಶ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ನಾದಿಸುವ ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂದರು.
Verse 34
तेविरेजुर्महात्मानःकुमारास्सूर्यवर्चसः ।।।।किरीटिनश्रशियाजुष्टाग्रहादीप्ताइवाम्बरे ।
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಕುಮಾರರು ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು; ಕಿರೀಟಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಶ್ರೀಯುತರು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 35
प्रगृहीताबभौतेषांशस्त्राणामावळिस्सिता ।।।।शारदाभ्रप्रतीकाशाहंसावळिरिवाम्बरे ।
ಅವರ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಆಯುಧಗಳ ಶ್ವೇತ ರೇಖೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು—ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಂಸಗಳ ಸಾಲಿನಂತೆ, ಅಥವಾ ಶರದೃತುವಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮೇಘಪಂಕ್ತಿಯಂತೆ.
Verse 36
मरणंवापिनिश्चित्यशत्रूणांवापराजयम् ।।।।इतिकृत्वामतिंवीरानिर्जग्मुस्संयुगार्थिनः ।
ಮರಣವನ್ನೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳ ಪರಾಜಯವನ್ನೇ—ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢಮಾಡಿಕೊಂಡ ವೀರರು ಯುದ್ಧಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಹೊರಟರು.
Verse 37
जगर्जुश्चप्रणेदुश्चचिक्षिपुश्चापिसायकान् ।।।।जगृहुश्चमहात्मानोनिर्वातायुद्धदुर्मदाः ।
ಮಹಾತ್ಮ ರಾಕ್ಷಸರು—ಅಚಲರು, ಯುದ್ಧಮದದಿಂದ ಮತ್ತರು—ಗರ್ಜಿಸಿ ಕೂಗಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಜೊತೆಗೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಎಸೆದರು.
Verse 38
क्ष्वेळिडितास्फोटिनिनदैश्चचाल च वसुन्दरा ।।।।रक्षसांसिंहनादैश्चसंस्फोटेवतदाम्बरम् ।
ಅವರ ಕೈತಟ್ಟುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಚಟಚಟ ಧ್ವನಿಗಳ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಿತು; ರಾಕ್ಷಸರ ಸಿಂಹನಾದಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವೇ ಚೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತೋಚಿತು.
Verse 39
अभिनिष्क्रम्यमुदिताराक्षसेन्द्रामहाबलाः ।।।।ददृशुर्वानरानीकंसमुद्यतशिलानगम् ।
ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೊರಟ ಮಹಾಬಲ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರರು ವಾನರಸೇನೆಯನ್ನು ಕಂಡರು—ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿ, ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಶಿಲೆಗಳೂ ಪರ್ವತಖಂಡಗಳೂ ಎಸೆಯಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 40
हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।।।।हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।।।।दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ।
ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಹರಿಯೋಧರೂ ಆ ನೈರೃತ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಂಡರು—ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುವಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತು, ನೂರಾರು ಕಿಂಕಿಣಿಗಳ ನಾದದಿಂದ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಮೊಳಗುತ್ತ; ನೀಲ ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತ, ಮಹಾಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಗ್ನಿ-ಸೂರ್ಯಪ್ರಖರ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 41
हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।।6.69.40।।हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।।6.69.41।।दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ।
ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಶತ್ರುಬಲವನ್ನು ಕಂಡು, ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ಲವಂಗಮರು ಮಹಾಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ಎತ್ತಿದರು; ಮಹಾಬಲಿಗಳು ಮಹಾನಾದದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಸವಾಲನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ವಾನರಯೋಧರು ಪ್ರತಿಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದರು.
Verse 42
तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।।।
ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಶತ್ರುಬಲವನ್ನು ಕಂಡು, ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ಲವಂಗಮರು ಮಹಾಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ಎತ್ತಿದರು; ಮಹಾಬಲಿಗಳು ಮಹಾನಾದದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಸವಾಲನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ವಾನರಯೋಧರು ಪ್ರತಿಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದರು.
Verse 43
तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।6.69.42।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।6.69.43।।
ಹರಿಯೂಥಪತಿಗಳು ಆ ಘೋರ ರಾಕ್ಷಸಬಲದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಶಿಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರು—ಶಿಖರಯುಕ್ತ ಪರ್ವತಗಳು ಶಿಖರಗಳ ನಡುವೆ ವಿಹರಿಸುವಂತೆ.
Verse 44
ततस्समुद्घुष्टरवंनिशम्य।रक्षोगणावानरयूथपानाम् ।अमृष्यमाणाःपरहर्षमुग्रं।महाबलाःभीमतरंविनेदुः ।।।।
ಆಮೇಲೆ ವಾನರಯೂಥಪತಿಗಳ ಗರ್ಜನಾರವವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ರಕ್ಷೋಗಣಗಳು—ಶತ್ರುವಿನ ಉಗ್ರ ಹರ್ಷವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ—ಇನ್ನೂ ಭೀಕರವಾದ ಪ್ರತಿನಾದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದವು.
Verse 45
तेराक्षसबलंघोरंप्रविश्यहरियूथपाः ।विचेरुरुद्यतैश्शैलैर्नगाश्शिखरिणोयथा ।।।।
ಹರಿಯೂಥಪತಿಗಳು ಆ ಘೋರ ರಾಕ್ಷಸಬಲದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಶಿಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರು—ಶಿಖರಯುಕ್ತ ಪರ್ವತಗಳು ಶಿಖರಗಳ ನಡುವೆ ವಿಹರಿಸುವಂತೆ.
Verse 46
केचिदाकाशमाविश्यकेचिदुर्व्यांप्लवङ्गमाः ।रक्षस्सैन्येषुसङ्कृद्धाःश्चेरुर्द्रुमशिलायुधाः ।।।।
ಕೆಲವು ಪ್ಲವಂಗಮರು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದರು, ಕೆಲವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ನಿಂತರು; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದು, ಮರಗಳನ್ನೂ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಆಯುಧವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ರಾಕ್ಷಸಸೈನ್ಯದ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರು.
Verse 47
द्रुमांश्चविपुलस्कन्थान् गृह्यवानरपुङ्गवाः ।तद्युद्धमभवद्घोरंरक्षोवानरसङ्कुलम् ।।।।
ವಿಶಾಲ ಕಾಂಡಗಳಿರುವ ಮರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹೋರಾಡಿದರು; ಆಗ ಆ ಯುದ್ಧವು ಅತಿಭೀಕರವಾಯಿತು—ರಾಕ್ಷಸರೂ ವಾನರರೂ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುವಂತೆ.
Verse 48
तेपादपशिलाश्शैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम् ।बाणौघैर्वार्यमाणाश्चहरयोभीमविक्रमाः ।।।।
ಆ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ವಾನರರು ಪಾದಪಗಳು, ಶಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಖಂಡಗಳಿಂದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ‘ವೃಷ್ಟಿ’ಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು; ಬಾಣಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅವರು ಹಿಂಜರಿಯಲಿಲ್ಲ.
Verse 49
सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसवानराः ।शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ।।।।
ರಣಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ರಾಕ್ಷಸರೂ ವಾನರರೂ ಸಿಂಹನಾದದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದರು; ಪ್ಲವಂಗಮರಾದ ವಾನರರು ಶಿಲೆಗಳಿನಿಂದ ಯಾತುಧಾನರನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.
Verse 50
नर्जघ्नुस्संयुगेक्रुद्धाःकवचाभरणावृतान् ।केचिद्रथगतावनीरान्गजवाजिगतानपि ।।।।
ಯುದ್ಧದ ಘೋರ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರುದ್ಧರಾಗಿ ಅವರು ಕವಚಾಭರಣಗಳಿಂದ ಆವೃತ ಯೋಧರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು; ಕೆಲವರು ರಥಸ್ಥ ವೀರರನ್ನೂ, ಆನೆ-ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿದವರನ್ನೂ ಸಹ ಕೆಡವಿದರು.
Verse 51
निर्जघ्नुस्सहसाऽप्लुत्ययातुधानान् प्लवङ्गमाः ।शैलशृङ्गाचिताङ्गाश्चमुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ।।।।चेरुःपेतुश्चनेदुश्चतत्रराक्षसपुङ्गवाः ।
ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಜಿಗಿದು ಪ್ಲವಂಗಮ ವಾನರರು ಯಾತುಧಾನರನ್ನು ಸಹಸಾ ಸಂಹರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಪುಂಗವರು—ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಚದುರಿಹೋಗಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದಂತೆ—ತತ್ತರಿಸಿ ಬಿದ್ದು ಕೂಗಾಡಿದರು.
Verse 52
राक्षसाश्चशरैस्तीक्ष्णैर्बिदुःकपिकुञ्जरान् ।।।।शूलमुद्गरखडगैश्चजघ्नुःप्रासैश्चशक्तिभिः ।
ರಾಕ್ಷಸರೂ ಸಹ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಜಸಮಾನ ಮಹಾಕಪಿಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಶೂಲ, ಮುದುಗರು, ಖಡ್ಗ, ಪ್ರಾಸ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಸಂಹರಿಸಿದರು.
Verse 53
अन्योन्यंपातयामासुःपरस्परजयैषिणः ।।।।रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्रवानरराक्षसाः
ಅಲ್ಲಿ ವಾನರರೂ ರಾಕ್ಷಸರೂ ಶತ್ರುಗಳ ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಪರಸ್ಪರ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಮರುಮರು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 54
ततश्शैलैश्चखडगैश्चविसृष्टैर्हरिराक्षसैः ।।।।मुहूर्तेनावृताभूमिरभवच्छोणिताप्लुता ।
ನಂತರ ವಾನರರೂ ರಾಕ್ಷಸರೂ ಎಸೆದ ಶಿಲೆಗಳೂ ಖಡ್ಗಗಳೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಭೂಮಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು।
Verse 55
विकीर्णैःपर्वताकारैरक्षोभिररिमर्दनैः ।।।।आसीद्वसुमतीपूर्णातदायुद्धमदान्वितैः ।
ಆಗ ಯುದ್ಧಗರ್ವದಿಂದ ಮದಗೊಂಡ, ಅಕ್ಷೋಭ್ಯ ಹಾಗೂ ಶತ್ರುಮರ್ದಕ ರಾಕ್ಷಸರ ಪರ್ವತಸಮಾನ ದೇಹಗಳು ಚದುರಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದವು।
Verse 56
आक्षिप्ताःक्षिप्यमाणाश्चभग्नशूलाश्चवानरैः ।।।।पुनरङ्गैस्तदाचक्रुरासन्नायुद्धमद्भुतम् ।
ವಾನರರು ಅವರನ್ನು ಎತ್ತಿ ಎಸೆದು, ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿ, ಅವರ ಶೂಲಗಳನ್ನು ಮುರಿದರೂ, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಸಮೀಪಿಸಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಅಂಗಗಳಿಂದಲೇ ಹೋರಾಡತೊಡಗಿದರು।
Verse 57
वानरान्वानरैरेवजघ्नुस्तेनैरृतर्षभाः ।।।।राक्षसान्राक्षसैरेवजघ्नुस्तेवानराअपि ।
ಆ ವೀರವೃಷಭಸಮಾನ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾನರರನ್ನೇ ಆಯುಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ವಾನರರ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದರು; ಹಾಗೆಯೇ ವಾನರರೂ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೇ ಆಯುಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದರು।
Verse 58
आक्षिप्य च शिलास्तेषांनिजघ्नाराक्षसाहरीन् ।।।।तेषांचाछचिद्यशस्त्राणिजघ्नूरक्षांसिवानराः ।
ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ರಾಕ್ಷಸರು ವಾನರರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಬೀಳಿಸಿದರು; ವಾನರರು ಅವರ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ತಿರುಗಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೇ ಸಂಹರಿಸಿದರು.
Verse 59
निजघ्नुश्शैलशूलार्स्सैर्भिभिदुश्चपरस्परम् ।।।।सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसावानराः ।
ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರೂ ವಾನರರೂ ಶಿಲೆ, ತ್ರಿಶೂಲ, ಭಾಲಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದು ಚೀರಿ ಬಿದಿದರು; ಸಿಂಹನಾದದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 60
छिन्नवर्णतनुत्राणाराक्षसावानरैर्हताः ।।।।रुधिरंप्रसृतास्तत्ररससारमिवद्रुमाः ।
ವಾನರರಿಂದ ಹತರಾದ ರಾಕ್ಷಸರು, ಅವರ ಕವಚ-ಆವರಣಗಳು ಹರಿದುಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ತವನ್ನು ಹರಿಸಿದರು—ಚೀರಿ ಬಿದ್ದ ಮರಗಳು ರಸವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವಂತೆ.
Verse 61
रथेन च रथंचापिवारणेनैववारणम् ।।।।हयेन च हयंकेचिन्निजघ्नुर्वानरारणे ।
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ವಾನರರು ರಥಕ್ಕೆ ರಥವನ್ನು, ಆನೆಗೆ ಆನೆಯನ್ನು, ಕುದುರೆಗೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಎದುರುಗೊಳಿಸಿ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಸಿ ನಾಶಮಾಡಿದರು.
Verse 62
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्चभल्लैश्चनिशितैश्शरैः ।।।।राक्षसावानरेन्द्राणांबिभिदुःपादपान् शिलाः ।
ಕ್ಷುರಪ್ರ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭಲ್ಲಮುಖದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾನರೇಂದ್ರರ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಗಳನ್ನೂ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಚೂರಾಗಿ ಭೇದಿಸಿ ಒಡೆದರು.
Verse 63
विकीर्णैपर्वताग्रैश्चद्रुमैछशिनैश्चसंयुगे ।।।।हतैश्चकपिरक्षोभिर्दुर्गमावसुधाऽभवत् ।
ಸಂಯುಗದಲ್ಲಿ ಚೂರಾದ ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳು, ಕಡಿದ ಮರಗಳು ಚದುರಿಕೊಂಡು, ಬಿದ್ದ ವಾನರರು ಹಾಗೂ ರಾಕ್ಷಸರು ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿ ದುರ್ಗಮವಾಯಿತು.
Verse 64
तेवानरागर्वितहृष्टचेष्टास्सङ्ग्राममासाद्यभयंविम ।युद्धंस्मसर्वेसहराक्षसैस्सैयुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ।।।।
ಗರ್ವದಿಂದ ಹರ್ಷಿತ ಚೇಷ್ಟೆಯುಳ್ಳ ಆ ವಾನರರು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಭಯವನ್ನು ತೊರೆದು, ಅಡಗದ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಆ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 65
तस्मिन्प्रवृत्तेतुमुलेविमर्देप्रहृष्यमाणेषुवलीमुखेषु ।निपात्यमानेषु च राक्षसेषुमहर्षयोदेवगणाश्चनेदुः ।।।।
ಆ ಭಯಂಕರ ತೂಮುಲ ವಿಮರ್ದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ವಾನರಮುಖರು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ನೆಲಕ್ಕುರುಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ದೇವಗಣವೂ ಜಯಘೋಷದಿಂದ ನಾದಿಸಿದರು.
Verse 66
ततोहयंमारुततुल्यवेगमारुह्यशक्तिंनिशितांप्रगृह्य ।नरान्तकोवानरराजसैन्यंमहार्णवंमीनइवाविवेश ।।।।
ನಂತರ ಮಾರುತಸಮಾನ ವೇಗದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಏರಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ನರಾಂತಕನು ವಾನರರಾಜನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರ್ಣವಕ್ಕೆ ಮೀನು ನುಗ್ಗುವಂತೆ ನುಗ್ಗಿಬಿಟ್ಟನು.
Verse 67
स वानरान् सप्तशतानिवीरःप्रासेनदीप्तेनन्वििर्बिभेद ।एकःक्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्माजघानसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।।।।
ಆ ವೀರನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಇಂದ್ರಶತ್ರು ನರಾಂತಕನು ದೀಪ್ತ ಪ್ರಾಸದಿಂದ ಏಳುನೂರು ವಾನರರನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಚಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು; ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹರಿಪುಂಗವರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
Verse 68
ददृशुश्चमहात्मानंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।चरन्तंहरिसैन्येषुविद्याधरमहर्षयः ।।।।
ವಿದ್ಯಾಧರ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಕುದುರೆಯ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ದೃಢವಾಗಿ ಆಸೀನನಾಗಿ, ವಾನರಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು.
Verse 69
स तस्यददृशेमार्गोमांसशोणितकर्दमः ।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ।।।।
ಅವನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸ-ರಕ್ತದ ಕೆಸರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ದಾರಿ ಕಾಣಿಸಿತು; ಪರ್ವತಾಕಾರದಂತೆ ಬಿದ್ದ ವಾನರರಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 70
यावद्विक्रमितुंबुधदिंचक्रुःप्लवगपुङ्गवाः ।तावदेतानतिक्रम्यनिर्बिभेदनरान्तकः ।।।।
ಪ್ಲವಗಪುಂಗವರು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ನರಾಂತಕನು ಅವರನ್ನು ಮೀರಿಹೋಗಿ ಚುಚ್ಚಿ ಚಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 71
ददाहहरिसैन्यानिवनानीवविभावसुः ।यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान्शैलान्वनौकसः ।।।।तावत्प्रासहताःपेतुर्वज्रकृत्ताइवाचलाः ।
ವಿಭಾವಸು ಅಗ್ನಿಯು ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವಂತೆ ಅವನು ವಾನರಸೈನ್ಯವನ್ನು ದಹಿಸಿದನು. ವನಚರ ವಾನರರು ಮರಗಳನ್ನೂ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಎಳೆದು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಸದ ಆಘಾತದಿಂದ ವಜ್ರದಿಂದ ಚೂರುಗೊಂಡ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಅವರು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದರು.
Verse 72
ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।।।
ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಲವಂತನಾದ ನರಾಂತಕನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸರ್ವತೋಮುಖವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತ, ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲದ ಗಾಳಿಯಂತೆ ಅವನು ಬೀಸಿದನು.
Verse 73
ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।6.69.72।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।6.69.73।।
ಬಲವಂತನಾದ ನರಾಂತಕನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಸರ್ವತೋಮುಖವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತ, ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲದ ಗಾಳಿಯಂತೆ ಅವನು ಬೀಸಿದನು.
Verse 74
न शेकुर्भाषितुंवीरा न स्थातुंस्पन्दितुंभयात् ।उत्पतन्तंस्थितंयान्तंसर्वान्विव्याधवीर्यवान् ।।।।
ಭಯದಿಂದ ವೀರ ವಾನರರು ಮಾತನಾಡಲಾರದೆ, ನಿಲ್ಲಲಾರದೆ, ಅಲುಗಲೂ ಅಸಮರ್ಥರಾದರು. ಮತ್ತು ಆ ಪರಾಕ್ರಮಿಯು ಹಾರುವವರನ್ನೂ, ನಿಂತವರನ್ನೂ, ಮುಂದೆ ಸಾಗುವವರನ್ನೂ—ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 75
एकेनानन्तकल्पेनप्रासेनादित्यतेजसा ।भग्नानिहरिसैन्यानिनिपेतुर्धरणीतले ।।।।
ಅನಂತಕಲ್ಪದಂತೆ ಘೋರವಾದ, ಆದಿತ್ಯತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೀಪ್ತವಾದ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಸದಿಂದ ಅವನು ವಾನರಸೈನ್ಯದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿದನು; ಸೋತು ಚದುರಿದ ಸೈನ್ಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಿತು.
Verse 76
वज्रनिष्पेषदृशंप्रासस्याभिनिपातनम् ।न शेकुर्वानरास्सोढुंतेविनेदुर्महास्वनम् ।।।।
ವಜ್ರಪ್ರಹಾರದಂತೆ ಭಾಲದ ಚೂರಾಗಿಸುವ ಆಘಾತವನ್ನು ವಾನರರು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಮಹಾಶಬ್ದದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿ ಕೂಗಿದರು.
Verse 77
पततांहरिवीराणांरूपाणिप्रचकाशिरे ।वज्रभिन्नाग्रकूटानांशैलानांपततामिव ।।।।
ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ವಾನರವೀರರ ದೇಹಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು—ವಜ್ರದಿಂದ ಚಿದ್ರವಾದ ಶಿಖರಗಳ ಪರ್ವತಗಳು ಕುಸಿದು ಬೀಳುವಂತೆ.
Verse 78
येतुपूर्वंमहात्मानःकुम्भकर्णेनपातिताः ।तेस्वस्थावानरश्रेष्ठास्सुग्रीवमुपतस्थिरे ।।।।
ಹಿಂದೆ ಕುಂಭಕರ್ಣನಿಂದ ಪಾತಿತರಾದ ಮಹಾತ್ಮ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ಈಗ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಗ್ರೀವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತರು.
Verse 79
विप्रेक्षमाणस्सुग्रीवोददर्शहरिवाहिनीम् ।नरान्तकभयत्रस्तांविद्रवन्तीमितस्ततः ।।।।
ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದ ಸುಗ್ರೀವನು ನರಾಂತಕನ ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ ವಾನರಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡನು; ಅದು ಇತ್ತಿತ್ತ ಓಡಿ ಚದುರುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 80
विद्रुतांवाहिनींदृष्टवा स ददर्शनरान्तकम् ।गृहीतप्रासमायान्तंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।।।।
ತನ್ನ ಸೇನೆ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ನರಾದಂತಕನನ್ನು ಕಂಡನು—ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕುದುರೆಯ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 81
अथोवाचमहातेजास्सुग्रीवोवानराधिपः ।कुमारमङ्गदंवीरंशक्रतुल्यपराक्रमम् ।।।।
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಾನರಾಧಿಪತಿ ಸುಗ್ರೀವನು, ಇಂದ್ರಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮವಿರುವ ವೀರ ಕುಮಾರ ಅಂಗದನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 82
गच्छत्वंराक्षसंवीरोयोऽसौतुरगमास्थितः ।क्षोभयन्तहरिबलंक्षिप्रंप्राणैर्वियोजय ।।।।
“ವೀರನೇ, ಹೋಗು; ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಮತ್ತು ಹರಿಬಲವನ್ನು ಕದಡುವ ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊಡೆದು, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ವಿಯೋಗಗೊಳಿಸು.”
Verse 83
स भर्तुर्वचनंश्रुत्वानिष्पपाताङ्गदतः ।अनीकान्मेघसङ्काशादंशुमानिववीर्यवान् ।।।।
ಸ್ವಾಮಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಅಂಗದನು, ಮೇಘಸಮಾನವಾದ ಸೇನಾರೇಖೆಯಿಂದ, ವೀರ್ಯವಂತ ಸೂರ್ಯನು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವಂತೆ, ಜಿಗಿದು ಹೊರಟನು.
Verse 84
शैलसङ्घातसङ्काशोहरीणामुत्तमोऽङ्गदः ।रराजाङ्गदसन्नद्धस्सधातुरिवपर्वतः ।।।।
ಶಿಲಾಸಂಘಾತದಂತೆ ಕಾಣುವ ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅಂಗದನು, ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಧಾತುರೇಖೆಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಪರ್ವತದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 85
निरायुधोमहातेजाःकेवलंनखदंष्ट्रवान् ।नरान्तकमभिक्रम्यवालिपुत्रोऽब्रवीद्वचः ।।।।
ನಿರಾಯುಧನಾದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಕೇವಲ ನಖದಂಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜನಾದ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನು ನರಾಂತಕನತ್ತ ಮುನ್ನಡೆದು ವಚನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.
Verse 86
तिष्ठकिंप्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वंकरिष्यसि ।अस्मिन्वज्रसमस्पर्शंप्रासंक्षिपममोरसि ।।।।
“ನಿಲ್ಲು! ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾನರರೊಂದಿಗೆ ನೀನು ಏನು ಸಾಧಿಸುವೆ? ವಜ್ರಸಮಾನ ಸ್ಪರ್ಶವಿರುವ ಆ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ನನ್ನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಎಸೆ!”
Verse 87
अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।।।
ಅಂಗದನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನರಾಂತಕನು ಕೋಪದಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿದನು; ದಂತಗಳಿಂದ ತುಟಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಸರ್ಪದಂತೆ ಹಿಸ್ಸೆನೆತ್ತಿದನು. ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ದೀಪ್ತಿಮಾನ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಎಸೆದನು. ವಜ್ರಸಮಾನವಾಗಿ ಅಂಗದನ ವಕ್ಷಸ್ಸಿಗೆ ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ಪ್ರಾಸವು ಭಂಗವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.
Verse 88
अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।6.69.87।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।6.69.88।।
ಅಂಗದನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನರಾಂತಕನು ಕೋಪದಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿದನು; ದಂತಗಳಿಂದ ತುಟಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಸರ್ಪದಂತೆ ಹಿಸ್ಸೆನೆತ್ತಿದನು. ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ದೀಪ್ತಿಮಾನ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಎಸೆದನು. ವಜ್ರಸಮಾನವಾಗಿ ಅಂಗದನ ವಕ್ಷಸ್ಸಿಗೆ ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ಪ್ರಾಸವು ಭಂಗವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.
Verse 89
तंप्रासमालोक्यतदाविभग्नंसुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम् ।तलंसमुद्यम्य स वालिपुत्रस्तुरङ्गमतस्यजघानमूर्ध्नि ।।।।
ಆ ಭಂಗವಾದ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಕಂಡು—ಗರುಡನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಸರ್ಪಭೋಗದಂತೆ—ವಾಲಿಪುತ್ರನು ತನ್ನ ಕರತಲವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಅವನ ಕುದುರೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿದನು.
Verse 90
निमग्नतालुस्फ्सुटिताक्षितारोनिष्क्रान्तजिह्वोऽचलसन्निकाशः ।स तस्यवाजीनिपपातभूमौतलप्रहारेणविशीर्णमूर्धा ।।।।
ಅಂಗದನ ಕರತಲಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಪರ್ವತಸಮಾನ ದೇಹವಿದ್ದ ಆ ಕುದುರೆ ಭೂಮಿಗೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಿತು; ಅದರ ತಲೆ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ಕಪೋಲಗಳು ಕುಸಿದು, ಕಣ್ಣಿನ ಮಣಿಗಳು ಭಂಗವಾಗಿ, ನಾಲಿಗೆ ಹೊರಬಂದಿತು.
Verse 91
नरान्तकःक्रोधवशंजगामहतंतुरङ्गंपतितंनिरीक्ष्य ।स मुष्टिमुद्यम्यमहाप्रभावोजघानशीर्षेयुधि वालिपुत्रम् ।।।।
ತನ್ನ ಕುದುರೆ ಹತನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ನರಾಂತಕನು ಕ್ರೋಧವಶನಾದನು. ಮಹಾಪ್ರಭಾವಿಯಾದ ಅವನು ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು।
Verse 92
अथाङ्गदोमुष्टिविशीर्णमूर्धासुस्रावतीव्रंरुधिरंभृशोष्णम् ।मुहुर्विजज्वालमुमोहचापिसंज्ञांसमासाद्यविसिष्मिये च ।।।।
ನಂತರ ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರದಿಂದ ತಲೆ ಚೀರಿ ಹೋದ ಅಂಗದನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ರಕ್ತವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹರಿಯಿತು. ಅವನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಕುದಿದು ಮೂರ್ಚೆಯಾದನು; ಬಳಿಕ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಬಂದು ನರಾಂತಕನ ಬಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು।
Verse 93
अथाङ्गदोमृत्युसमानवेगंसंवर्त्यमुष्टिंगिरिशृङ्गकल्पम् ।निपातयामासतदामहात्मानरान्तकस्योरसिवालिपुत्रः ।।।।
ಆಗ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನು ಮರಣಸಮಾನ ವೇಗದ, ಗಿರಿಶೃಂಗದಂತೆ ಭಾರವಾದ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಗಿದು ನರಾಂತಕನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸಿದನು।
Verse 94
स मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नवक्षाज्वालावमन्शोणितदिग्धगात्रः ।नरान्तकोभूमितलेपपातयथाऽचलोवज्रनिपातभग्नः ।।।।
ಆ ಮುಷ್ಟಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಎದೆ ಒಡೆದು, ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತಾ, ರಕ್ತಸಿಕ್ತವಾದ ಆ ನರಾಂತಕನು ವಜ್ರಾಯುಧದ ಏಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದ ಪರ್ವತದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿದನು.
Verse 95
अथान्तरिक्षेत्रिदशोत्तमानांवनौकसांचैवमहाप्रणादः ।बभूवतस्मिन्निहतेऽग्य्रवीर्येनरान्तकेवालिसुतेनसंख्ये ।।।।
ವಾಲಿಯ ಮಗನಾದ ಅಂಗದನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರನಾದ ನರಾಂತಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ವಾನರರ ಮಹಾ ಜಯಘೋಷವು ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 96
अथाङ्गदोराममनःप्रहर्षणंसुदुष्करं त त्कृतवाहनिविक्रमम् ।विसिष्मियेसोऽप्यतिवीर्यविक्रमपुनश्चयुद्धे स बभूवहर्षितः ।।।।
ರಾಮನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಸಾಹಸವನ್ನು ಅಂಗದನು ಮಾಡಲು, ರಾಮನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು. ಅಂಗದನೂ ಕೂಡ ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕನಾದನು.
Frequently Asked Questions
The chapter contrasts grief-driven collapse with rajadharma: Trisira critiques Rāvaṇa’s public wailing and urges decisive action, while Aṅgada models disciplined courage by confronting a mass-killing threat (Narāntaka) to protect the fleeing Vānara host.
Leadership is tested by adversity: authority without emotional regulation becomes strategically costly. The Sarga teaches that courage and clarity—expressed through timely counsel and targeted intervention—can reverse panic and re-stabilize a community under siege.
The battlefield before Laṅkā is framed through martial-cultural markers: pradakṣiṇa (clockwise circumambulation) as a departure rite, protective anointing with herbs and fragrances, and the vivid war-scape of elephants, chariots, storm-like noise, and rock-and-tree weaponry characteristic of the Vānara mode of combat.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.