Sarga 66
कुम्भकर्णप्रस्थानम् तथा अङ्गदप्रेरणा (Kumbhakarna’s sortie and Angada’s rallying of the Vanaras)
युद्धकाण्ड
ಈ 66ನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಪ್ರಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಾನರಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮನೋಭಂಗ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದರ ಪರಿಹಾರ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಪರ್ವತಶಿಖರದಂತೆ ಮಹಾಕಾಯನಾದ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಲಂಕೆಯ ಗಡಿಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ದಾಟಿ, ಸಮುದ್ರವೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವಂತೆ ಭೀಕರವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ‘ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಜೇಯ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ವಾನರರು ಭಯದಿಂದ ಚದುರಿ ಓಡುತ್ತಾರೆ—ಕೆಲವರು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡದೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಗುಹೆ-ಪರ್ವತ-ವೃಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮೃತಪ್ರಾಯವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನು ಯುದ್ಧನಾಯಕನಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮರಳಿ ಬರುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡುವುದು ಲೋಕಲಜ್ಜೆಗೆ ಕಾರಣ; ಧರ್ಮಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣವೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ—ಜಯವಾದರೆ ಕೀರ್ತಿ, ವೀರಗತಿ ಬಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಅವನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದೆ ತಾವು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಈಗಿನ ಭೀತಿ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಗದರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾನರರು ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಮಾಡಿದ ಭೀಕರ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಹೇಳಿ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡಿದರೂ, ಅಂಗದನ ದೃಢವಾಣಿ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನ ಸಹಾಯಕ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಅವರ ಧೈರ್ಯ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಋಷಭ, ಶರಭ, ಮೈಂದ, ಧೂಮ್ರ, ನೀಲ, ಕುಮುದ, ಸುಷೇಣ, ಗವಾಕ್ಷ, ರಂಭ, ತಾರಾ, ದ್ವಿವಿದ, ಪನಸ ಮತ್ತು ಹನುಮಾನ್ ಮೊದಲಾದ ನಾಯಕರು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ರಣಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಮೇಲೆ ಶಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಿತ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಎಸೆದರೂ ಅವು ಅವನ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ತಾಕಿ ಚೂರುಚೂರಾಗುತ್ತವೆ; ಅವನ ಭಯಂಕರ ದಿಟ್ಟತನ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಪುನಃ ಉಗ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
स लङ्घयित्वाप्राकारंगिरिकूटोपमोमहान् ।निर्ययौनगरात्तूर्णंकुम्भकर्णोमहाबलः ।।।।
ಗಿರಿಶಿಖರದಂತೆ ಮಹಾಕಾಯನೂ ಮಹಾಬಲನೂ ಆದ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಪ್ರಾಕಾರವನ್ನು ಲಂಘಿಸಿ, ನಗರದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಟನು.
Verse 2
ननाद च महानादंसमुद्रमभिनादयन् ।विजयन्निवनिर्घातन्विधमन्निवपर्वतान् ।।।।
ಅವನು ಮಹಾಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನೇ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗೊಳಿಸಿದನು; ಜಯಘೋಷಿಸುವ ಗುಡುಗುಮಿಂಚಿನಂತೆ, ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡುವ ಪ್ರಚಂಡ ಆಘಾತದಂತೆ।
Verse 3
तमवध्यंमघवतायमेनवरुणेनवा ।प्रेक्ष्यभीमाक्षमायान्तंवानराविप्रदुद्रुवुः ।।।।
ಇಂದ್ರನಿಂದಲೂ ಯಮನಿಂದಲೂ ವರುಣನಿಂದಲೂ ಅವಧ್ಯನೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭೀಮನೇತ್ರನನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ವಾನರರು ಭಯದಿಂದ ಚದುರಿ ಓಡಿದರು.
Verse 4
तांस्तुविप्रद्रुतान् दृष्टवाराजपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।नलंनीलंगवाक्षं च कुमुदं च महाबलम् ।।।।
ಭಯದಿಂದ ಚದುರಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ವಾನರ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜಪುತ್ರ ಅಂಗದನು ಹೇಳಿದನು: “ನಲ, ನೀಲ, ಗವಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿ ಕುಮುದ!”
Verse 5
आत्मानमत्रविस्मृत्यवीर्याण्यभिजनानि च ।क्वगच्छतभयत्रस्ताःप्राकृताहरयोयथा ।।।।
ಇಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ—ನಿಮ್ಮ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೂ ಉನ್ನತ ವಂಶವನ್ನೂ—ಮರೆತಿರಾ? ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತೀರಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಪಿಗಳಂತೆ?
Verse 6
साधुसौम्या निवर्तध्वंकिप्राणान्परिरक्षथ ।नालंयुद्धायवैरक्षोमहतीयंबिभीषका ।।।।
ಸಾಧು, ಸೌಮ್ಯರೇ, ಹಿಂದಿರುಗಿರಿ; ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಆತುರದಿಂದ ಏಕೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ? ಈ ರಾಕ್ಷಸನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ; ನೋಡಲು ಮಾತ್ರ ಮಹಾಭಯಂಕರನು.
Verse 7
महतीमुथतितामेनांराक्षसानांबिभीषिकाम् ।विक्रमाद्विधमिष्यामोनिवर्तध्वंप्लवङ्गमाः ।।।।
ಹೇ ಪ್ಲವಂಗಮರೇ, ಹಿಂದಿರುಗಿರಿ! ರಾಕ್ಷಸರು ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಈ ಮಹಾಭೀಕರ ಭೀತಿಯನ್ನು ನಾವು ನಮ್ಮ ವಿಕ್ರಮದಿಂದ ಚೂರಾಗಿಸುವೆವು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿವರ್ತಿಸಿರಿ, ವಾನರಯೋಧರೇ!
Verse 8
कृच्छ्रेणतुसमाश्वस्यसङ्गम्य च ततस्ततः ।वृक्षाद्रिहस्ताहरयस्सम्प्रतस्थूरणाजिरम् ।।।।
ಕಷ್ಟದಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚದುರಿದ್ದವರು ಮತ್ತೆ ಸೇರಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮರಗಳನ್ನೂ ಪರ್ವತಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ಹರಿವಾನರರು ರಣಾಂಗಣದತ್ತ ಹೊರಟರು.
Verse 9
तेनिवृत्यतुसङ्कृद्धाःकुम्भकर्णंवनौकसः ।निर्जघ्नुःपरमक्रुद्धास्समदाइवकुञ्जराः ।।।।
ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕೋಪದಿಂದ ಉಗ್ರರಾದ ಆ ವನವಾಸಿ ವಾನರರು ಪರಮಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಮೇಲೆ ಬಡಿದರು—ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಕುಂಜರಗಳಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ.
Verse 10
प्रांशुभिर्गिरिशृङ्गैश्चशिलाभिश्चमहाबलः ।पादपैःपुष्पिताग्रैश्चहन्यमानो न कम्पते ।।।।
ಎತ್ತರವಾದ ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳು, ಶಿಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪುಷ್ಪಿತ ಶಿಖರವಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದರೂ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಆ ವೀರನು ಕದಲಲಿಲ್ಲ.
Verse 11
तस्यगात्रेषुपतिताभिद्यन्तेशतशश्शिलाः ।पादपाःपुष्पिताग्राश्चभग्नाःपेतुर्महीतले ।।।।
ಅವನ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಕ್ಷಣವೇ ನೂರಾರು ಶಿಲೆಗಳು ಚೂರುಚೂರಾದವು; ಪುಷ್ಪಿತ ಶಿಖರವಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಮುರಿದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟವು.
Verse 12
सोऽपिसैन्यानिसङ्क्रुद्धोवानराणांमहौजसाम् ।ममन्थपरमायत्तोवनान्यग्निरिवोत्थितः ।।।।
ಅವನು ಕೂಡ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮಹೌಜಸ್ವಿ ವಾನರ ವೀರರ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ಮಥಿಸಿದನು—ಕಾಡುಗಳನ್ನು ದಹಿಸಲು ಎದ್ದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ.
Verse 13
लोहितार्द्रास्तुबहवश्शेरतेवानरर्षभाः ।निरस्तांपतिताभूमौताम्रपुष्पाइवद्रुमाः ।।।।
ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೋಯ್ದ ಅನೇಕ ವಾನರರ್ಷಭರು ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು—ಎಸೆದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಪುಷ್ಪಗಳಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳಂತೆ.
Verse 14
लङ्घयन्तःप्रधावन्तोवानरानावलोकयन् ।केचित्समुद्रेपतिताःकेचिद्गगनमास्थिताः ।।।।
ಜಿಗಿದು ಓಡುತ್ತಾ ವಾನರಸೇನೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ಆಕಾಶವನ್ನು ಏರಿದರು.
Verse 15
वध्यमानास्तुतेवीराराक्षसेन च लीलया ।सागरंयेनतेतीर्णाःपथातेनदुद्रुवुः ।।।।
ಆ ವೀರ ವಾನರರು ಆ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಲೀಲೆಯಂತೆ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ, ಅವರು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿದ್ದ ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೇ ಓಡಿ ಪರಾರಿಯಾದರು.
Verse 16
तेस्थलानितदानिम्नंविवर्णमानाभयात् ।ऋक्षावृक्षान् समारूढाःकेचित्पर्वतमाश्रिताः ।।।।
ಆಗ ಭಯದಿಂದ ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ಮುಖಗಳಾದ ಅವರು ತಗ್ಗು ನೆಲದ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದರು; ಕೆಲವರು ಕರಡಿಗಳು ಮರಗಳನ್ನು ಏರಿದರು, ಕೆಲವರು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.
Verse 17
ममज्जुरर्णवेकेचिद्गुहाःकेचित्समाश्रिताः ।निपेतुःकेचिदपरेकेचिन्नैवावतस्थिरे ।।।।केचिद्भूमौनिपतिताःकेचित्सुप्तामृताइव ।
ಕೆಲವರು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋದರು, ಕೆಲವರು ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ನಿಲ್ಲಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಕೆಲವರು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದರು.
Verse 18
तान्समीक्ष्याङ्गदोभग्नान्वानरानिदमब्रवीत् ।।।।अवतिष्ठतयुध्यामोनिवर्तध्वंप्लवङ्गमाः ।
ಭಂಗಗೊಂಡು ಓಡುತ್ತಿರುವ ವಾನರರನ್ನು ನೋಡಿ ಅಂಗದನು ಹೀಗೆಂದನು: “ನಿಲ್ಲಿರಿ! ಹಿಂದಿರುಗಿರಿ, ಓ ಪ್ಲವಂಗಮರೇ; ಬನ್ನಿ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡೋಣ.”
Verse 19
भग्नानांवो न पश्यामिपरिगम्यमहीमिमाम् ।।।।स्थानंसर्वेनिवर्तध्वंकिंप्राणान् परिरक्षथ ।
ಪರಾಭವದಲ್ಲಿ ಓಡುವವರಿಗಾಗಿ, ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಸುತ್ತಿದರೂ ನನಗೆ ಯಾವ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಶ್ರಯವೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಹಿಂದಿರುಗಿರಿ; ಧರ್ಮ-ಮಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಏಕೆ ಹಠ?
Verse 20
निरायुधानांद्रवतामसङ्गगतिपौरुषाः ।।।।दाराह्युपहसिष्यन्ति स वैघातस्तुजीवताम् ।
ಅಪ್ರತಿಹತ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳೇ! ನಿರಾಯುಧರಾಗಿ ಓಡಿದರೆ ನಿಮ್ಮದೇ ಪತ್ನಿಯರು ನಿಮಗೆ ಹಾಸ್ಯಮಾಡುವರು; ಇಂತಹ ಅಪಮಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಬದುಕುವುದು ಜೀವಿತರಿಗೆ ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಾರೀ ಆಘಾತವೇ।
Verse 21
कुलेषुजातास्सर्वेस्मविस्तीर्णेषुमहत्सु च ।।।।क्वगच्छतभयत्रस्ताःहरयःप्राकृतायथा ।अनार्याःखलुयद्भीतास्त्यक्त्वावीर्यंप्रधावत ।।।।
ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾನ್ ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಭಯದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಪಿಗಳಂತೆ ಎಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತೀರಿ? ಭೀತಿಯಿಂದ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಓಡುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಆರ್ಯರಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯ।
Verse 22
कुलेषुजातास्सर्वेस्मविस्तीर्णेषुमहत्सु च ।।6.66.21।।क्वगच्छतभयत्रस्ताःहरयःप्राकृतायथा ।अनार्याःखलुयद्भीतास्त्यक्त्वावीर्यंप्रधावत ।।6.66.22।।
ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾನ್ ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಭಯದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಪಿಗಳಂತೆ ಎಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತೀರಿ? ಭೀತಿಯಿಂದ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಓಡುವುದು ಆರ್ಯರಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯ; ನಿಮ್ಮ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೂ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಲ್ಲಿರಿ।
Verse 23
विकत्थनानिवोयानि तदावैजनसंसदि ।तानिवःक्वनुयातानिसोदग्राणिम हितानि च ।।।।
ಜನಸಮುದಾಯದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಗ ನೀವು ಹೇಳಿದ ಆ ಗರ್ವಭರಿತ ಮಾತುಗಳು—ಉನ್ನತವಾಗಿ, ಘೋಷವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು—ಇಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದವು?
Verse 24
भीरुप्रवादाश्श्रूयन्तेयस्तुजीवतिधिक्कृतः ।मार्गस्सत्पुरुषैर्जष्टःसेव्यतांत्यज्यतांभयम् ।।।।
ಅಪಮಾನಗೊಂಡು ಜೀವಿಸುವವನ ಕುರಿತು ಜನರು ಭೀರತ್ವದ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಪುರುಷರು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರಿ; ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿರಿ—ಭಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರಿ.
Verse 25
शयामहेऽनिहताःपृथिव्यामल्पजीविताः ।दुष्प्रापंब्रह्मलोकंवाप्राप्नुयामोयुधिसूदिता ।।।।
ನಮ್ಮ ಆಯುಷ್ಯ ಅಲ್ಪವಾಗಿದ್ದರೂ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರಗೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶಯನ ಮಾಡಿದರೂ, ಆ ಯುದ್ಧಮರಣದಿಂದ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು.
Verse 26
सम्प्राप्नुयामःकीर्तिंवानिहत्वाशत्रुमाहवे ।जीवितंवीरलोकस्यमोक्ष्यामोवसुवानराः ।।।।
ಆಹವದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರೆ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆವು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗಮಾಡಿ, ಓ ವಾನರ ವೀರರೇ, ವೀರಲೋಕಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತರಾಗುವೆವು.
Verse 27
न कुम्भकर्णःकाकुत्स्थंदृष्टवाजीवन् गमिष्यति ।दीप्यमानमिवासाद्यपतङ्गोज्वलनंयथा ।।।।
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋಗಲಾರನು; ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಪತಂಗ ಹೇಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರನೋ ಹಾಗೆ.
Verse 28
लायनेनचोद्धिष्टाःप्राणान् रक्षामहेवयम् ।एकेनबहवोभग्नायशोनाशंगमिष्यति ।।।।
ಪಲಾಯನಮಾಡಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ—ಒಬ್ಬನಿಂದ ಅನೇಕರು ಭಂಗಗೊಂಡರೂ—ನಮ್ಮ ಯಶಸ್ಸು ನಾಶವಾಗುವುದು.
Verse 29
एवंब्रुवाणंतंशूरमङ्गदंकनकाङ्गदम् ।द्रवमाणास्ततोवाक्यमूचुःशूरुविगर्हितम् ।।।।
ಕನಕಭುಜಬಂಧ ಧರಿಸಿದ ಶೂರ ಅಙ್ಗದನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ವಾನರರು ಶೂರನು ನಿಂದಿಸುವಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.
Verse 30
कृतंनःकदनंघोरंकुम्भकर्णेनरक्षसा ।न स्थानकालोगच्छामोदयितंजीवितंहिनः ।।।।
ಕುಂಭಕರ್ಣನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಭಯಂಕರ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಇದು ನಿಲ್ಲುವ ಕಾಲವಲ್ಲ—ಹೋಗೋಣ, ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವವೇ ನಮಗೆ ಪ್ರಿಯ.
Verse 31
एतावदुक्त्वावचनंसर्वेतेभेजिरेदिशः ।भीमंभीमाक्षमायान्तंदृष्टवावानरयूथपाः ।।।।
ಅಷ್ಟೇ ಮಾತು ಹೇಳಿ, ಭೀಮನೇತ್ರನಾದ ಭಯಂಕರನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆ ವಾನರಯೂಥಪತಿಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಚದುರಿದರು.
Verse 32
द्रवमाणस्तुतेवीराअङ्गदेनवलीमुखाः ।सान्त्वैश्चैहनुमानैश्चततस्सर्वेनिवर्तिताः ।।।।
ಆ ವೀರ ವಾನರರು ಓಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಙ್ಗದನು ಹನುಮಂತನೊಂದಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 33
प्रहर्षमुपनीताश्चवालिपुत्रेणधीमता ।आज्ञाप्रतीक्षास्तस्थुश्चसर्वेवानरयूथपाः ।।।।
ವಾಲಿಯ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುತ್ರನು ಅವರಿಗೆ ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಿದನು; ಆದಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ವಾನರಯೂಥಪತಿಗಳು ಆಜ್ಞೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿ ನಿಂತರು.
Verse 34
ऋषभशरभमैन्दधूम्रनीलाःकुमुदसुषेणगवाक्षरम्भताराः ।द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्यास्त्वरिततराभिमुखंरणं ।।।।
ಋಷಭ, ಶರಭ, ಮೈಂದ, ಧೂಮ್ರ, ನೀಲ; ಕುಮುದ, ಸುಷೇಣ, ಗವಾಕ್ಷ, ರಂಭ, ತಾರಾ—ಇವರೊಂದಿಗೆ ದ್ವಿವಿದ, ಪನಸ ಹಾಗೂ ಪವನಪುತ್ರ ಹನುಮಾನ್ ಮುಖ್ಯರಾಗಿ, ಅತಿ ವೇಗದಿಂದ ರಣಮುಖವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದರು.
Frequently Asked Questions
The dilemma is battlefield flight versus steadfast duty: the Vānara troops abandon formation under fear of Kumbhakarṇa, and Aṅgada confronts the dharmic cost of retreat—loss of honor, social ridicule, and betrayal of collective responsibility.
Aṅgada teaches that courage is a moral discipline: preserve dignity by returning to rightful action, accept death in dharma-yuddha as meaningful (fame or higher attainment), and treat fear as a condition to be mastered through reasoned exhortation and communal resolve.
Laṅkā’s प्राकार (defensive boundary) and the समुद्र/सागर (ocean crossed by the Vānara host) frame the episode, while caves, mountains, and trees function as flight-shelters that map the troops’ dispersal and subsequent reassembly.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.