Sarga 32
सीताविलापः (Sītā’s Lament over the Illusory Head and Bow)
युद्धकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರವಾಹಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ—(೧) ಅಶೋಕವಾಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ತೀವ್ರ ಶೋಕ-ವಿಲಾಪ, (೨) ರಾವಣನ ಯುದ್ಧ-ಸಲಹೆಗಾಗಿ ಮಂತ್ರಿಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆಯುವ ಆಡಳಿತಮುಖ ತಿರುವು. ರಾವಣನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ರಚಿಸಿದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೀತೆಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶ್ರೀರಾಮನ ಛಿನ್ನ ಶಿರಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧನುಸ್ಸು ಎಂಬಂತೆ. ಸೀತೆ ಕಣ್ಣು, ವರ್ಣ, ಕೂದಲಿನ ಸುರುಳಿ ಮೊದಲಾದ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಚೂಡಾಮಣಿಯ ಮಂಗಳಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಮೂರ್ಚ್ಛೆಗೊಂಡು ಬಿದ್ದು, ನಂತರ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೋಷಾರೋಪ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮೇಲೆ), ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆತ್ಮಗರ್ಹಣೆ, ಮತ್ತೆ ‘ಕಾಲ’ ಕುರಿತು ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆ—ಕಾಲವು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನೂ ಕುಸಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ—ಎಂಬುದು ಮರುಮರು ಬರುತ್ತದೆ. ನೀತಿಜ್ಞನೂ ಅಪದ್-ನಿವಾರಕನೂ ಆದ ರಾಮನೂ ಮರಣವಶನಾದನೆಂಬ ಧರ್ಮ-ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಅವಳು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾಳೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಒಬ್ಬನೇ ಮರಳಿದರೆ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಳಯಸಮಾನ ದುಃಖವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಮತ್ತು ವೀರದೇಹಕ್ಕೆ ಯಥಾವಿಧಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಶ್ವಾಪದಗಳ ಆಹಾರವಾಗುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಂಗವೆಂದು ವ್ಯಥೆಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾವಣನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ—ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮರಣದಲ್ಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಸೇರಿಸು ಎಂದು. ರಾವಣನು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೊರಟ ತಕ್ಷಣ ಆ ಶಿರಸ್ಸು ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸು ಅಂತರಧಾನವಾಗುತ್ತವೆ—ಇದು ಮಾಯಾ-ಪ್ರಯೋಗ ಹಾಗೂ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಯುಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಕಥೆ ಆಡಳಿತದ ಕಡೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ: ಕಾವಲುಗಾರನು ಪ್ರಹಸ್ತನ ಆಗಮನವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಾವಣನು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕಾರಣ ಹೇಳದೆ ಭೇರಿನಾದದಿಂದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಮಾವೇಶಗೊಳಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ರಾಮನ ವಿರುದ್ಧ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕ್ರಮದ ಕುರಿತು ಅಧಿಕೃತ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।
ಸೀತೆಯು ಆ ಶಿರಸ್ಸನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಹನುಮಂತನು ಹೇಳಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಮೈತ್ರಿಯ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿ; ಪತಿಯಂತೆಯೇ ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮುಖವರ್ಣ, ಮುಖ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಡಚಿದ ತುದಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಶುಭ ಚೂಡಾಮಣಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ ಅತಿದುಃಖಿತಳಾಗಿ, ಕುರರೀ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕರುಣವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿತು.
Verse 2
सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।
ಸೀತೆಯು ಆ ಶಿರಸ್ಸನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಹನುಮಂತನು ಹೇಳಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಮೈತ್ರಿಯ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿ; ಪತಿಯಂತೆಯೇ ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮುಖವರ್ಣ, ಮುಖ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಡಚಿದ ತುದಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಶುಭ ಚೂಡಾಮಣಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ ಅತಿದುಃಖಿತಳಾಗಿ, ಕುರರೀ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕರುಣವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿತು.
Verse 3
सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।
ಸೀತೆಯು ಆ ಶಿರಸ್ಸನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಹನುಮಂತನು ಹೇಳಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಮೈತ್ರಿಯ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿ; ಪತಿಯಂತೆಯೇ ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮುಖವರ್ಣ, ಮುಖ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಡಚಿದ ತುದಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಶುಭ ಚೂಡಾಮಣಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ ಅತಿದುಃಖಿತಳಾಗಿ, ಕುರರೀ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕರುಣವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿತು.
Verse 4
सकामाभवकैकेयीहतोऽयंकुलनन्दनः ।कुलमुत्सादितंसर्वंत्वयाकलहशीलया ।।6.32.4।।
“ಕೈಕೇಯೀ, ಇನ್ನು ತೃಪ್ತಳಾಗು—ಕುಲದ ಆನಂದವಾದ ಈ ಕುಮಾರನು ಹತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕಲಹಪ್ರಿಯಳಾದ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ವಂಶವು ನಾಶಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.”
Verse 5
आर्येणकिंतेकैकेयी कृतंरामेणविप्रियम् ।यन्मयाचीरवसनस्त्वयाप्रस्थापितोवनम् ।।6.32.5।।
ಹೇ ಕೈಕೇಯಿ! ಆರ್ಯನಾದ ರಾಮನು ನಿನಗೆ ಏನು ಅಪ್ರಿಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು? ನನ್ನೊಡನೆ ಚೀರವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ನೀನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದೆಯಲ್ಲಾ?
Verse 6
एवमुक्त्वातुवैदेहीवेपमानातपस्विनी ।जगामजगतींबालाछिन्नातुकदळीयथा ।।6.32.6।।
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ವೈದೇಹಿ ತಪಸ್ವಿನಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ, ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತ ಯೌವನವತಿ, ಕತ್ತರಿಸಿದ ಬಾಳೆಗಿಡದಂತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದಳು.
Verse 7
सामुहूर्तात्समाश्वास्यप्रतिलभ्यचचेतनाम् ।तच्छिरस्समुपाघ्रायविललासायतेक्षणा ।।6.32.7।।
ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ಬಳಿಕ ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡು ಚೇತನೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ವಿಶಾಲನೇತ್ರೆಯಾದ ಸೀತೆಯು ರಾಮನ ಶಿರಸ್ಸಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ವಿಲಪಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.
Verse 8
हाहताऽस्मिमहाबाहो वीरव्रतमनुव्रत ।इमांतेपश्चिमावस्थांगताऽस्मिविधवाकृता ।।6.32.8।।
ಹಾಯ್! ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ, ವೀರವ್ರತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವನೇ! ನೀನು ವೀರಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹತನಾದೆ; ನಿನ್ನ ಈ ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಾನು ಕಂಡು ವಿಧವೆಯಾದೆನು.
Verse 9
प्रथमंमरणंनार्याभर्तुर्वैगुण्यमुच्यते ।सुवृत्त: स्साधुवृत्तायास्सम्वृत्तस्त्वंममाग्रतः ।।6.32.9।।
ಸ್ತ್ರೀಯ ಮೊದಲ ಮರಣವೆಂದರೆ ಪತಿಯ ಮರಣವನ್ನು ಅವಳ ದೋಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸದುಚಿತನೂ ವ್ರತನಿಷ್ಠನೂ ಆದ ನೀನು ನನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ಬಿದ್ದೆ, ನಾನು ಸತ್ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ.
Verse 10
दुःखाद्दुःखंप्रपन्नायामग्नायाश्शोकसागरे ।योहिमामुद्यतनिस्त्रातुंसोऽपित्वंविनिपातितः ।।6.32.10।।
ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ನಾನು ದುಃಖದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಎದ್ದು ಬಂದ ನೀನು ಸಹ, ಅಯ್ಯೋ, ನೀನೇ ಪತನಗೊಂಡಿರುವೆ.
Verse 11
साश्वश्रूर्ममकौसल्यात्वयापुत्रेणराघव: ।वत्सेनेवयथाधेनुर्विवत्सावत्सलाकृता ।।6.32.11।।
ಹೇ ರಾಘವ! ನಿನ್ನ ವियोगದಿಂದ ನನ್ನ ಅತ್ತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಪುತ್ರವಿಹೀನಳಾಗಿ, ಕರು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಸುವಿನಂತೆ ತನ್ನ ವತ್ಸವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 12
आद्दिष्टंदीर्घमायुस्तेयैरचिन्त्यपराक्रम ।अनृतंवचनंतेषामल्पायुरपिराघव ।।6.32.12।।
ಹೇ ಅಚಿಂತ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಘವ! ನಿನಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವೆಂದು ವಿಧಿಸಿದವರ ವಚನ ಅಸತ್ಯವಾಯಿತು; ಹೇ ರಾಘವ, ನಿನ್ನ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಅಲ್ಪವಾಗಿಬಿಟ್ಟಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
Verse 13
अथवानश्यतिप्रज्ञाप्राज्ञस्यापिसतस्तव ।पचत्येनंयथाकालोभूतानांप्रभवोऽह्ययम् ।।6.32.13।।
ಅಥವಾ ನಿನ್ನಂತಹ ಸತ್ಪುರುಷನೂ ಪ್ರಾಜ್ಞನಲ್ಲಿಯೂ ವಿವೇಕವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಲವೇ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ-ನಿಯಾಮಕನಾಗಿ, ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿ ವಿಧಿಸಿದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 14
अदृष्टंमृत्युमापन्नःकस्मात्त्वंनयशास्त्रवित् ।व्यसनानामुपायज्ञःकुशलोह्यसिवर्जने ।।6.32.14।।
ಅದೃಷ್ಟವಾಗಿ ಮೃತ್ಯು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಿಡಿಯಲು ಅವಕಾಶ ಕಂಡಿತು? ನೀನು ರಾಜನೀತಿ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಜ್ಞಾನಿ, ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವವನೂ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಆಗಿದ್ದೀಯಲ್ಲಾ.
Verse 15
तथात्वंसम्परिष्वज्यरौद्रयाऽतिनृशंसया ।काळरात्य्राममाच्छिद्यहृतःकमललोचन:।। 6.32.15।।
ಹೀಗಾಗಿ, ಕಮಲಲೋಚನನೇ! ರೌದ್ರವೂ ಅತಿನಿರ್ದಯವೂ ಆದ ‘ಕಾಳರಾತ್ರಿ’ ನನ್ನಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ನನ್ನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಳು.
Verse 16
उपशेषेमहाबाहो: मांविहायतपस्विनीम् ।प्रियामिवसमालशिष्यपृथिवींपुरुषर्षभ ।।6.32.16।।
ಹೇ ಮಹಾಬಾಹು, ಪುರುಷರ್ಷಭ! ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿದ್ದೀಯೆ—ಅವಳು ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯೆಂಬಂತೆ.
Verse 17
अर्चितंसततंयत्तद्गन्धमाल्यैर्मयातव ।इदंतेमप्रतियंवीरधनुःकाञ्चानभूषणम् ।।6.32.17।।
ಹೇ ವೀರನೇ! ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ನಿನ್ನ ಈ ಧನುಸ್ಸು—ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಸದಾ ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಯಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದದು—ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದೆ.
Verse 18
पित्रादशरथेनत्वंश्वशुरेणममानघ: ।सर्वैश्चपितृभिस्सार्थंनूनंस्वर्गेसमागतः ।।6.32.18।।
ಹೇ ನಿರನಘನೇ! ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ನನ್ನ ಶ್ವಶುರನಾದ ದಶರಥ ಪಿತೃನೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವಜರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸಮಾಗಮಗೊಂಡಿರುವೆ.
Verse 19
दिविनक्षत्रभूतस्त्वंमहात्कर्मकृतप्रियम् ।पुण्यंराजर्षिवंशंत्वमात्मनस्समुपेक्षसे ।।6.32.19।।
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಮಹಾಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಪ್ರಿಯಜನರನ್ನು ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯವಂತನಾದ ನಿನ್ನದೇ ಪವಿತ್ರ ರಾಜರ್ಷಿ ವಂಶವನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ದರ್ಶಿಸುವೆ.
Verse 20
किंमांनप्रेक्षसेराजन् किंमांनप्रतिभाषसे ।बालांबाल्येनसम्प्राप्तांभार्यांमांसहचारिणीम् ।।6.32.20।।
“ಹೇ ರಾಜನ್! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ? ಏಕೆ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ—ನಾನು ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿ, ನಿನ್ನ ಸಹಚಾರಿಣಿ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದವಳು?”
Verse 21
संश्रुतंगृह्णतापाणिंचरिष्यामीतियत्त्वया ।स्मरतन्ममकाकुत्स्थनयमामपिदुःखिताम् ।।6.32.21।।
“ಹೇ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ! ನೀನು ನನ್ನ ಕೈ ಹಿಡಿದಾಗ ‘ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ನಡೆವೆ’ ಎಂದು ಕೊಟ್ಟ ವಚನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು; ದುಃಖಿತಳಾದ ನನ್ನನ್ನೂ ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೊತೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು.”
Verse 22
कस्मान्मामपहायत्वंगतोगतिमतांवर ।अस्माल्लोकादमुंलोकंत्यक्त्वामामपिदुःखिताम् ।।6.32.22।।
ಗತಿಮಾನರೊಳಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಏಕೆ ಹೊರಟು ಹೋದೆ? ಈ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ದುಃಖಿತಳಾದ ನನ್ನನ್ನೂ ಏಕೆ ತೊರೆದೆಯೆ?
Verse 23
कल्याणैरुचितंयत्तत्परिष्वक्तंमयैवतु ।क्रव्यादैस्तच्छरीरंतेमानंविपरिकृष्यते ।।6.32.23।।
ಮಂಗಳಕರ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದ, ನಾನು ಮಾತ್ರ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಈಗ ಕ್ರವ್ಯಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅವಮಾನದಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿವೆ.
Verse 24
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः ।अग्निहोत्रेणसंस्कारंकेनत्वंनतुलप्स्यसे ।।6.32.24।।
ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಾದಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ನೀನು, ಈಗ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರ-ಶುದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಉಳಿದೆಯೆ?
Verse 25
प्रव्रज्यामुपपन्नानांत्रयाणामेकमागतम् ।परिप्रक्ष्यतिकौसल्यालक्ष्मणंशोकलालसा ।।6.32.25।।
ಪ್ರವ್ರಜ್ಯೆಗೆ ಹೋದ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಮರಳಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಕಾತರಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಳು.
Verse 26
सतस्याःपरिपृच्छन्त्यावधंमित्रबलस्यते ।तवचाख्यास्यतेनूनंनिशायांराक्षसैर्वधम् ।।6.32.26।।
ಅವಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳುವನು: ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ನಿನ್ನನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಮಿತ್ರಬಲದ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿದರು ಎಂದು.
Verse 27
सात्वांसुप्तंहतंश्रुत्वामांचरक्षोगृहंगताम् ।हृदयेनविदीर्णेननभविष्यतिराघव ।।6.32.27।।
ಹೇ ರಾಘವ! ನೀನು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹತನಾದೆ ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಹೃದಯ ಚೂರಾಗಿ ಅವಳು ಬದುಕಲಾರಳು.
Verse 28
ममहेतोरनार्यायाह्यनर्हःपार्थिवात्म: ।रामस्सागरमुततीर्यसत्त्ववान् गोष्पदेहतः ।।6.32.28।।
ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ—ಅನಾರ್ಯೆ, ಅನರ್ಹಳಾದ ಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾರಣದಿಂದ—ಅಂತಹ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲದ ರಾಜಪುತ್ರನಾದ ಸತ್ತ್ವವಂತ ರಾಮನು ಸಾಗರ ದಾಟಿ ಬಂದು, ಗೋಮುದ್ರೆಯಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹತನಾದನು.
Verse 29
अहंदाशरथेनोढामोहात्स्वकुलपांसनी ।आर्यपुत्रस्यरामस्यभार्यामृत्युरजायत ।।6.32.29।।
ಮೋಹದಿಂದ ದಾಶರಥಿಯು ನನ್ನನ್ನು—ಸ್ವಕುಲಕ್ಕೆ ಕಲಂಕವಾದವಳನ್ನು—ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಆರ್ಯಪುತ್ರ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನಾನು ಅವನ ಮರಣಕಾರಣವಾಗಿದ್ದೇನೆ.
Verse 30
नूनमन्यांमयाजातिंवारितंदानमुत्तमम् ।याहमद्येहशोचामिभार्यासर्वतिथेरपि ।।6.32.30।।
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ಯಾವುದೋ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದಿರಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ—ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದಯಾಳುವಾದ ಪತಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದರೂ.
Verse 31
साधुपातयमांक्षिप्रंरामस्योपरिरावण ।समानयपतिंपन्त्याकुरुकल्याणमुत्तमम् ।।6.32.31।।
ಓ ರಾವಣ, ಹಾಗಾದರೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ರಾಮನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳಿಸು; ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪುನರ್ಮಿಲನಗೊಳಿಸಿ, ನೀನು ‘ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣ’ವೆಂದು ಕರೆಯುವ ಆ ಶುಭಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು.
Verse 32
शिरसामेशिरश्चास्यकायंकायेनयोजय ।रावणानुगमिष्यामिगतिंभर्तुर्महात्मनः ।।6.32.32।।
ಓ ರಾವಣ, ನನ್ನ ಶಿರವನ್ನು ಅವನ ಶಿರದೊಂದಿಗೆ, ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಅವನ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸು; ನಾನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನನ್ನ ಪತಿಯ ಗತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವೆನು.
Verse 33
इतिसदुःखसन्तप्ताविललापायतेक्षणा ।भर्तुश्शिरोधनुस्तत्रसमीक्ष्यचपुनःपुनः ।।6.32.33।।
ಹೀಗೆ ಭಾರೀ ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸಿದ ವಿಶಾಲನೇತ್ರೆಯಾದ ಸೀತೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಶಿರವನ್ನೂ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೋಡುತ್ತಾ ಅಳಲಾಡಿದಳು.
Verse 34
एवंलालप्यमानायांसीतायांतत्रराक्षसः ।अभिचक्रामभर्तारमनीकस्थःकृताञ्जलिः ।।6.32.34।।
ಸೀತೆ ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಯಿತು.
Verse 35
विजयस्वार्यपुत्रेतिसोऽभिवाद्यप्रसाद्यच ।न्यवेदयदनुप्राप्तंप्रहस्तंवाहिनीपतिम् ।।6.32.35।।
‘ವಿಜಯಸ್ವಿ ಆಗಿರಿ, ಆರ್ಯಪುತ್ರ’ ಎಂದು ವಂದಿಸಿ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಅವನು ವರದಿ ಮಾಡಿದನು: ‘ವಾಹಿನೀಪತಿ ಪ್ರಹಸ್ತನು ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾನೆ.’
Verse 36
अमात्यैस्सहितस्सर्वैःप्रहस्तस्समुपस्थितः ।तेनदर्शनकामेनवयंप्रस्थापिताःप्रभो ।।6.32.36।।
ಪ್ರಭು! ಎಲ್ಲ ಅಮಾತ್ಯರೊಡನೆ ಪ್ರಹಸ್ತನು ಸನ್ನದ್ಧನಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತನಿದ್ದಾನೆ; ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 37
नूनमस्तिमहाराज राजभावात्क्षमान्वितं ।किञ्चिदात्ययिकंकार्यंतेषांत्वंदर्शनंकुरु ।।6.32.37।।
ಮಹಾರಾಜ! ರಾಜೋಚಿತ ಗಂಭೀರತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮಾಶೀಲತೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ನಿಮಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯಾವುದೋ ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ದರ್ಶನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ.
Verse 38
एतच्छ्रुत्वादशग्रीवोराक्षसप्रतिवेदितम् ।अशोकन्विकांत्यक्त्वामन्त्रिणांदर्शनंययौ ।।6.32.38।।
ರಾಕ್ಷಸನು ತಿಳಿಸಿದ ವರದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದಶಗ್ರೀವ (ರಾವಣ) ಅಶೋಕವನಿಕೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಮಂತ್ರಿಗಳ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 39
सतुसर्वंसमर्थ्यैवमन्त्रिभिःकृत्यमात्मनः ।सभांप्रविश्यविदधेविदित्वारामविक्रमम् ।।6.32.39।।
ರಾಮನ ವಿಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅವನು ಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು.
Verse 40
अन्तर्थानंतुतच्छीर्षंतच्चकार्मुकमुत्तमम् ।जगामरावणस्यैवनिर्याणसमनन्तरम् ।।6.32.40।।
ಆದರೆ ರಾವಣನು ಹೊರಟ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಶಿರಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು.
Verse 41
राक्षसेन्द्रस्तुतैस्सार्धंमन्त्रिभिर्भीमविक्रमैः ।समर्थयामासतदारामकार्यविनिश्चयम् ।।6.32.41।।
ಆಗ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ರಾಮನ ವಿರುದ್ಧ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯೋಪಾಯವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ದೃಢ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
Verse 42
अविदूरस्थितान्सर्वान्बलाध्यक्षाहनितैषिणः ।अब्रवीत्कालसदृशोरावणोराक्षसाधिपः ।।6.32.42।।
ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನೂ ಹಿತೈಷಿಗಳನ್ನೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 43
शीघ्रंभेरीनिनादेनस्फुटंकोणाहतेनमे ।समानयध्वंसैन्यानिवक्तव्यंचनकारणम् ।।6.32.43।।
“ಶೀಘ್ರವಾಗಿ—ನನ್ನ ಭೇರಿಗಳನ್ನು ದೃಢವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಘಾತದಿಂದ ಘೋಷವಾಗಿ ಮೊಳಗಿಸಿ; ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ; ಕಾರಣವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಬೇಡಿ.”
Verse 44
ततस्तथेतिप्रतिगृह्यतद्वचोबलाधिपास्तेमहदात्मनोबलम् ।समानयंश्चैवसमागमंचतेन्यवेदयन्भर्तरियुद्धकाङ्क्षिणि ।।6.32.44।।
ಆಗ “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಆ ವಚನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಆ ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮಹಾತ್ಮನ ಮಹಾಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು; ಯುದ್ಧಕಾಂಕ್ಷಿಯಾದ ತಮ್ಮ ಭರ್ತೃಗೆ ಸೇನೆಯ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is a coercive illusion: presenting Sītā with a false sign of Rāma’s death to break her resolve. Ethically, it contrasts psychological warfare and deception with Sītā’s steadfast marital fidelity and grief-bound reasoning, showing how adharma attempts to weaponize despair.
Sītā’s lament frames kāla (time) as a force that can overwhelm prudence and even diffuse the wisdom of the learned, while still affirming moral bonds and duty. The sarga teaches how grief can coexist with ethical clarity: her accusations, self-critique, and concern for Kausalyā map the human cost of political decisions.
The Aśoka grove (Aśoka-vatikā) functions as a captivity-space and psychological theatre within Laṅkā, while the sabhā (assembly hall) marks Rāvaṇa’s shift from private coercion to public statecraft. Cultural markers include funerary-saṃskāra expectations, the cūḍāmaṇi as an auspicious identity-token, and drum-based military mobilization (bhērī-nināda).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.