Sarga 114

Verse 1

तासांविलपमानानांतदाराक्षसयोषिताम् ।ज्येष्ठापत्नीप्रियाजीनाभर्तारंसमुदैक्षत ।।।।

ಆ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆಗ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪತ್ನಿ—ಪ್ರಿಯಳೂ ಶೋಕದಿಂದ ದೀನಳೂ—ಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿಯಿತು.

Verse 2

दशग्रीवंहतंदृष्टवारामेणाचिन्त्यकर्मणा ।पतिंमण्डोदरीतत्रकृपणापर्यदेवयत् ।।।।

ಅಚಿಂತ್ಯ ಕರ್ಮವಂತನಾದ ರಾಮನಿಂದ ದಶಗ್ರೀವನು ಹತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಂಡೋದರಿ ತನ್ನ ಪತಿಗಾಗಿ ದೀನಳಾಗಿ ಶೋಕದಿಂದ ವಿಲಪಿಸಿದಳು.

Verse 3

ननुनाममहाबाहोतववैश्रवणानुज ।क्रुद्धस्यप्रमुखेस्थातुंत्रस्यत्यपिपुरन्दरः ।।।।

ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ, ವೈಶ್ರವಣನ ಅನುಜನೇ! ನೀನು ಕ್ರುದ್ಧನಾದಾಗ ನಿನ್ನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಲು ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ)ನೂ ಭಯಪಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವೇ.

Verse 4

ऋषयश्चमहान्तोऽपिगन्धर्वाश्चयशस्विनः ।ननुनामतवोद्वेगाच्चारणाश्चदिशोगताः ।।।।

ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದ ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳೂ ಸಹ, ಯಶಸ್ವಿ ಗಂಧರ್ವರೂ, ಚಾರಣರೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿ ಹೋದರು ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವೇ.

Verse 5

स त्वंमानुषमात्रेणरामेणयुधिनिर्जितः ।न व्यपत्रपसेराजन् किमिदंराक्षसेश्वर ।।।।

ಓ ರಾಜನೇ, ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನೇ! ಕೇವಲ ಮಾನವನಾದ ರಾಮನಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀನು ಲಜ್ಜೆಪಡದೆ ಇರುವೆಯೇ? ಇದು ಏನು?

Verse 6

कथंत्रैलोक्यमाक्रम्यश्रियावीर्येणचान्वितम् ।अविषह्यंजघानत्वांमानुषोवनगोचरः ।।।।

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಶ್ರೀಯಿಂದಲೂ ವೀರ್ಯದಿಂದಲೂ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಎದುರಿಸಲು ಅಸಹ್ಯನಾಗಿದ್ದ ನಿನ್ನನ್ನು—ಕೇವಲ ಮಾನವನು, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಹೇಗೆ ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲನು?

Verse 7

मानुषाणामविषयेचरतःकामरूपिणः ।विनाशस्तवरामेणसम्युगेनोपपद्यते ।।।।

ಮಾನವರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮೀರಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರೂಪ ಧರಿಸುವ ನಿನಗೆ—ಸಮರದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಕೈಯಿಂದ ವಿನಾಶ ಸಂಭವಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 8

न चैतत्कर्मरामस्यश्रद्धधामिचमूमुखे ।सर्वतस्समुपेतस्यतवतेनाभिमर्षणम् ।।।।

ಹೇ ಸೇನಾನಾಯಕ, ಇದು ರಾಮನ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ನಾನು ನಂಬಲಾರೆ; ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅವನು ಹೀಗೆ ಮಣಿಸಿದುದು ನನಗೆ ಅಸಂಭವವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 9

यदैव च जनस्थानेराक्षसैर्भहुनिर्ववृतः ।खरस्तवहतोभ्रातातदैवासौ न मानुषः ।।।।

ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿನ್ನ ಸಹೋದರ ಖರನು ಹತನಾದಾಗಲೇ, ಆ ಶತ್ರು (ರಾಮ) ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವನು ಅಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.

Verse 10

यदैवनगरींलङ्कांदुष्प्रवेशांसुरैरपि ।प्रविष्टोहनुमान्वीर्यात्तदैवव्यथितावयम् ।।।।

ದೇವರಿಗೂ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶವಾದ ಲಂಕಾ ನಗರಿಗೆ ಹನುಮಾನ್ ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಾವು ಭಯವೂ ವ್ಯಥೆಯೂ ತುಂಬಿ ಕಳವಳಗೊಂಡೆವು.

Verse 11

यदैववानरैर्घोरैर्बद्धस्सेतुर्महार्णवे ।तदैवहृदयेनाहंशङ्केरामममानुषम् ।।।।

ಭಯಂಕರ ವಾನರರು ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ಮಹಾಸೇತುವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಮಾನವಮಾತ್ರನಲ್ಲ—ಅಮಾನುಷನೆಂಬ ಶಂಕೆ (ನಿಶ್ಚಯ) ಉದಯವಾಯಿತು.

Verse 12

अथवारामरूपेणकृतान्तस्स्वयमागतः ।मायांतवविनाशायविधायाप्रतितर्किताम् ।।।।

ಈ ವರ್ಣನೆ ಹಿಂದಿನದನ್ನೇ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ: ಶೋಕಭರಿತ ರಾಕ್ಷಸರು ವಿಭೀಷಣನ ಸಹಾಯದಿಂದ ರಾವಣನನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ವಿವಿಧ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿ, ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣ ಮುಖಗಳಿಂದ ಲಾಜ (ಭಜ್ಜಿದ ಧಾನ್ಯ)ವನ್ನು ಚಲ್ಲಿದರು.

Verse 13

अथवावासवेनत्वंधर्षितोऽपिमहाबल ।वासवस्यतुकाशक्तिस्त्वांद्रष्टुमपिसंयुगे ।।।।

ಅಥವಾ, ಹೇ ಮಹಾಬಲನೇ! ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ನಿಂದಲೂ ನೀನು ಧರ್ಷಿತನಾದೆನೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ?

Verse 14

व्यक्तमेषमहायोगीपरमात्मासनातनः ।अनादिमध्यनिधनोमहतंपरमोमहान् ।।।।तमसःपरमोधाताशङ्खचक्रगदाधरः ।श्रीवत्सवक्षानित्यश्रीरजय्यश्शाश्वतोध्रुवः ।।।।मानुषंरूपमास्थायविष्णुस्सत्यपराक्रमः ।सर्वैःपरिवृतोदेवैर्वानरत्वमुपागतैः ।।।।सर्वलोकेश्वर्श्रीमान्लोकानांहितकाम्यया ।सराक्षसरपरीवारंहतवांस्त्वांमहाद्युतिः ।।।।

ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಈ ರಾಮನು ಮಹಾಯೋಗಿ—ಸನಾತನ ಪರಮಾತ್ಮ; ಆದಿ-ಮಧ್ಯ-ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದವನು, ಮಹತ್ತರರಲ್ಲಿ ಪರಮ ಮಹಾನ್. ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಧಾತಾ; ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧರ; ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸಲಾಂಛನ; ನಿತ್ಯಶ್ರೀ, ಅಜೇಯ, ಶಾಶ್ವತ, ಧ್ರುವ. ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ವಿಷ್ಣು—ವಾನರರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ದೇವರಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ—ಲೋಕಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ, ಹೇ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯೇ, ರಾಕ್ಷಸಪರಿವಾರ ಸಮೇತ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 15

व्यक्तमेषमहायोगीपरमात्मासनातनः ।अनादिमध्यनिधनोमहतंपरमोमहान् ।।6.114.14।।तमसःपरमोधाताशङ्खचक्रगदाधरः ।श्रीवत्सवक्षानित्यश्रीरजय्यश्शाश्वतोध्रुवः ।।6.114.15।।मानुषंरूपमास्थायविष्णुस्सत्यपराक्रमः ।सर्वैःपरिवृतोदेवैर्वानरत्वमुपागतैः ।।6.114.16।।सर्वलोकेश्वर्श्रीमान्लोकानांहितकाम्यया ।सराक्षसरपरीवारंहतवांस्त्वांमहाद्युतिः ।।6.114.17।।

ಹಿಂದೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ನೀನು ತ್ರಿಭುವನವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದೆ; ಆದರೆ ಈಗ, ಆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಹಳೆಯ ವೈರವನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸಿದಂತೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೇ ನೀನು ಪರಾಜಿತನಾಗಿದ್ದೀ.

Verse 16

व्यक्तमेषमहायोगीपरमात्मासनातनः ।अनादिमध्यनिधनोमहतंपरमोमहान् ।।6.114.14।।तमसःपरमोधाताशङ्खचक्रगदाधरः ।श्रीवत्सवक्षानित्यश्रीरजय्यश्शाश्वतोध्रुवः ।।6.114.15।।मानुषंरूपमास्थायविष्णुस्सत्यपराक्रमः ।सर्वैःपरिवृतोदेवैर्वानरत्वमुपागतैः ।।6.114.16।।सर्वलोकेश्वर्श्रीमान्लोकानांहितकाम्यया ।सराक्षसरपरीवारंहतवांस्त्वांमहाद्युतिः ।।6.114.17।।

ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ವೃತನಾಗಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಸಹೋದರ ಖರನು ನಿಹತನಾದಾಗಲೇ, ರಾಮನು ಮಾನವ ಮಾತ್ರನಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರಿಗೂ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶವಾದ ಲಂಕಾನಗರಿಗೆ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಹನುಮಾನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗಲೇ, ನಾವು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಥಿತರಾದೆವು.

Verse 17

व्यक्तमेषमहायोगीपरमात्मासनातनः ।अनादिमध्यनिधनोमहतंपरमोमहान् ।।6.114.14।।तमसःपरमोधाताशङ्खचक्रगदाधरः ।श्रीवत्सवक्षानित्यश्रीरजय्यश्शाश्वतोध्रुवः ।।6.114.15।।मानुषंरूपमास्थायविष्णुस्सत्यपराक्रमः ।सर्वैःपरिवृतोदेवैर्वानरत्वमुपागतैः ।।6.114.16।।सर्वलोकेश्वर्श्रीमान्लोकानांहितकाम्यया ।सराक्षसरपरीवारंहतवांस्त्वांमहाद्युतिः ।।6.114.17।।

ಲೋಕಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ, ಸರ್ವಲೋಕೇಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯ ಪ್ರಭುವು ರಾಕ್ಷಸಪರಿವಾರ-ಪರಿಚಾರ ಸಮೇತ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 18

इन्द्रियाणिपुराजित्वाजितंत्रिभुवनंत्वया ।स्मरद्भिरिवतद्वैरमिन्द्रियैरेवनिर्जितः ।।।।

ಹಿಂದೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ನೀನು ತ್ರಿಭುವನವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದೆ; ಆದರೆ ಈಗ, ಆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಹಳೆಯ ವೈರವನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸಿದಂತೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೇ ನೀನು ಪರಾಜಿತನಾಗಿದ್ದೀ.

Verse 19

यदैवहिजनस्थानेराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।खरस्तुनिहतोभ्रातातदारामो न मानुषः ।।।।यदैवनगरींलङ्कांदुष्प्रवेशांसुरैरपि ।प्रविष्टोहनुमान्वीर्यात्तदैवव्यथितावयम् ।।।।

ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ವೃತನಾಗಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಸಹೋದರ ಖರನು ನಿಹತನಾದಾಗಲೇ, ರಾಮನು ಮಾನವ ಮಾತ್ರನಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರಿಗೂ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶವಾದ ಲಂಕಾನಗರಿಗೆ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಹನುಮಾನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗಲೇ, ನಾವು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಥಿತರಾದೆವು.

Verse 20

यदैवहिजनस्थानेराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।खरस्तुनिहतोभ्रातातदारामो न मानुषः ।।6.114.19।।यदैवनगरींलङ्कांदुष्प्रवेशांसुरैरपि ।प्रविष्टोहनुमान्वीर्यात्तदैवव्यथितावयम् ।।6.114.20।।

ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಸಹೋದರ ಖರನು ನಿಹತನಾದಾಗಲೇ ರಾಮನು ಮಾನವ ಮಾತ್ರನಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ದೇವರಿಗೂ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶವಾದ ಲಂಕೆಗೆ ಹನುಮಾನ್ ಕೇವಲ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗಲೇ ನಾವು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಥಿತರಾದೆವು.

Verse 21

क्रियतामविरोधश्चराघवेणेतियन्मया ।उच्यमानं न गृह्णासितस्येयंव्युष्टिरागता ।।।।

ನಾನು ‘ರಾಘವನೊಂದಿಗೆ ವಿರೋಧ ಮಾಡಬೇಡ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೇ ಈ ವಿಪತ್ತು ಫಲವಾಗಿ ಬಂದಿತು.

Verse 22

अकस्माच्छाभिकामोऽसिसीतांराक्षसपुङ्गवः ।ऐश्वर्यस्यविनाशायदेहस्यस्वजनस्य च ।।।।

ಹೇ ರಾಕ್ಷಸಪುಂಗವನೇ! ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ನೀನು ಸೀತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಮಾಸಕ್ತನಾದೆ; ಅದೇ ನಿನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯದ ವಿನಾಶಕ್ಕೂ, ದೇಹನಾಶಕ್ಕೂ, ಸ್ವಜನರ ನಾಶಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

Verse 23

अरुन्धत्याविशिष्टांतांरोहिण्याश्चापिदुर्मते ।सीतांधर्षयतामान्यांत्वयाह्यसदृशंकृतम् ।।।।

ಹೇ ದುರ್ಮತನೇ! ಅರುಂಧತಿ ಹಾಗೂ ರೋಹಿಣಿಗಿಂತಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟಳಾದ, ಪೂಜ್ಯಳಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಧರ್ಷಿಸಿದ ನೀನು ಅಯೋಗ್ಯ ಕೃತ್ಯವನ್ನೇ ಮಾಡಿದಿ; ಅದು ನಿನಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಅಸಮಂಜಸ.

Verse 24

वसुधायाहिवसुधांश्रियःश्रींभर्तृवत्सलाम् ।सीतांसर्वानवद्याङ्गीमरण्येविजनेशुभाम् ।।।।आनयित्वातुतांदीनांछद्मनात्मस्वदूषण ।अप्राप्यतंचैवकामंमैथिलीसङ्गमेकृतम् ।।।।पतिव्रतायास्तपसानूनंदग्धोऽसिमेप्रभो ।

ಭೂಮಿಯಂತೆ ಕ್ಷಮಾಶೀಲಳೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ ಕಾಂತಿಯುತಳೂ, ಪತಿವ್ರತೆಯಾಗಿ ಭರ್ತೃವತ್ಸಲಳೂ ಆದ, ಸರ್ವಾಂಗನಿರ್ದೋಷಿಣಿ ಶುಭ ಸೀತೆಯನ್ನು—ವಿಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಇರುವವಳನ್ನು—ನೀನು ಛದ್ಮದಿಂದ ಕರೆತಂದು, ನಿನ್ನ ಕುಲವನ್ನೇ ಕಲಂಕಿತಗೊಳಿಸಿದೆ, ಹೇ ಆತ್ಮದೂಷಕ! ಆದರೂ ಮೈಥಿಲಿಯ ಸಂಗಮದ ಕಾಮವನ್ನು ನೀನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹೇ ಪ್ರಭು, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆ ಪತಿವ್ರತೆಯ ತಪೋಬಲದಿಂದ ನೀನು ದಗ್ಧನಾದೆ.

Verse 25

वसुधायाहिवसुधांश्रियःश्रींभर्तृवत्सलाम् ।सीतांसर्वानवद्याङ्गीमरण्येविजनेशुभाम् ।।6.114.24।।आनयित्वातुतांदीनांछद्मनात्मस्वदूषण ।अप्राप्यतंचैवकामंमैथिलीसङ्गमेकृतम् ।।6.114.25।।पतिव्रतायास्तपसानूनंदग्धोऽसिमेप्रभो ।

ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಧ್ಯಮೆಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಧರ್ಷಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನೀನು ದಗ್ಧನಾಗದೆ ಉಳಿದದ್ದು ಇದಕ್ಕಾಗಿ: ಇಂದ್ರಸಹಿತ ಸರ್ವ ದೇವರುಗಳು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಈಗ ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎದ್ದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 26

तदैवयन्नदग्धगद्धस्त्वंधर्षयंस्तनुममध्यमाम् ।देवाभिभ्यतेतेसर्वेसेन्द्राःसानाग्नीपुरोगमाः ।।।।

ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಧ್ಯಮೆಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಧರ್ಷಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನೀನು ದಗ್ಧನಾಗದೆ ಉಳಿದದ್ದು ಇದಕ್ಕಾಗಿ: ಇಂದ್ರಸಹಿತ ಸರ್ವ ದೇವರುಗಳು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಈಗ ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎದ್ದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 27

अवश्यमेवलभतेफलंपापस्यकर्मणः ।घोरंपर्यागतेकालेकर्तानास्त्यत्रसंशयः ।।।।

ಪಾಪಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಪಾಪಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲ ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಘೋರ ಕೃತ್ಯದ ಕರ್ತನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

Verse 28

न कुलेन न रूपेण न दाक्षिण्येनमैथिली ।मयाधिकावातुल्यावातत्त्वंमोहान्नबुध्यसे ।।।।

ಮೈಥಿಲಿ ಕುಲದಿಂದಲೂ, ರೂಪದಿಂದಲೂ, ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯದಿಂದಲೂ ನನ್ನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಲ್ಲ—ಸಮಾನಳೂ ಅಲ್ಲ; ಆದರೂ ಮೋಹದಿಂದ ನೀನು ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.

Verse 29

सर्वदासर्वभूतानांनास्तिमुत्युरलक्षणः ।तवतावदयंमृत्युर्मैथिलीकृतलक्षणः ।।।।

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮರಣವು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ನಿನಗೆ ಬಂದ ಈ ಮರಣವು ಮೈಥಿಲಿ (ಸೀತೆಗೆ) ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯದಿಂದಲೇ ಲಕ್ಷಣಗೊಂಡಿದೆ.

Verse 30

सीतानिमित्तजोमृत्युस्त्वयादूरादुपाहृतः ।मैथिलीसहरामेणविशोकाविहरिष्यति ।।।।

ಸೀತಾ-ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮರಣವನ್ನು ನೀನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದೆ; ಈಗ ಮೈಥಿಲಿ ರಾಮನೊಡನೆ ಶೋಕವಿಲ್ಲದೆ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸುವಳು.

Verse 31

अल्पपुण्यात्वहंघोरेपतिताशोकसागरे ।कैलासेमन्दरेमेरौतथाचैत्ररथेवने ।।।।देवोद्यानेषुसर्वेषुविहृत्यसहितात्वया ।विमानेनानुरूपेणयायाम्यतुलयाश्रिया ।।।।पश्यन्तिविविधान्देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा ।भ्रम्शिताकामभोगेभ्यःसास्मिवीरवधात्तव ।।।।सैवान्येवास्मिसम्वृत्ताधिग्राज्ञांचञ्चलाःश्रियः ।

ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯವಳಾದ ನಾನು ಈ ಘೋರ ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿದ್ದೇನೆ. ಕೈಲಾಸ, ಮಂದರ, ಮೇರು ಹಾಗೂ ಚೈತ್ರರಥ ವನದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವೋದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನೊಡನೆ ವಿಹರಿಸಿದೆ; ಅನುಕೂಲವಾದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅತೂಲ ಶ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿದೆ. ವಿಚಿತ್ರ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ-ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾಗಿ ನಾನಾ ದೇಶಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ನಾನು—ಹೇ ವೀರ, ನಿನ್ನ ವಧದಿಂದ ಕಾಮಭೋಗಗಳ ಸುಖದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಅಯ್ಯೋ! ರಾಜರ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂಚಲ; ನಾನು ಈಗ ಹಿಂದಿನಂತಿಲ್ಲ.

Verse 32

अल्पपुण्यात्वहंघोरेपतिताशोकसागरे ।कैलासेमन्दरेमेरौतथाचैत्ररथेवने ।।6.114.31।।देवोद्यानेषुसर्वेषुविहृत्यसहितात्वया ।विमानेनानुरूपेणयायाम्यतुलयाश्रिया ।।6.114.32।।पश्यन्तिविविधान्देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा ।भ्रम्शिताकामभोगेभ्यःसास्मिवीरवधात्तव ।।6.114.33।।सैवान्येवास्मिसम्वृत्ताधिग्राज्ञांचञ्चलाःश्रियः ।

ಹಾ ರಾಜನ್, ಪ್ರಭು! ನಿನ್ನ ಆ ಸೂಕುಮಾರ ಮುಖ—ಸುಂದರ ಭ್ರೂಗಳುಳ್ಳದು, ಮೃದು ಚರ್ಮವುಳ್ಳದು, ಉನ್ನತ ನಾಸಿಕವುಳ್ಳದು—ಚಂದ್ರ, ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ದಿವಾಕರನಂತೆ ಕಾಂತಿ-ಶ್ರೀ-ದ್ಯುತಿಗಳಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಿರೀಟದ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುವುದು, ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಅಧರಗಳು, ದೀಪ್ತ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಪಾನಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಮದದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ ಲೋಲಾಕ್ಷವಾಗಿದ್ದದು; ನಾನಾವಿಧ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತ, ಮನೋಹರ, ಶುಭ, ಮಧುರ ಸ್ಮಿತ-ವಚನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ—ಇಂದು ಅದೇ ಮುಖ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಭೋ. ರಾಮನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿತವಾಗಿ ರಕ್ತವು ಹರಿದು ಲೇಪಿತ; ಮೇದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಸ್ತಿಷ್ಕ ಚದುರಿಹೋಗಿ, ರಥಧೂಳಿನಿಂದ ರೂಕ್ಷವಾಗಿ ಮಲಿನವಾಗಿದೆ.

Verse 33

अल्पपुण्यात्वहंघोरेपतिताशोकसागरे ।कैलासेमन्दरेमेरौतथाचैत्ररथेवने ।।6.114.31।।देवोद्यानेषुसर्वेषुविहृत्यसहितात्वया ।विमानेनानुरूपेणयायाम्यतुलयाश्रिया ।।6.114.32।।पश्यन्तिविविधान्देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा ।भ्रम्शिताकामभोगेभ्यःसास्मिवीरवधात्तव ।।6.114.33।।सैवान्येवास्मिसम्वृत्ताधिग्राज्ञांचञ्चलाःश्रियः ।

ವಿಚಿತ್ರ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ-ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾಗಿ ನಾನಾ ದೇಶಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ನಾನು—ಹೇ ವೀರ, ನಿನ್ನ ವಧದ ಕಾರಣ ಕಾಮಭೋಗಗಳ ಸುಖದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 34

हाराजन् सुकुमारंतेसुभ्रुसुत्वक्समुन्नसम् ।।।।कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः ।किरीटकूटोज्ज्वलितंताम्रास्यंदीप्तकुण्डलम् ।।।।मदव्याकुललोलाक्षंभूत्वायत्पानभूमिषु ।विविधस्रग्धरंचारुवल्गुस्मितकथंशुभम् ।।।।तदेवाद्यतवैवंहिवक्त्रं न भ्राजतेप्रभो ।रामसायकनिर्भिन्नंरक्तंरुधिरविस्रवैः ।।।।वीशीर्णमेदोमस्तिष्कंरूक्षस्यन्दनरेणुभिः ।

ಹಾ ರಾಜನ್, ಪ್ರಭು! ನಿನ್ನ ಆ ಸೂಕುಮಾರ ಮುಖ—ಸುಂದರ ಭ್ರೂಗಳುಳ್ಳದು, ಮೃದು ಚರ್ಮವುಳ್ಳದು, ಉನ್ನತ ನಾಸಿಕವುಳ್ಳದು—ಚಂದ್ರ, ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ದಿವಾಕರನಂತೆ ಕಾಂತಿ-ಶ್ರೀ-ದ್ಯುತಿಗಳಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಿರೀಟದ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುವುದು, ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಅಧರಗಳು, ದೀಪ್ತ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಪಾನಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಮದದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ ಲೋಲಾಕ್ಷವಾಗಿದ್ದದು; ನಾನಾವಿಧ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತ, ಮನೋಹರ, ಶುಭ, ಮಧುರ ಸ್ಮಿತ-ವಚನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ—ಇಂದು ಅದೇ ಮುಖ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಭೋ. ರಾಮನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿತವಾಗಿ ರಕ್ತವು ಹರಿದು ಲೇಪಿತ; ಮೇದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಸ್ತಿಷ್ಕ ಚದುರಿಹೋಗಿ, ರಥಧೂಳಿನಿಂದ ರೂಕ್ಷವಾಗಿ ಮಲಿನವಾಗಿದೆ.

Verse 35

हाराजन् सुकुमारंतेसुभ्रुसुत्वक्समुन्नसम् ।।6.114.34।।कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः ।किरीटकूटोज्ज्वलितंताम्रास्यंदीप्तकुण्डलम् ।।6.114.35।।मदव्याकुललोलाक्षंभूत्वायत्पानभूमिषु ।विविधस्रग्धरंचारुवल्गुस्मितकथंशुभम् ।।6.114.36।।तदेवाद्यतवैवंहिवक्त्रं न भ्राजतेप्रभो ।रामसायकनिर्भिन्नंरक्तंरुधिरविस्रवैः ।।6.114.37।।वीशीर्णमेदोमस्तिष्कंरूक्षस्यन्दनरेणुभिः ।

ಹೇ ರಾಜನ್, ನಿನ್ನ ಮುಖವು ಕಾಂತಿ-ಶ್ರೀ-ದ್ಯುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ, ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ದಿವಾಕರನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿತ್ತು; ಕಿರೀಟದ ಜ್ಯೋತಿಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿ, ತಾಮ್ರವರ್ಣ ಅಧರಗಳು ಹಾಗೂ ದೀಪ್ತ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 36

हाराजन् सुकुमारंतेसुभ्रुसुत्वक्समुन्नसम् ।।6.114.34।।कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः ।किरीटकूटोज्ज्वलितंताम्रास्यंदीप्तकुण्डलम् ।।6.114.35।।मदव्याकुललोलाक्षंभूत्वायत्पानभूमिषु ।विविधस्रग्धरंचारुवल्गुस्मितकथंशुभम् ।।6.114.36।।तदेवाद्यतवैवंहिवक्त्रं न भ्राजतेप्रभो ।रामसायकनिर्भिन्नंरक्तंरुधिरविस्रवैः ।।6.114.37।।वीशीर्णमेदोमस्तिष्कंरूक्षस्यन्दनरेणुभिः ।

ಹೇ ರಾಜನೇ, ಪಾನಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಮದದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ ಚಂಚಲ ನೇತ್ರಗಳವನಾಗಿ, ನಾನಾವಿಧ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಮನೋಹರನಾಗಿ, ಮೃದುಸ್ಮಿತ ಮತ್ತು ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ಶುಭವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಮುಖ—

Verse 37

हाराजन् सुकुमारंतेसुभ्रुसुत्वक्समुन्नसम् ।।6.114.34।।कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः ।किरीटकूटोज्ज्वलितंताम्रास्यंदीप्तकुण्डलम् ।।6.114.35।।मदव्याकुललोलाक्षंभूत्वायत्पानभूमिषु ।विविधस्रग्धरंचारुवल्गुस्मितकथंशुभम् ।।6.114.36।।तदेवाद्यतवैवंहिवक्त्रं न भ्राजतेप्रभो ।रामसायकनिर्भिन्नंरक्तंरुधिरविस्रवैः ।।6.114.37।।वीशीर्णमेदोमस्तिष्कंरूक्षस्यन्दनरेणुभिः ।

ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ಇಂದು ಅದೇ ನಿನ್ನ ಮುಖ ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಮನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿತವಾಗಿ, ಹರಿಯುವ ರಕ್ತದಿಂದ ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು; ಮೇದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಸ್ತಿಷ್ಕ ಚದುರಿಹೋಗಿ, ರಥಗಳೆಬ್ಬಿಸಿದ ಧೂಳಿನಿಂದ ರುಕ್ಷವೂ ಮಲಿನವೂ ಆಗಿದೆ.

Verse 38

हापश्चिमामेसम्प्राप्तादशावैधव्यदायिनी ।।।।यामयासीन्नसुम्बद्धाकदाचिदपिमन्दया ।

ಅಯ್ಯೋ! ಈಗ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಂತಿಮ ದಶೆ ಬಂದಿದೆ—ವೈಧವ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಮಂದಬುದ್ಧಿಯಾದ ನಾನು, ಇಂತಹ ಕಾಲವು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಬರುವುದೆಂದು ಎಂದಿಗೂ ಅರಿತಿರಲಿಲ್ಲ.

Verse 39

पतादानवराजोमेभर्तामेराक्षसेश्वरः ।।।।पुत्रोमेशक्रनिर्जेताइत्यहंगर्विताभृशम् ।

‘ನನ್ನ ತಂದೆ ದಾನವರಾಜ; ನನ್ನ ಪತಿ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ; ನನ್ನ ಪುತ್ರ ಶಕ್ರನನ್ನೂ (ಇಂದ್ರನನ್ನೂ) ಜಯಿಸಿದವನು’—ಎಂದು ಹೀಗೆ ಭಾವಿಸಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಗರ್ವಿತಳಾದೆ.

Verse 40

दृप्तामर्दनाःशूराःप्रख्यातबलपौरुषाः ।।।।अकुतश्चिद्भयानाथाममेत्यासीन्मतिर्दृढा ।

“ನನ್ನ ನಾಥ-ರಕ್ಷಕರು ಗರ್ವಿಷ್ಠರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಶೂರರು, ಬಲ-ಪೌರುಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಭಯವಿಲ್ಲದವರು”—ಎಂಬ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವೇ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

Verse 41

तेषामेवंप्रभावाणांयुष्माकंराक्षसर्षभाः ।।।।कथंभयमसम्बुद्धंमानुषादिदमागतम् ।

ಹೇ ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ವೃಷಭರೇ! ನಿಮ್ಮಂತಹ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಅಸಂಬುದ್ಧ ಭಯ ಮಾನವನಿಂದ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು?

Verse 42

स्निग्धेन्द्रनीलनीलंतुप्रांशुशैलोपमंमहत् ।।।।केयूराङ्गदवैडूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम् ।कान्तंविहारेष्वधिकंदीप्तांसङ्ग्रामभूमिषु ।।।।भात्याभरणभाभिर्यद्विद्युद्भिरिवतोयदः ।तदेवाद्यशरीरंतेतीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ।।।।पुनर्दुर्लभसम्पर्शंपरिष्वक्तुं न शक्यते ।श्वाविधःशलकैर्यद्वद्भाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ।।।।स्वर्पितैर्मर्मसुभृशंसञ्छिन्नस्नायुबन्धनम् ।क्षितौनिपतितंराजन् श्यामंवैरुधिरच्छवि ।।।।वज्रप्रहाराभिहतोविकीर्णइवपर्वतः ।

ಹೇ ರಾಜನ್! ಇಂದ್ರನೀಲ ಮಣಿಯಂತೆ ಸೊಗಸಾಗಿ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವ, ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತದಂತೆ ಮಹತ್ತಾದ ನಿನ್ನ ದೇಹ—ಕೇಯೂರ-ಅಂಗದಗಳು, ವೈಡೂರ್ಯಮಣಿ, ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಲೆಗಳ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ, ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಅತಿಮನೋಹರವಾಗಿ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ, ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಮೇಘದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದ್ದದು—ಅದೇ ದೇಹ ಇಂದು ಅನೇಕ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಸ್ಪರ್ಶವೂ ದುರ್ಳಭ, ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶ್ವಾವಿಧದಂತೆ, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾಗಿ ನಾಟಿದ ಬಾಣ-ಭಾಲಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವೃತವಾಗಿ, ಸ್ನಾಯುಬಂಧಗಳು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಛಿನ್ನಗೊಂಡಿವೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದು, ರಕ್ತಛಾಯೆಯಿಂದ ಶ್ಯಾಮವಾಗಿ, ವಜ್ರಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಚೂರುಚೂರಾದ ಪರ್ವತದಂತೆ ಚದುರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 43

स्निग्धेन्द्रनीलनीलंतुप्रांशुशैलोपमंमहत् ।।6.114.42।।केयूराङ्गदवैडूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम् ।कान्तंविहारेष्वधिकंदीप्तांसङ्ग्रामभूमिषु ।।6.114.43।।भात्याभरणभाभिर्यद्विद्युद्भिरिवतोयदः ।तदेवाद्यशरीरंतेतीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ।।6.114.44।।पुनर्दुर्लभसम्पर्शंपरिष्वक्तुं न शक्यते ।श्वाविधःशलकैर्यद्वद्भाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ।।6.114.45।।स्वर्पितैर्मर्मसुभृशंसञ्छिन्नस्नायुबन्धनम् ।क्षितौनिपतितंराजन् श्यामंवैरुधिरच्छवि ।।6.114.46।।वज्रप्रहाराभिहतोविकीर्णइवपर्वतः ।

ಹೇ ರಾಜನ್! ಕೇಯೂರ-ಅಂಗದಗಳು, ವೈಡೂರ್ಯಮಣಿ, ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಲೆಗಳ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ನಿನ್ನ ದೇಹ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಅತಿಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು; ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 44

स्निग्धेन्द्रनीलनीलंतुप्रांशुशैलोपमंमहत् ।।6.114.42।।केयूराङ्गदवैडूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम् ।कान्तंविहारेष्वधिकंदीप्तांसङ्ग्रामभूमिषु ।।6.114.43।।भात्याभरणभाभिर्यद्विद्युद्भिरिवतोयदः ।तदेवाद्यशरीरंतेतीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ।।6.114.44।।पुनर्दुर्लभसम्पर्शंपरिष्वक्तुं न शक्यते ।श्वाविधःशलकैर्यद्वद्भाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ।।6.114.45।।स्वर्पितैर्मर्मसुभृशंसञ्छिन्नस्नायुबन्धनम् ।क्षितौनिपतितंराजन् श्यामंवैरुधिरच्छवि ।।6.114.46।।वज्रप्रहाराभिहतोविकीर्णइवपर्वतः ।

ಆಭರಣಗಳ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮಿಂಚಿನ ಮೇಘದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಿನ್ನ ದೇಹ—ಅದೇ ದೇಹ ಇಂದು ಅನೇಕ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಗಿದೆ.

Verse 45

स्निग्धेन्द्रनीलनीलंतुप्रांशुशैलोपमंमहत् ।।6.114.42।।केयूराङ्गदवैडूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम् ।कान्तंविहारेष्वधिकंदीप्तांसङ्ग्रामभूमिषु ।।6.114.43।।भात्याभरणभाभिर्यद्विद्युद्भिरिवतोयदः ।तदेवाद्यशरीरंतेतीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ।।6.114.44।।पुनर्दुर्लभसम्पर्शंपरिष्वक्तुं न शक्यते ।श्वाविधःशलकैर्यद्वद्भाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ।।6.114.45।।स्वर्पितैर्मर्मसुभृशंसञ्छिन्नस्नायुबन्धनम् ।क्षितौनिपतितंराजन् श्यामंवैरुधिरच्छवि ।।6.114.46।।वज्रप्रहाराभिहतोविकीर्णइवपर्वतः ।

ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಯು ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವಂತೆ, ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಈಗ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 46

स्निग्धेन्द्रनीलनीलंतुप्रांशुशैलोपमंमहत् ।।6.114.42।।केयूराङ्गदवैडूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम् ।कान्तंविहारेष्वधिकंदीप्तांसङ्ग्रामभूमिषु ।।6.114.43।।भात्याभरणभाभिर्यद्विद्युद्भिरिवतोयदः ।तदेवाद्यशरीरंतेतीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ।।6.114.44।।पुनर्दुर्लभसम्पर्शंपरिष्वक्तुं न शक्यते ।श्वाविधःशलकैर्यद्वद्भाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ।।6.114.45।।स्वर्पितैर्मर्मसुभृशंसञ्छिन्नस्नायुबन्धनम् ।क्षितौनिपतितंराजन् श्यामंवैरुधिरच्छवि ।।6.114.46।।वज्रप्रहाराभिहतोविकीर्णइवपर्वतः ।

ಓ ರಾಜನೇ! ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಬಾಣಗಳು ತಗುಲಿ ನರಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವಜ್ರಾಯುಧದ ಏಟಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಪರ್ವತದಂತೆ ನೀನು ರಕ್ತಸಿಕ್ತನಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 47

हास्वप्नस्सत्यमेवेदंत्वंरामेणकथंहतः ।।।।त्वंमृत्योरपिमृत्युस्स्याःकथंमृत्युवशंगत:

ಅಯ್ಯೋ! ಇದು ಕನಸೇ ಅಥವಾ ಸತ್ಯವೇ? ರಾಮನಿಂದ ನೀನು ಹೇಗೆ ಹತನಾದೆ? ಮೃತ್ಯುವಿಗೇ ಮೃತ್ಯುವಾಗಿದ್ದ ನೀನು, ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಹೇಗೆ ವಶನಾದೆ?

Verse 48

त्रैलोक्यवसुभोक्तारंत्रैलोक्योद्वेगदंमहत् ।।।।जेतारंलोकपालानांक्षेप्तारांशङ्करस्य च ।

ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನೇ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವನೇ, ದಿಕ್ಪಾಲಕರನ್ನು ಗೆದ್ದವನೇ, ಶಂಕರನನ್ನೂ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದವನೇ!

Verse 49

दृप्तानांनिग्रहीतारमाविष्कृतपराक्रमम् ।।।।लोकक्षोभयितारं च नादैर्भूतविराविणम् ।

ಗರ್ವಿಷ್ಠರನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದವನೇ, ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವನೇ, ಲೋಕವನ್ನು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಿಸಿದವನೇ, ನಿನ್ನ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದವನೇ!

Verse 50

ओजसादृप्तवाक्यानांवक्तारंरिपुसन्निधौ ।।।।स्वयूथभृत्यगोप्तारंहन्तारंभीमकर्मणाम् ।

ಶತ್ರುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಗರ್ವಭರಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನುಡಿದವನು; ತನ್ನ ಯೂಥ-ಭೃತ್ಯರ ರಕ್ಷಕ; ಭೀಮಕರ್ಮಿಗಳ ಸಂಹಾರಕ.

Verse 51

हन्तारंदानवेन्द्राणांयक्षाणां च सहस्रशः ।।।।निवातकवचानां च सङ्ग्रहीतारमाहवे ।

ದಾನವೇಂದ್ರರನ್ನೂ ಸಹಸ್ರಶಃ ಯಕ್ಷರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿದವನು; ಹಾಗೆಯೇ ಆಹವದಲ್ಲಿ ನಿವಾತಕವಚರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನು.

Verse 52

नैकयज्ञविलोप्तारंत्रातारंस्वजनस्य च ।।।।धर्मव्यवस्थाभेत्तारंमायास्रष्टारमाहवे ।

ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಲೋಪಗೊಳಿಸಿದವನು; ತನ್ನ ಸ್ವಜನರ ತ್ರಾತಾ; ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿದವನು; ಮತ್ತು ಆಹವದಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ-ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು.

Verse 53

देवासुरनृकन्यानामाहर्तारंततस्ततः ।।।।शत्रुस्त्रीशोकदातारं नेतारं स्वजनस्य च ।

ದೇವ, ಅಸುರ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಸ್ಥಳಸ್ಥಳದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದವನು; ಶತ್ರುಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಶೋಕವನ್ನು ನೀಡಿದವನು; ಆದರೂ ತನ್ನ ಸ್ವಜನರ ನಾಯಕ.

Verse 54

लङ्काद्वीपस्यगोप्तारंकर्तारंभीमकर्मणाम् ।।।।अस्माकंकामभोगानांदातारंरथिनांवरम् ।

ಲಂಕಾದ್ವೀಪದ ರಕ್ಷಕನು, ಭೀಮಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವನು; ನಮಗೆ ಕಾಮಭೋಗಗಳನ್ನು ದಾನಿಸುವವನು, ರಥಯೋಧರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

Verse 55

एवंप्रभावंभर्तारंदृष्टवारामेणपातितम् ।।।।स्थिरास्मियादेहमिमंधारयामिहतप्रिया ।

ಇಂತಹ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ನನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ರಾಮನು ಪಾತಿತನಾಗಿಸಿದುದನ್ನು ಕಂಡರೂ, ಪ್ರಿಯನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಾನು ಈ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 56

शयनेषुमहार्हेषुशयित्वाराक्षसेश्वर ।।।।इहकर्मात्प्रसुप्तोऽसिधरण्यांरेणुगुण्ठितः ।

ಹೇ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ! ಮಹಾರ್ಹ ಶಯನಗಳ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ನೀನು, ಈಗ ಸ್ವಕರ್ಮಫಲದಿಂದ ನಿದ್ರಿಸಿದವನಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವೆ.

Verse 57

यदातेतनयश्शस्तोलक्ष्मणेनेन्द्रजिद्युधि ।।।।तदात्वभिहतातीव्रमद्यत्वस्मिनिपातिता ।

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ಇಂದ್ರಜಿತನನ್ನು ಪಾತಿತನಾಗಿಸಿದಾಗ, ಆಗ ನಾನು ದುಃಖದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡೆ; ಇಂದು ನೀನೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವೆ.

Verse 58

साहंबन्धुजनैर्हीनाहीनानाथेन च त्वया ।।।।विहीनाकामभोगैश्चशोचिष्येशाश्वतीस्समाः ।

ನಾನು ಈಗ ಬಂಧುಜನರಿಲ್ಲದೆ, ನಿನ್ನಂತಹ ನಾಥ-ರಕ್ಷಕನಿಲ್ಲದೆ; ಕಾಮಭೋಗಗಳಿಂದಲೂ ವಂಚಿತಳಾಗಿ, ಶಾಶ್ವತ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 59

प्रपन्नोदीर्घमध्वानंराजन्नद्यसुदुर्गमम् ।।।।नयमामपिदुःखार्तां न वर्तिष्येत्वयाविना ।

ರಾಜನೇ, ಇಂದು ನೀನು ದೀರ್ಘವೂ ಅತಿದುರ್ಗಮವೂ ಆದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿರುವೆ. ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದ ನನ್ನನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು; ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಬದುಕಲಾರೆ.

Verse 60

कस्मात्त्वंमांविहायेहकृपणांगन्तुमिच्छसि ।।।।दीनांविलपतींमन्दांकिंवामांनाभिभाषसे ।

ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದೀನಳಾಗಿ, ನಿರಾಶ್ರಯಳಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ಏಕೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯ? ದೀನವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿರುವ, ಕುಗ್ಗಿಹೋದ ನನ್ನೊಡನೆ ಏಕೆ ಒಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಆಡುತ್ತಿಲ್ಲ?

Verse 61

दृष्टवा न खल्वभिक्रुद्धोमामिहानवकुण्ठिताम् ।।।।निर्गतांनगरद्वारात्पद्भ्यामेवागतांप्रभो ।

ಪ್ರಭೋ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂಕೋಚವಾಗಿ—ನಗರದ್ವಾರದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯೇ ಬಂದು ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಕೂಡ ನೀನು ಏಕೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 62

पश्येष्टदारदारांस्तेभ्रष्टलज्जावकुण्ठितान् ।।।।बहिर्निष्पतितान्सर्वान्कथंदृष्टवा न कुप्यसि ।

ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನೂ ಹಿಂಜರಿಕೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ; ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಕೂಡ ನೀನು ಹೇಗೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 63

अयंक्रीडासहायस्तेऽनाथेलालप्यतेजनः ।।।।न चैवमाश्वासयसिकिंवा न बहुमन्यसे ।

ಇವರು—ನಿನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಸಹಚರರು—ಇಂದು ನಿರಾಶ್ರಯರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನೀನು ಅವರಿಗೆ ಏಕೆ ಧೈರ್ಯ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ? ಅಥವಾ ಏಕೆ ಗೌರವ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 64

याःस्त्वयाविधवाराजन्कृतानैकाःकुलस्त्रियः ।।।।पतिव्रताधर्मरतागुरुशुश्रूषणेरताः ।ताभिश्शोकाभितप्ताभिश्शप्तःपरवशंगतः ।।।।त्वयाविप्रकृताभिर्यत्तदाशप्तंतदागतम् ।

ಹೇ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನಿಂದ ಅನೇಕ ಕುಲಸ್ತ್ರೀಯರು ವಿಧವೆಯರಾದರು—ಪತಿವ್ರತೆಯರು, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯರು, ಗುರುಜನರ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು. ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸಿದರು; ಆ ಶಾಪದಿಂದ ನೀನು ಶತ್ರುವಶನಾದೆ. ನೀನು ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರಿಂದ ಆಗ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಪವೇ ಇಂದು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿಳಿದಿದೆ.

Verse 65

याःस्त्वयाविधवाराजन्कृतानैकाःकुलस्त्रियः ।।6.114.64।।पतिव्रताधर्मरतागुरुशुश्रूषणेरताः ।ताभिश्शोकाभितप्ताभिश्शप्तःपरवशंगतः ।।6.114.65।।त्वयाविप्रकृताभिर्यत्तदाशप्तंतदागतम् ।

ಪತಿವ್ರತೆಯರು, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರು, ಗುರುಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ನೀನು ಅಪಮಾನಿಸಿದೆ; ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಶಾಪದಿಂದ ನೀನು ಶತ್ರುವಶನಾದೆ; ಆಗ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಪವೇ ಇಂದು ಮರಳಿ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.

Verse 66

प्रवादस्सत्यएवायंत्वांप्रतिप्रायशोनृप ।।।।प्रतिव्रतानांनाकस्मात्सपत्नत्यश्रूणिभूतले ।

ಹೇ ನೃಪನೇ, ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರವಾದ ಸತ್ಯವೆಂದು ತೋರಿತು: ಪತಿವ್ರತೆಯರ ಕಣ್ಣೀರು ಭೂಮಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಫಲವೇ ಈ ವಿಪತ್ತು ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಮರಳಿ ಬಂದಿದೆ.

Verse 67

कथं च नामतेराजन् लोकानाक्रम्यतेजसा ।।।।नारीचौर्यमिदंक्षुद्रंकृतंशौण्डीर्यमानिना ।

ಹೇ ರಾಜನೇ, ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನೀನು—ಶೌರ್ಯದ ಅಭಿಮಾನಿಯೇ—ಈ ಕ್ಷುದ್ರ ‘ನಾರೀಚೌರ್ಯ’ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟೆ?

Verse 68

अपनीयाश्रमाद्रामंयन्मृगच्छद्मनात्वया ।।।।आनीतारामपनतीसातत्तेकातर्यलक्षणम् ।

ಮೃಗವೇಷದ ಮೋಸದಿಂದ ನೀನು ರಾಮನನ್ನು ಆಶ್ರಮದಿಂದ ದೂರ ಸೆಳೆದು, ರಾಮಪತ್ನಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದೆ; ಇದೇ ನಿನ್ನ ಕಾತರ್ಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 69

कातर्यं न च तेयुद्धेकदाचित्संस्मराम्यहम् ।।।।तत्तुभाग्यविपर्यासान्नूनंतेपक्वलक्षणम् ।

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀನು ಎಂದಾದರೂ ಕಾತರನಾಗಿದ್ದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಸ್ಮರಣೆ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಭಾಗ್ಯವಿಪರ್ಯಾಸದಿಂದ ಈ ಕಾತರ್ಯವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇದು ನಿನ್ನ ವಿನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪಕ್ವ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 70

अतीतानागतार्थज्ञोवर्तमानविचक्षणः ।।।।मैथिलीमाहृतांदृष्टवाध्यात्वानिःश्वस्यचायतम् ।सत्यवाक्यमहाबाहो देवरोमेयदब्रवीत् ।।।।अयंराक्षसमुख्यानांविनाशःपर्युपस्थितः ।कामक्रोधसमुत्थेनव्यसनेनप्रसङ्गिना ।।।।

ಮಹಾಬಾಹೋ! ಸತ್ಯವಚನನೂ, ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಿಯೂ, ಭೂತಭವಿಷ್ಯಾರ್ಥಜ್ಞನೂ ಆದ ನನ್ನ ದೇವರನು—ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ಕಂಡು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ದೀರ್ಘ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಟ್ಟು ಹೇಳಿದನು: “ಕಾಮಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ, ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಈ ವ್ಯಸನದಿಂದ ರಾಕ್ಷಸಪ್ರಮುಖರ ವಿನಾಶವು ಈಗ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ.”

Verse 71

अतीतानागतार्थज्ञोवर्तमानविचक्षणः ।।6.114.70।।मैथिलीमाहृतांदृष्टवाध्यात्वानिःश्वस्यचायतम् ।सत्यवाक्यमहाबाहो देवरोमेयदब्रवीत् ।।6.114.71।।अयंराक्षसमुख्यानांविनाशःपर्युपस्थितः ।कामक्रोधसमुत्थेनव्यसनेनप्रसङ्गिना ।।6.114.72।।

ನಿನ್ನ ಕೃತ್ಯದಿಂದಲೇ ಈ ಮಹಾ ಅನರ್ಥ—ಮೂಲವನ್ನೇ ಕಿತ್ತುಹಾಕುವಂತಹದು—ಉಂಟಾಗಿದೆ. ನೀನೇ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿದಿ; ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಕ್ಷಸಕುಲವು ನಿರಾಧಾರ, ನಿರಾಶ್ರಯವಾಗಿದೆ.

Verse 72

अतीतानागतार्थज्ञोवर्तमानविचक्षणः ।।6.114.70।।मैथिलीमाहृतांदृष्टवाध्यात्वानिःश्वस्यचायतम् ।सत्यवाक्यमहाबाहो देवरोमेयदब्रवीत् ।।6.114.71।।अयंराक्षसमुख्यानांविनाशःपर्युपस्थितः ।कामक्रोधसमुत्थेनव्यसनेनप्रसङ्गिना ।।6.114.72।।

ರಾಕ್ಷಸಮುಖ್ಯರ ಈ ವಿನಾಶವು ಈಗ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ; ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ, ಬಂಧನಕಾರಿಯಾದ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದಲೇ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದೆ.

Verse 73

निर्वृत्तस्त्वत्कृतेऽनर्थःसोऽयंमूलहरोमहान् ।त्वयाकृतमिदंसर्वमनाधंराक्षसंकुलम् ।।।।

ನಿನ್ನ ಕೃತ್ಯದಿಂದಲೇ ಈ ಮಹಾ ಅನರ್ಥ—ಮೂಲವನ್ನೇ ಕಿತ್ತುಹಾಕುವಂತಹದು—ಉಂಟಾಗಿದೆ. ನೀನೇ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿದಿ; ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಕ್ಷಸಕುಲವು ನಿರಾಧಾರ, ನಿರಾಶ್ರಯವಾಗಿದೆ.

Verse 74

हित्वंशोचितव्योमेप्रख्यातबलपौरुषः ।स्त्रीस्वभावात्तुमेबुद्धिःकारुण्येपरिवर्तते ।।।।

ನೀನು ಬಲ-ಪೌರುಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು; ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಅಳಬೇಕಾದವನು ನೀನಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಕರుణೆಯೂ ಶೋಕವೂ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

Verse 75

सुकृतंदुष्कृतं च त्वंगृहीत्वास्वांगतिंगतः ।आत्मानमनुशोचामित्वद्विनाशेनदुःखिताम् ।।।।

ಪುಣ್ಯವೂ ಪಾಪವೂ ಎರಡನ್ನೂ ಜೊತೆಕೊಂಡು ನೀನು ನಿನ್ನ ಗತಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ನಿನ್ನ ವಿನಾಶದಿಂದ ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನನ್ನೇ ಅನುಶೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 76

सुहृदांहितकामानां न श्रुतंवचनंत्वया ।भ्रात्रूणांचैवकार्त्न्सनहितमुक्तंदशानन ।।।।

ಹೇ ದಶಾನನ! ಹಿತಕಾಮಿಗಳಾದ ಸುಹೃದರ ವಚನವನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಹೋದರರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಹಿತವಚನವನ್ನೂ ನೀನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 77

हेत्वर्थयुक्तंविधिवच्छ्रेयस्करमदारुणम् ।विभीषणेनाभिहितं न कृतंहेतुमत्त्वया ।।।।

ವಿಭೀಷಣನು ಕಾರಣಸಹಿತವಾಗಿ, ಅರ್ಥಯುಕ್ತವಾಗಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಠೋರವಲ್ಲದ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಆದರೂ ನೀನು ಆ ಹಿತೋಪದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಹೇ ಅಹೇತುಮತಿ.

Verse 78

मारीचकुम्भकर्णाभ्यांवाक्यंममपितुस्तथा ।न श्रुतंवीर्यमत्तेनतस्येदंफलमीदृशम् ।।।।

ಮಾರೀಚನೂ ಕುಂಭಕರ್ಣನೂ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಉಪದೇಶವನ್ನೂ ನೀನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ಶೌರ್ಯಮದದಿಂದ ಮತ್ತನಾಗಿ ಅವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ—ಇದೇ ಅದರ ಫಲ.

Verse 79

नीलजीमूतसङ्काश पीताम्बरशुभाङ्गद ।स्वगात्राणिविनिक्षिप्यकिंशेषेरुधिराप्लुतः ।।।।

ಹೇ ನೀಲಮೇಘಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯವನೇ, ಪೀತಾಂಬರಧಾರಿಯೇ, ಶುಭ ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನೇ! ಸ್ವದೇಹಾಂಗಗಳನ್ನು ಬಿಸಾಡಿ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೋಯ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಮಲಗಿದ್ದೀಯ?

Verse 80

प्रसुप्तइवशोकार्तांकिंमां न प्रतिभाषसे ।महावीर्यस्यदक्षस्यसम्युगेष्वपलायिनः ।।।।यातुधानस्यदौहित्रींकिंमां न प्रतिभाषसे ।

ನೀನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವವನಂತೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೀಯೆ, ನಾನು ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿದ್ದೇನೆ—ನೀನು ನನಗೆ ಏಕೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ಮಹಾವೀರ್ಯವಂತ, ದಕ್ಷ, ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಪಲಾಯನ ಮಾಡದ ಆ ಯಾತುಧಾನನ ದೌಹಿತ್ರೀಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಮಾತಾಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 81

उत्तिष्ठोत्तिष्ठकिंशेषेनवेपरिभवेकृते ।।।।अद्यवैनिर्भयालङ्कांप्रविष्टांसूर्यरश्मयः ।

ಎದ್ದುಬಾ, ಎದ್ದುಬಾ—ಹೊಸ ಅವಮಾನ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ ನೀನು ಏಕೆ ಮಲಗಿದ್ದೀಯ? ಇಂದು ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಲಂಕೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ.

Verse 82

येनसूदयसेशत्रून् समरेसूर्यवर्चसा ।।।।वज्रंवज्रधरस्येवसोऽयंतेसततार्चितः ।रणेबहुप्रहरणोहेमजापरिष्कृतः ।।।।परिघोव्यवकीर्णस्तेबाणैश्चिन्नैःसहस्रधा ।

ಯಾವ ಪರಿಘದಿಂದ ನೀನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ, ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ, ನಿನ್ನಿಂದ ಸದಾ ಪೂಜಿತ, ಬಂಗಾರದ ಜಾಲದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುವ—ಅದೇ ಪರಿಘವು ಈಗ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ ಸಾವಿರ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಚದುರಿಹೋಗಿದೆ.

Verse 83

येनसूदयसेशत्रून् समरेसूर्यवर्चसा ।।6.114.82।।वज्रंवज्रधरस्येवसोऽयंतेसततार्चितः ।रणेबहुप्रहरणोहेमजापरिष्कृतः ।।6.114.83।।परिघोव्यवकीर्णस्तेबाणैश्चिन्नैःसहस्रधा ।

ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ, ನಿನ್ನಿಂದ ಸದಾ ಪೂಜಿತ, ರಣದಲ್ಲಿಯೇ ತೇಜಸ್ವಿ, ಬಂಗಾರದ ಜಾಲದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ—ನಿನ್ನ ಆ ಪರಿಘವು ಈಗ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ ಸಾವಿರ ಖಂಡಗಳಾಗಿ ಚದುರಿಹೋಗಿದೆ.

Verse 84

अप्रियामिवोपसंगृह्यकिंशेषेरणमेदिनीम् ।।।।अप्रियामिवकस्माच्छमांनेच्छस्यभिभाषितुम् ।

ರಣಭೂಮಿಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರಿಯೆಯಂತೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ನೀನು ಏಕೆ ಮಲಗಿದ್ದೀಯ? ಮತ್ತು ನಾನು ಅಪ್ರಿಯಳಂತೆ ಎಂದುಕೊಂಡು, ನೀನು ಏಕೆ ನನಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 85

धिगस्तुहृदयंयस्याममेदं न सहस्रधा ।।।।त्वयिपञ्चत्वमापन्नेफलतेशोकपीडितम् ।

ಧಿಕ್ಕಾರ ಈ ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ—ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದುದಕ್ಕೆ—ನೀನು ಪಂಚತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಇದು ಸಾವಿರ ತುಂಡಾಗಿ ಒಡೆದು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 86

इत्येवंविलपन्तिसाबाष्पपर्याकुलेक्षणा ।।।।स्नेहोपस्कन्नहृदया तदा मोहामुपागमत् ।

ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಕೆ, ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ्नेಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹೃದಯವಳಾಗಿ, ಆಗ ಮೋಹಜನ್ಯ ಮೂರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾದಳು.

Verse 87

कश्मलाभिहतासन्नाबभौसारावणोरसि ।।।।स्नध्यानुरक्तेजलदेदीप्ताविद्युदिवोज्ज्वला ।

ಕಶ್ಮಲದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡು ಅಂಗಗಳು ಶಿಥಿಲವಾದ ಆಕೆ ರಾವಣನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಳು; ಸಂಧ್ಯಾರಕ್ತವಾದ ಮেঘದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ರೇಖೆಯಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮತಿಯಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 88

तथागतंसमुत्थाप्यसपत्नयस्तांभृशातुराः ।।।।पर्यवस्थापयामासूरुदन्त्योरुदतींभृशम् ।

ನಂತರ ಆಕೆಯ ಸಹಪತ್ನಿಯರು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಥಿತರಾಗಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು; ಆಕೆ ಜೋರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಆಧಾರ ನೀಡಿದರು.

Verse 89

न तेसुविदितादेविलोकानांस्थितिरध्रुवा ।।।।दशाविभागपर्यायेराज्ञांवैचञ्चलाःश्रियः ।

ಹೇ ದೇವಿ, ಲೋಕಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಅಧ್ರುವವೆಂದು ನಿನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ; ದಶೆಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಶ್ರೀಸಂಪತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ಚಂಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 90

इत्येवमुच्यमानासासशब्दंप्ररुरोद ह ।।।।स्नापयन्तीतदास्रेणस्तनौवक्रंसुनिर्मलम् ।

ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತಾ ಅತ್ತಳು; ತನ್ನ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಸ್ತನಗಳನ್ನೂ ತನ್ನ ವಕ್ರವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲ ಮುಖವನ್ನೂ ತೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 91

एतस्मिन्नन्तरेरामोविभीषणमुवाच ह ।।।।संस्कारःक्रियतांभ्रातुःस्त्रीगणःपरिसान्त्व्यताम् ।

ಆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನಿನ್ನ ಸಹೋದರನ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು; ಸ್ತ್ರೀಜನರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ ಧೈರ್ಯಪಡಿಸು.”

Verse 92

तमुवाचततोधीमान् विभीषणइदंवचः ।।।।विमृश्यबुद्ध्याधर्मज्ञोधर्मार्थसहितंहितम् ।

ಆಮೇಲೆ ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿಭೀಷಣನು ಮನನ ಮಾಡಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಹಿತಕರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 93

त्यक्तधर्मव्रतंशूरंनृशंसमनृतंतथा ।।।।नाहमर्होऽस्मिसंस्कर्तुंपरदाराभिमर्शिनम् ।

“ಧರ್ಮವ್ರತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ, ಶೂರನಾದರೂ ಕ್ರೂರ, ನಿರ್ದಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯನಾದ, ಪರಸ್ತ್ರೀಸ್ಪರ್ಶಕನಾದ ಅವನಿಗೆ ನಾನು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ.”

Verse 94

भ्रातृरूपःहिमेशत्रुरेषसर्वाहितेरतः ।।।।रावणोनार्हतेपूजांपूज्योऽपिगुरुगौरवात् ।

“ಸಹೋದರನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವನು ನನ್ನ ಶತ್ರು—ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನು. ಆ ರಾವಣನು ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ; ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೌರವನೀಯನಾದರೂ, ಗುರುಗೌರವದಿಂದಲೂ ಅವನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.”

Verse 95

नृशंसइतिमांराम वक्ष्यन्तिमनुजाभुवि ।।।।श्रुत्वातस्यागुणान्सर्वेवक्ष्यन्तिसुकृतंपुनः ।

ಹೇ ರಾಮ, ಭೂಮಿಯ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ‘ನಿರ್ದಯ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು; ಆದರೆ ಅವನ ದೋಷಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಗೌರವ ಕೊಡದಿರುವುದೇ ಪುನಃ ಸತ್ಕರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುವರು.

Verse 96

तच्छ्रुत्वापरमप्रीतोरामोधर्मभृतांवरः ।।।।विभीषणमुवाचेदंवाक्यज्ञंवाक्यकोविदः ।

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ರಾಮನು ಪರಮ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ವಾಕ್ಯಜ್ಞನಾದ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 97

तवापिमेप्रियंकार्यंत्वत्प्रभावान्मयाजितम् ।।।।अवश्यंतुक्षमंवाच्योमयात्वांराक्षसेश्वर ।

ಹೇ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ, ನೀನೂ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು; ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ನಾನು ಜಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗ್ಯವೂ ಸಮಂಜಸವೂ ಆದ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 98

अधर्मानृतसंयुक्तःकामंत्वेषनिशाचरः ।।।।तेजस्वीबलवान् शूरःसङ्ग्रामेषु च नित्यशः ।

ಈ ನಿಶಾಚರನು ಅಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದನು ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ; ಆದರೂ ಅವನು ತೇಜಸ್ವಿ, ಬಲವಂತ, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶೂರನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 99

शतक्रतुमुखैर्वीरैःश्रूयते न पराजितः ।।।।महात्माबलसम्पन्नोरावणोलोकरावणः ।

ಶತಕ್ರತು (ಇಂದ್ರ) ಮುಂತಾದ ವೀರರಿಂದಲೂ ಅವನು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಮಹಾತ್ಮನೂ ಬಲಸಂಪನ್ನನೂ ಆದ ರಾವಣನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪೀಡಕನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 100

मरणानान्तिवैराणिनिर्वृत्तंनःप्रयोजनम् ।।।।क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ।

ಮರಣಾನಂತರ ವೈರಗಳು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಜನ ನೆರವೇರಿದೆ. ಅವನ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ—ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆಯೇ ನನ್ನದೂ ಇದೇ ಆಶಯ.

Verse 101

त्वत्सत्सकाशाद्धशग्रीवस्संस्कारंविधिपूर्वकम् ।।।।क्षिप्रमर्हतिधर्मेणत्वंयशोभाग्भविष्यसि ।

ನಿನ್ನ ಸ್ವಹಸ್ತದಿಂದಲೇ ದಶಗ್ರೀವನಿಗೆ ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ದೊರಕಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ನೀನು ಶೀಘ್ರವೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪಾಲುದಾರನಾಗುವೆ.

Verse 102

राघवस्यवच्श्रुत्वात्वरमाणोविभीषण: ।।।।संस्कारयितुमारेभेभ्रातरंरावणंहतम् ।

ರಾಘವನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಬೀಷಣನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುಂದಾಗಿ, ಹತನಾದ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ರಾವಣನ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 103

सप्रविश्यपुरींलङ्कांराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।।।।रावणस्याअग्निहोत्रंतुनिर्यापयतिसत्वरम् ।

ಲಂಕಾಪುರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನಾದ ವಿಬೀಷಣನು ರಾವಣನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 104

शकटान् दारुरूपाणिअग्नीनवैयाजकांस्तथा ।।।।तथाचन्दनकाष्ठानिकाष्ठानिविविधानि च ।अगरूणिसुगधनीनिगन्धांश्चसुरभींस्तथा ।।।।मणिमुक्ताप्रवाळानिनिर्यापयतिराक्षसः ।

ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳಿಗಾಗಿ ಶಕಟಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾರು, ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಯಾಜಕರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು; ಚಂದನಕಾಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಿಧವಿಧವಾದ ಇಂಧನಕಾಷ್ಠ, ಅಗರೂ ಮೊದಲಾದ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರ ಪರಿಮಳಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಣಿ, ಮುತ್ತು, ಪ್ರವಾಳಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಒದಗಿಸಿ ಸಕಲ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 105

शकटान् दारुरूपाणिअग्नीनवैयाजकांस्तथा ।।6.114.104।।तथाचन्दनकाष्ठानिकाष्ठानिविविधानि च ।अगरूणिसुगधनीनिगन्धांश्चसुरभींस्तथा ।।6.114.105।।मणिमुक्ताप्रवाळानिनिर्यापयतिराक्षसः ।

ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗೆಂದು ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಮತ್ತೆ ಶಕಟಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾರು, ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಾಜಕರನ್ನು; ಚಂದನಕಾಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಕಾಷ್ಠಗಳನ್ನು; ಅಗರೂ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಿತ ಪರಿಮಳದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಣಿ, ಮುತ್ತು, ಪ್ರವಾಳಗಳನ್ನು—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು.

Verse 106

आजगाममुहूर्तेनराक्षसैःपरिवारितः ।।।।ततोमाल्यवतासार्थंक्रियामेवचकारसः ।

ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಅವನು ಮರಳಿ ಬಂದನು; ನಂತರ ಮಾಲ್ಯವಾನನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರ್ಮವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 107

सौवर्णींशिबिकांदिव्यामारोप्यक्षौमवासनम् ।।।।रावणंराक्षसाधीशमश्रुपूर्यमुखाद्विजाः ।तूर्यघोषैश्चविविधैस्स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ।।।।प्ताकाभिश्चचित्राभिस्सुमनोभिश्चचित्रिताम् ।उत्क्षिप्यशिबिकांतांतुविभीषणपुरोगमाः ।।।।दक्षिणाभिमुखास्सर्वेगृह्यकाष्ठानिभेजिरे ।

ದಿವ್ಯವಾದ ಸುವರ್ಣ ಶಿಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸಾಧೀಶ ರಾವಣನನ್ನು ಆರೋಪಿ, ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣ ಮುಖದ ದ್ವಿಜರು ನಾನಾವಿಧ ತೂರ್ಯಘೋಷಗಳೂ ಸ್ತುತಿವಚನಗಳೂ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಆ ಶಿಬಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ವಿಭೀಷಣನು ಮುಂಚಾಗಿ ನಿಂತು, ಎಲ್ಲರೂ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ದಾಹಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮುಂದುವರಿದರು.

Verse 108

सौवर्णींशिबिकांदिव्यामारोप्यक्षौमवासनम् ।।6.114.107।।रावणंराक्षसाधीशमश्रुपूर्यमुखाद्विजाः ।तूर्यघोषैश्चविविधैस्स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ।।6.114.108।।प्ताकाभिश्चचित्राभिस्सुमनोभिश्चचित्रिताम् ।उत्क्षिप्यशिबिकांतांतुविभीषणपुरोगमाः ।।6.114.109।।दक्षिणाभिमुखास्सर्वेगृह्यकाष्ठानिभेजिरे ।

ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದ ರಾವಣನನ್ನು ದಿವ್ಯ ಸುವರ್ಣ ಶಿಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿ, ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣ ಮುಖದ ದ್ವಿಜರು ನಾನಾವಿಧ ತೂರ್ಯಘೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು.

Verse 109

सौवर्णींशिबिकांदिव्यामारोप्यक्षौमवासनम् ।।6.114.107।।रावणंराक्षसाधीशमश्रुपूर्यमुखाद्विजाः ।तूर्यघोषैश्चविविधैस्स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ।।6.114.108।।प्ताकाभिश्चचित्राभिस्सुमनोभिश्चचित्रिताम् ।उत्क्षिप्यशिबिकांतांतुविभीषणपुरोगमाः ।।6.114.109।।दक्षिणाभिमुखास्सर्वेगृह्यकाष्ठानिभेजिरे ।

ವರ್ಣವರ್ಣದ ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳೂ ಸುಮನ ಪುಷ್ಪಗಳೂ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆ ಶಿಬಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಎತ್ತಿದರು; ವಿಭೀಷಣನು ಮುಂಚಾಗಿ ನಿಂತು, ಎಲ್ಲರೂ ದಕ್ಷಿಣಮುಖರಾಗಿ, ಚಿತಾಕಾಷ್ಠಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮುಂದುವರಿದರು.

Verse 110

अग्नयोदीप्यमानास्तेतदाध्वर्युसमीरिताः ।।।।शरणाभिगताःसर्वेपुरस्तात्तस्यतेययुः ।

ಆಗ ಅಧ್ವರ್ಯು ಯಾಜಕನು ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಗಳು ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡವು; ಶರಣಾಗತರಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಮುಂದೆಯೇ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದರು.

Verse 111

अन्तःपुराणिसर्वाणिरुदमानानिसत्वरम् ।।।।पृष्ठतोऽनुययुस्तानिप्लवमानानिसर्वतः ।

ಅಂತಃಪುರದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಳುತ್ತಾ ತ್ವರೆಯಿಂದ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ, ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಹೊರಟರು.

Verse 112

रावणंप्रयतेदेशेस्थाप्यतेभृशदुःखिताः ।।।।चितांचन्दनकाष्ठैश्चपद्मकोशीसंवृताम् ।ब्राह्म्यासम्वर्तयामासूराङ्कवास्तरणावृताम् ।।।।वर्ततेवेदविहितोराज्ञोवैपश्चिमःक्रतुः ।

ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅತಿದುಗುಡಿತರಾಗಿ ಅವರು ಚಂದನ ಹಾಗೂ ಪದ್ಮಕ ಕಾಷ್ಠಗಳಿಂದ ಚಿತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಪವಿತ್ರ ದರ್ಭೆ ಮತ್ತು ಆವರಣಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ—ವೇದವಿಧಿಯಂತೆ ರಾಜನ ಅಂತಿಮ ‘ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ರತು’ವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

Verse 113

रावणंप्रयतेदेशेस्थाप्यतेभृशदुःखिताः ।।6.114.112।।चितांचन्दनकाष्ठैश्चपद्मकोशीसंवृताम् ।ब्राह्म्यासम्वर्तयामासूराङ्कवास्तरणावृताम् ।।6.114.113।।वर्ततेवेदविहितोराज्ञोवैपश्चिमःक्रतुः ।

ಪ್ರಯತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅತಿದುಗುಡದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದವರು ಚಂದನ ಹಾಗೂ ಪದ್ಮಕದ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಚಿತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು; ಕುಶಪರಿಸ್ತರಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮವಿಧಿಯಂತೆ ರಾಜನಿಗೆ ವೇದವಿಹಿತ ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ರತುವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

Verse 114

प्रचक्रुःराक्षसेन्द्रस्यपितृमेधमनुक्रमम् ।।।।वेदिं च दक्षिणप्राच्यांयथास्थानं च पावकम् ।

ನಂತರ ಅವರು ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಪಿತೃಮೇಧ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು; ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವೇದಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಾವಕವಾದ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು.

Verse 115

पृषदाज्येनसम्पूर्णंस्रुवंसर्वेप्रचिक्षिपुः ।।।।पादयोश्शकटंप्रादुरन्तरूर्वोरुलूखलंतदा ।

ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ದಧಿ-ಘೃತಮಿಶ್ರಿತ ಪೃಷದಾಜ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ರುವವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು; ಆಗ ಅವನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಶಕಟವನ್ನು ಮತ್ತು ಊರುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಉಲೂಖಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

Verse 116

दारुपात्राणिसर्वाणिआरणिंचोत्तारारणिम् ।।।।दत्त्वातुमुसलंचान्यथास्थानंविचक्षणा: ।

ವಿಚಕ್ಷಣರಾದವರು ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ದಾರುಪಾತ್ರಗಳು, ಆರಣಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾರಣಿ (ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಜ್ವಲನದ ಕಡ್ಡಿಗಳು), ಮುಸಳ ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು—ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಅದರ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ—ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದರು.

Verse 117

शास्त्रादृष्टेनविधिनामहर्षिविहितेन च ।।।।तत्रमेध्यंपशुंहत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ।परिस्तरणिकांराज्ञोघृताक्तांसमवेशयन् ।।।।

ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟ ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಯಮದಂತೆ, ರಾಕ್ಷಸರು ಅಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಮೇಧ್ಯ ಪಶುವನ್ನು ಯಜ್ಞಾರ್ಥವಾಗಿ ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗಾಗಿ ಘೃತಲೇಪಿತ ಪರಿಸ್ತರಣಿಕೆಯನ್ನು (ವಿಸ್ತರಣವಸ್ತ್ರ) ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದರು.

Verse 118

शास्त्रादृष्टेनविधिनामहर्षिविहितेन च ।।6.114.117।।तत्रमेध्यंपशुंहत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ।परिस्तरणिकांराज्ञोघृताक्तांसमवेशयन् ।।6.114.118।।

ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಠವಾದ ವಿಧಿಯಂತೆ ಹಾಗೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವಿಧಿಸಿದ ಕ್ರಮದಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಮೇಧ್ಯ ಪಶುವನ್ನು ವಧಿಸಿ, ರಾಜನಿಗೆ ಘೃತಲೇಪಿತ ಪರಿಸ್ತರಣಿಕೆಯನ್ನು (ಪರಿಹಾರಪಟವನ್ನು) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು.

Verse 119

गन्धैर्माल्यैरलङ्कृत्यरावणंदीनमानसाः ।।।।विभीषणसहायास्तेवस्त्रैश्चविविधैरपि ।लाजैरश्चावकिरन्तिस्मबाष्पपूर्णमुखास्तदा ।।।।

ಆಮೇಲೆ ದುಃಖಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನವರು ರಾವಣನನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳೂ ಮಾಲೆಗಳೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ವಿಭೀಷಣನ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿವಿಧ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಆವರಿಸಿ, ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣ ಮುಖಗಳಿಂದ ಲಾಜ (ಭಜ್ಜಿದ ಧಾನ್ಯ)ವನ್ನು ಚಲ್ಲಿದರು.

Verse 120

गन्धैर्माल्यैरलङ्कृत्यरावणंदीनमानसाः ।।6.114.119।।विभीषणसहायास्तेवस्त्रैश्चविविधैरपि ।लाजैरश्चावकिरन्तिस्मबाष्पपूर्णमुखास्तदा ।।6.114.120।।

ಈ ವರ್ಣನೆ ಹಿಂದಿನದನ್ನೇ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ: ಶೋಕಭರಿತ ರಾಕ್ಷಸರು ವಿಭೀಷಣನ ಸಹಾಯದಿಂದ ರಾವಣನನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ವಿವಿಧ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿ, ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣ ಮುಖಗಳಿಂದ ಲಾಜ (ಭಜ್ಜಿದ ಧಾನ್ಯ)ವನ್ನು ಚಲ್ಲಿದರು.

Verse 121

ददौ च पावकंतस्यविधियुक्तंविभीषणः ।स्नात्वाचैवार्द्रवस्त्रेणतिलान्दूर्वाभिमिश्रितान् ।।।।उदकेन च सम्मिश्रान्प्रदायविधिपूर्वकम् ।प्रदायचोदकंतस्मैमूर्ध्नाचैनंनमस्य च ।।।।ताःस्त्रियोऽनुनयामाससान्तमुक्त्वापुनःपुनः ।गम्यतामितितास्सर्वाविविशुर्नगरीतदा ।।।।

ಮತ್ತೆ ವಿಭೀಷಣನು ವಿಧಿಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಚಿತಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದನು. ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ತೋಯ್ದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ದೂರ್ವೆಯೊಡನೆ ಮಿಶ್ರಿತ ತಿಲಗಳನ್ನು ಜಲದೊಡನೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಉದಕವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿ, “ಹೋಗಿರಿ” ಎಂದು ಅನುಮತಿಸಿದನು; ಆಗ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.

Verse 122

ददौ च पावकंतस्यविधियुक्तंविभीषणः ।स्नात्वाचैवार्द्रवस्त्रेणतिलान्दूर्वाभिमिश्रितान् ।।6.114.121।।उदकेन च सम्मिश्रान्प्रदायविधिपूर्वकम् ।प्रदायचोदकंतस्मैमूर्ध्नाचैनंनमस्य च ।।6.114.122।।ताःस्त्रियोऽनुनयामाससान्तमुक्त्वापुनःपुनः ।गम्यतामितितास्सर्वाविविशुर्नगरीतदा ।।6.114.123।।

ವಿಭೀಷಣನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಚಿತಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ, ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ತೋಯ್ದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ದೂರ್ವಾಮಿಶ್ರಿತ ತಿಲಗಳನ್ನು ಜಲದೊಡನೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಉದಕವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

Verse 123

ददौ च पावकंतस्यविधियुक्तंविभीषणः ।स्नात्वाचैवार्द्रवस्त्रेणतिलान्दूर्वाभिमिश्रितान् ।।6.114.121।।उदकेन च सम्मिश्रान्प्रदायविधिपूर्वकम् ।प्रदायचोदकंतस्मैमूर्ध्नाचैनंनमस्य च ।।6.114.122।।ताःस्त्रियोऽनुनयामाससान्तमुक्त्वापुनःपुनः ।गम्यतामितितास्सर्वाविविशुर्नगरीतदा ।।6.114.123।।

ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಾಂತ್ವನ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, “ಹೋಗಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು; ಆಗ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.

Verse 124

प्रविष्टासुसर्वासुराक्षसीषुविभीषणः ।रामपार्श्वमुपागम्यतदातिष्ठद्विनीतवत् ।।।।

ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸೀ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ವಿಭೀಷಣನು ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವಿನಯದಿಂದ ನಿಂತನು.

Verse 125

रामोऽपिसहसैन्येनससुग्रीवस्सलक्ष्मणः ।हर्षंलेभेरिपुंहत्वायथावृत्रंशतक्रतु: ।।।।

ರಾಮನೂ ಸೇನೆಯೊಡನೆ, ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ, ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಶತಕ್ರತು ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ವಧಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಹೇಗೆ ಆನಂದಿಸಿದನೋ ಹಾಗೆ.

Verse 126

ततोविमुक्त्वासशरंशरासनंमहेन्द्रदत्तंकवचं च तन्महत् ।विम्युचरोषंरिपुनिग्रहात्ततोरामःसुसौम्यत्वमुपागतोऽरिहा ।।।।

ನಂತರ ಅವನು ಬಾಣಗಳೊಡನೆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು, ಮಹೇಂದ್ರನು ದತ್ತಿಸಿದ ಆ ಮಹಾ ಕವಚವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು; ಶತ್ರುನಿಗ್ರಹದ ಬಳಿಕ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅರಿಹಾ ರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಸುಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನು—ಮೃದು ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು—ಪಡೆದನು.