Sarga 112
रावणवधोत्तरं विभीषणशोकः—क्षत्रधर्मोपदेशः (Vibhishana’s Lament after Ravana’s Fall; Instruction on Kshatriya-Dharma)
युद्धकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾವಣವಧೆಯ ತಕ್ಷಣದ ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಹೋದರನು ಹತನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ವಿಭೀಷಣನು ಶೋಕದಿಂದ ಮುರಿದು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನನ್ನು ಅವನು ಮಹತ್ತರ ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ—ರಾಘವ-ತೂಫಾನಿನಿಂದ ನುಚ್ಚುನೂರಾದ “ರಾಕ್ಷಸರಾಜ-ವೃಕ್ಷ”ದಂತೆ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು-ಸಿಂಹದಿಂದ ಉರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮದಗಜದಂತೆ, ರಾಮ-ಮೇಘವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಂದಿದ ರಾಕ್ಷಸ-ಅಗ್ನಿಯಂತೆ. ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ಲಂಕೆಯ ಕ್ರಮ, ತೇಜಸ್ಸು, ಜೀವಶಕ್ತಿ ಕುಸಿದಂತಾಯಿತು ಎಂದು, ಲೋಕವಿಪರ್ಯಾಸದಂತೆ—ಸೂರ್ಯ ಪತನ, ಚಂದ್ರ ಮಂಕು, ಅಗ್ನಿ ನಿಶ್ಶೇಷ—ಎಂದು ಅವನು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಸ್ಥಿರವಾದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪತನವಾದ ವೀರನು ಶೋಕನೀಯನಲ್ಲ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಪೇಕ್ಷವಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಭಯಂಕರರಾದವರೂ ಕಾಲಾಧೀನರು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಭೀಷಣನು ರಾವಣನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ/ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಯಜ್ಞ-ಆಚಾರಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ವೈರವೂ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ, ಯುದ್ಧದಿಂದ ಸಂಸ್ಕಾರಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ರಾಜಧರ್ಮ-ವಿಧಿಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
भ्रातरंनिहतंदृष्टवाशयानंनिर्जितंरणे ।शोकवेगपरीतात्माविललापविभीषणः ।।।।
ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹತನಾಗಿ ನಿರ್ಜೀವವಾಗಿ ಶಯನಿಸಿರುವ ಸಹೋದರನನ್ನು ಕಂಡು, ಶೋಕವೇಗದಿಂದ ಆವರಿತ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಭೀಷಣನು ಜೋರಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದನು.
Verse 2
वीर विक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद ।महार्हाशयनोपेतकिंशेषेनिहतोभुवि ।।।।
ಹೇ ವೀರ, ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಖ್ಯಾತ, ನಿಪುಣ, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಹೊಂದಿದವನೇ! ಮಹಾರ್ಹ ಶಯನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯಾಸಿಯಾದ ನೀನು ಇಂದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿಹತನಾಗಿ ಏಕೆ ಮಲಗಿರುವೆ?
Verse 3
विक्षिप्यदीर्घौनिश्चेष्टौभुजावङ्गभूषितौ ।मुकुटेनापवृत्तेनभास्कराकारवर्चसा ।।।।
ಅಂಗದಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ನಿನ್ನ ದೀರ್ಘ ಭುಜಗಳು ಚದುರಿ ಬಿದ್ದಿವೆ, ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟವಾಗಿವೆ; ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ನಿನ್ನ ಮುಕುಟವೂ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದಿದೆ.
Verse 4
दंवीरसम्प्राप्तंयन्मयापूर्वमीरितम् ।काममोहपरीतस्ययत्तन्नरुचितंतव ।।।।
ಹೇ ವೀರ, ನಾನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದದೇ ಇಂದು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಕಾಮಮೋಹದಿಂದ ಆವೃತನಾದ ನಿನಗೆ ಆಗ ಆ ಮಾತು ಕೇಳಲು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 5
यन्नदर्पात्प्रहस्तोवानेन्द्रजिन्नापरेजनाः ।न कुम्बकर्णोऽतिरथोनातिकायोनरान्तकः ।।।।न स्वयंत्वममन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ।
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಹಸ್ತನೂ ಅಲ್ಲ, ಇಂದ್ರಜಿತನೂ ಅಲ್ಲ, ಇತರ ಯೋಧರೂ ಅಲ್ಲ—ಮಹಾರಥಿ ಕುಂಭಕರ್ಣನೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿಕಾಯನೂ ಅಲ್ಲ, ನರಾಂತಕನೂ ಅಲ್ಲ—ನೀನು ಸ್ವತಃ ಸಹ ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅದರ ಫಲವೇ ಇದು ಬಂದಿದೆ.
Verse 6
गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।।।
ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಈ ವೀರನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಸುನೀತಿಯ ಸೇತುವೆಯೇ ಕಳೆದುಹೋದಂತೆ, ಧರ್ಮದ ಅವತಾರವೇ ತೆರಳಿದಂತೆ, ಸತ್ತ್ವದ ಸಂಗ್ರಹವೇ ಕುಸಿದಂತೆ, ಯೋಗ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಗತಿಯೂ ತಪ್ಪಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದಿತ್ಯನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದ್ರನು ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಂತೆ, ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆ ಶಾಂತವಾದಂತೆ, ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಿರುದ್ಯಮವಾದಂತೆ ಆಗಿದೆ.
Verse 7
गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।6.112.6।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।6.112.7।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।6.112.8।।
ಅವನು ಪತನಗೊಂಡಾಗ ಸುನೀತಿಯ ಸೇತು ಮುರಿದಂತಾಯಿತು; ಧರ್ಮದ ವಿಗ್ರಹವೇ ತೆರಳಿದಂತೆ; ಸತ್ತ್ವದ ಸಾರ ಕುಗ್ಗಿತು, ಯುಕ್ತ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿತು. ಆದಿತ್ಯನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದ್ರನು ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಂತೆ ಆಯಿತು.
Verse 8
गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।6.112.6।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।6.112.7।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।6.112.8।।
ಈ ಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವರನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪತನಗೊಂಡಾಗ, ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆ ಶಾಂತವಾದಂತೆ, ಉದ್ಯಮಯುಕ್ತ ಸಂಕಲ್ಪವೂ ನಿರುದ್ಯಮವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಲವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
Verse 9
किंशेषमिहलोकस्यगतसत्त्वस्यसम्प्रति ।रणेराक्षसशार्दूलेप्रसुप्तइवपांसुषु ।।।।
ರಣಭೂಮಿಯ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಶಾರ್ದೂಲನು ನಿದ್ರಿಸಿದವನಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುವಾಗ, ಲೋಕದ ಸತ್ತ್ವವೇ ಈಗ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದೆ; ಇಹ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಉಳಿದಿದೆ?
Verse 10
धृतिप्रवालःप्रसह्याग्य्रपुष्पस्तपोबलश्शौर्यनिबद्धमूलः ।रणेमहान्राक्षसराजवृक्षःसम्मर्दितोराघवमारुतेन ।।।।
ರಣದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ರಾಕ್ಷಸರಾಜವೃಕ್ಷ—ಧೃತಿಯೇ ಅದರ ಮೊಗ್ಗುಗಳು, ಹಠವೇ ಅದರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಷ್ಪಗಳು, ತಪೋಬಲವೇ ಅದರ ಶಕ್ತಿ, ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಬಿಗಿದ ಬೇರುಗಳು—ಅದು ರಾಘವರೂಪ ಮಾರುತದಿಂದ ನುಚ್ಚುನೂರಾಯಿತು.
Verse 11
तेजोविषाणःकुलवंशवंशःकोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहःसुप्तःक्षितौरावणगन्धहस्ती ।।।।
ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಗಜವಾದ ರಾವಣನು—ಅವನ ದಂತಗಳು ತೇಜಸ್ಸೇ, ಅವನ ಮಹಾಕಾಯ ದೇಹವು ಕುಲವಂಶಗಳ ಪರಂಪರೆಯೇ, ಅವನ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಕೋಪವೂ ಪ್ರಸಾದವೂ—ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಸಿಂಹನಿಂದ ವಶಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ಈಗ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ‘ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ’ಂತೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ.
Verse 12
पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिर्निःश्वासधूमस्स्वबलप्रतापः ।प्रतापवान्सम्यतिराक्षसाग्निर्विर्वापितोरामपयोधरेण ।।।।
ಪರಾಕ್ರಮ-ಉತ್ಸಾಹವೇ ಜ್ವಾಲೆಗಳಾಗಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ, ನಿಶ್ವಾಸವೇ ಧೂಮವಾಗಿ, ಸ್ವಬಲವೇ ದಾಹರೂಪ ಪ್ರತಾಪವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರತಾಪವಂತ ರಾಕ್ಷಸಾಗ್ನಿಯು ಸಮರದಲ್ಲಿ ರಾಮರೂಪ ಪಯೋಧರದಿಂದ ಶಮನಗೊಂಡನು.
Verse 13
सिंहरक्षलाङ्गूलककुद्विषाणःपराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुःक्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ।।।।
ಶತ್ರುಜಯಿ, ಮದಗರ್ವಿತ ಗಂಧಹಸ್ತಿಯಂತೆ, ಸಿಂಹಸಮಾನ ರಾಕ್ಷಸರು ಅವನ ಲಾಂಗೂಲ-ಕಕುದ-ವಿಷಾಣಗಳಂತೆ, ಚಪಲ ಕರ್ಣ-ಚಕ್ಷುಗಳಿರುವ ಆ ರಾಕ್ಷಸವೃಷಭನು ಭೂಪತಿರೂಪ ವ್ಯಾಘ್ರನಿಂದ ಹತಗೊಂಡು ಅವಸನ್ನನಾದನು.
Verse 14
वदन्तंहेतुमद्वाक्यंपरिदृष्टार्थनिश्चयम् ।रामःशोकसमाविष्टमित्युवाचविभीषणम् ।।।।
ಶೋಕಾವಿಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೂ ಕಾರಣಯುಕ್ತ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಅರ್ಥನಿಶ್ಚಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ರಾಮನು ಹೀಗೆಂದನು.
Verse 15
नायंविनष्टोनिश्चेष्टस्समरेचण्डविक्रमः ।अत्युन्नतमहोत्साहःपतितोऽयमशङ्कितः ।।।।
ಇವನು ನಾಶನಾಗಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟನಾಗಿ ಬಿದ್ದವನು ಅಲ್ಲ; ಸಮರದಲ್ಲಿ ಚಂಡವಿಕ್ರಮಿಯೇ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಹೋತ್ಸವಾಹಿಯೇ—ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಇವನು ಪತನಗೊಂಡನು.
Verse 16
नैवंविनष्टाःशोच्यन्तेक्षत्रधर्मव्यवस्थिताः ।वृधदिमाशंसमानायेनिपतन्तिरणाजिरे ।।।।
ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಮಾನ್ಯವಾದ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಆಶಿಸಿ ಯುದ್ಧಿಸಿದವರು ‘ನಾಶರಾದರು’ ಎಂದು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶೋಕಿಸಬೇಕಾದವರಲ್ಲ.
Verse 17
येनसेन्द्रास्त्रयोलोकास्त्रासितायुधिधीमता ।तस्मिन्कालसमायुक्ते न कालःपरिशोचितुम् ।।।।
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನೂ ಸೇರಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಭಯಪಟ್ಟಿದ್ದ ಅವನು—ನಿಯತ ಕಾಲವನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ, ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವುದು ಈಗ ಕಾಲವಲ್ಲ.
Verse 18
नैकान्तविजयोयुद्धेभूतपूर्वःकदाचन ।परैराहन्यतेवीरःपरान्वाहन्तिसंयुगे ।।।।
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿಶ್ಚಿತ ಜಯ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲ; ಸಮರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೀರನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶತ್ರುವೇ ವೀರನನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
इयंहिपूर्वैस्सन्दिष्टागतिःक्षत्रियसम्मता ।क्षत्रियोनिहतंसङ्ख्ये न शोच्यइतिनिश्चयः ।।।।
ಇದು ಪೂರ್ವಜರು ವಿಧಿಸಿದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಸಮ್ಮತವಾದ ಮಾರ್ಗ; ಸಮರದಲ್ಲಿ ನಿಹತನಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಶೋಕಿಸಬೇಕಾದವನು ಅಲ್ಲ—ಇದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ನಿಯಮ.
Verse 20
तदेवंनिश्चयंदृष्टवातत्त्वमास्थायविज्वरः ।यदिहानन्तरंकार्यंकल्प्यंतदनुचिन्तय ।।।।
ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು ಧರ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಶೋಕಜನ್ಯ ಜ್ವರವನ್ನು ತೊರೆ; ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡು.
Verse 21
मुक्तवाक्यंविक्रान्तंराजपुत्रंविभीषणः ।उवाचशोकसन्तप्तोभ्रातुर्हितमनन्तरम् ।।।।
ವಿಕ್ರಾಂತ ರಾಜಪುತ್ರನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಹೋದರನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
Verse 22
योऽयंविमर्देष्वविभग्नपूर्वःसुरैस्समस्थेरपिवासवेन ।भवन्तमासाद्यरणेविभग्नोवेलामिवासाद्ययथासमुद्रः ।।।।
ಯುದ್ಧದ ಘರ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಮುರಿಯದವನು—ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದರೂ—ನಿನ್ನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ರಣದಲ್ಲಿ ಮುರಿದನು; ಕರೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆ ಮುರಿಯುವಂತೆ.
Verse 23
अनेनदत्तानिवनीपकेषुभुक्ताश्चभोगानिभृताश्चभृत्याः ।धनानिमित्रेषुसमर्पितानिवैराण्यमित्रेषुनिपातितानि ।।।।
ಅವನಿಂದ ವನದಲ್ಲಿರುವ ಯಾಚಕರಿಗೆ ದಾನಗಳು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟವು; ಭೋಗಗಳು ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಭೃತ್ಯರು ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಧನವು ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ವೈರವನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅವರನ್ನು ಪತನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
Verse 24
एषोहिताग्निश्च:महातपाश्चवेदान्तगःकर्मसुचाग्य्रशूरः ।एतस्ययत्प्रेतगतस्यकृत्यंतत्कर्तुमिच्छामितवप्रसादात् ।।।।
ಅವನು ಹಿತಾಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು, ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿದನು, ವೇದಾಂತಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಶೂರನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ಪ್ರೇತಗತಿಯಾದ ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅಂತ್ಯಕೃತ್ಯವನ್ನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 25
मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंवःप्रयोजनम् ।क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ।।।।
ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ವೈರವು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ನಿಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ನೆರವೇರಿದೆ. ಇವನ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ—ಇದು ನಿಮ್ಮದಷ್ಟೇ ನನ್ನದೂ ಆದ ವಿಚಾರ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a slain enemy-king—also Vibhīṣaṇa’s brother—should be mourned and how to act immediately after victory; the action resolved is the authorization and performance of proper funerary rites (saṃskāra) despite prior enmity.
Rāma’s upadeśa frames battlefield death as an accepted kṣatriya end, rejects the notion of permanent victory, and places even world-feared rulers under Kāla (time/death), thereby converting grief into duty-bound, stabilizing action.
The primary setting is the battlefield at Laṅkā (implied by the war context); culturally, the chapter highlights Vedic-royal ritual practice—maintenance of sacred fire (hitāgni) and the necessity of prētakṛtya/saṃskāra (last rites) as a post-war norm.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.