
लङ्कादाहानन्तरचिन्ता — Hanuman’s Post-Conflagration Self-Examination and Assurance of Sita’s Safety
सुन्दरकाण्ड
ಬಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ದಹಿಸಿ, ನಂತರ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಂದಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹನುಮಾನ್ ದಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ತಕ್ಷಣವೇ ಭಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಂದೆ ಅವನನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ಕ್ರೋಧದ ದೋಷವನ್ನು ನೀತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ—ಕ್ರೋಧ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕುಸಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಕಠೋರ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ, ಹಿರಿಯರ ಮೇಲೆಯೂ ಹಿಂಸೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನಾದರೂ ‘ಸರಿ’ ಎನ್ನುವಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಲಂಕಾದಹನದಿಂದ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲವಾದ ಸೀತೆಯ ಸುರಕ್ಷೆಯೇ ನಾಶವಾಯಿತೇ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಅವನು ಆತ್ಮನಾಶದ ಚಿಂತನೆಗೂ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ, ಶತ್ರುಘ್ನರು ಹಾಗೂ ಸುಗ್ರೀವನ ಮೈತ್ರಿಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಮಹಾವಿಪತ್ತು ಬೀಳುವ ಅನರ್ಥಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆಮೇಲೆ ಶುಭನಿಮಿತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾದ ಯುಕ್ತಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನಕಿಯ ಪತಿವ್ರತ ಶುದ್ಧತೆ, ತಪಸ್ಸು, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ರಾಮನ ರಕ್ಷಣಾಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವಳು ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಜೇಯಳು—‘ಅಗ್ನಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸುಡಲಾರದು’ ಎಂಬಂತೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಚಾರಣರ ವಾಣಿಯನ್ನು ಅವನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಲಂಕೆ ದಗ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಜಾನಕಿ ದಗ್ಧಳಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ಅದ್ಭುತ. ಈ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ನಿಮಿತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಧೈರ್ಯ ಪಡೆದ ಹನುಮಾನ್, ಮತ್ತೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಿ ದೃಢಪಡಿಸಿ, ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿ ವರ್ತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಹೊರಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
लङ्कां समस्तां सन्दीप्य लाङ्गूलाग्निं महाबलः।निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिसत्तमः।।सन्दीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षोगणां पुरीम्।आवेक्ष्य हनुमान् लङ्कां चिन्तयामास वानरः।।।।
ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಂಕೆಯನ್ನು ದಹಿಸಿ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಹನುಮಾನ್ ತನ್ನ ವಾಲಿನ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಗ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಸಿದನು. ಇನ್ನೂ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾ, ಧ್ವಂಸಗೊಂಡು, ರಾಕ್ಷಸಗಣ ಭೀತಿಗೊಂಡ ಆ ಪುರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ವಾನರ ಹನುಮಾನ್ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆಗೆ ತೊಡಗಿದನು.
Verse 2
तस्याभूत्सुमहांस्त्रासः कुत्सा चात्मन्यजायत।लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित्कृतमिदं मया।।।।
ಲಂಕೆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಮಹಾಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು; ತನ್ನೊಳಗೆ ತೀವ್ರ ಆತ್ಮನಿಂದೆಯೂ ಜಾಗೃತವಾಯಿತು. ಅವನು ಚಿಂತಿಸಿದನು: “ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ನಾನು ಏನು ಭಯಂಕರ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟೆನು?”
Verse 3
धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठा ये बुद्ध्या कोपमुत्थितम्।निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तमग्निमिवाम्भसा।।।।
ಧನ್ಯರು ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾತ್ಮರು; ಅವರು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಉದಯಿಸುವ ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆದುಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ—ನೀರಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವಂತೆ.
Verse 4
क्रुद्धः पापं न कुर्यात्कः क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि।क्रुद्धः परुषया वाचा नरस्साधूनधिक्षिपेत्।।।।
ಕ್ರೋಧಗೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಬಿಡುವನು? ಕ್ರೋಧದಲ್ಲಿ ಗುರುಜನರನ್ನೂ ಹಾನಿಗೊಳಪಡಿಸಬಹುದು; ಕಠೋರ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜನರನ್ನೂ ನಿಂದಿಸಬಹುದು.
Verse 5
वाच्यावाच्यं प्रकुपितो न विजानाति कर्हिचित्।नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते क्वचित्।।।।
ಪ್ರಕೋಪಗೊಂಡವನು ಯಾವುದು ಹೇಳಬೇಕು, ಯಾವುದು ಹೇಳಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅರಿಯನು. ಕ್ರೋಧಿತನಿಗೆ ಅಕರ್ತವ್ಯವೆನಿಸುವ ಕೆಲಸವೇ ಇಲ್ಲ; ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಅವಾಚ್ಯವೆನಿಸುವ ಮಾತೂ ಉಳಿಯದು.
Verse 6
यस्समुत्पतितं क्रोधं क्षमयैव निरस्यति।यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते।।।।
ಎದ್ದೇಳುವ ಕೋಪವನ್ನು ಕ್ಷಮೆಯ ಮೂಲಕವೇ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವವನು—ಹಾವು ಜೀರ್ಣವಾದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಸಾಡುವಂತೆ—ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 7
धिगस्तु मां सुदुर्बुद्धिं निर्लज्जं पापकृत्तमम्।अचिन्तयित्वा तां सीतामग्निदं स्वामिघातुकम्।।।।
ಧಿಕ್ಕಾರ ನನಗೆ—ಅತಿದುರ್ಬುದ್ಧಿ, ನಿರ್ಲಜ್ಜ, ಪಾಪಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದ ನನಗೆ! ಸೀತಾಮಾತೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸದೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಸ್ವಾಮಿಯ ಹಿತಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದವನಾಗಿ!
Verse 8
यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनमार्याऽपि जानकी।दग्धा तेन मया भर्तुर्हितं कार्यमजानता।।।।
ಈ ಲಂಕೆ ದಗ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆರ್ಯಾ ಜಾನಕಿಯೂ ದಗ್ಧಳಾಗಿರಬಹುದು; ಹೀಗಾಗಿ ಭರ್ತನ ಹಿತಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ನನ್ನ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದೆನು.
Verse 9
यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम्।मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता।।।।
ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಆರಂಭವಾಯಿತೋ, ಆ ಕಾರ್ಯವೇ ನಾಶವಾಯಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಲಂಕೆಯನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 10
ईषत्कार्यमिदं कार्यं कृतमासीन्न संशयः।तस्य क्रोधाभिभूतेन मया मूलक्षयः कृतः।।।।
ಈ ಕಾರ್ಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿದೆ—ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ಧ್ಯೇಯದ ಮೂಲವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಿದ್ದೇನೆ.
Verse 11
विनष्टा जानकी नूनं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते।लङ्कायां कश्चिदुद्धेशस्सर्वा भस्मीकृता पुरी।।।।
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಜಾನಕಿ ನಾಶವಾಗಿರಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪವೂ ದಹಿಸದ ಸ್ಥಳ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ—ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುರಿ ಭಸ್ಮವಾಗಿದೆ.
Verse 12
यदि तद्विहतं कार्यं मम प्रज्ञाविपर्ययात्।इहैव प्राणसंन्यासो ममापि ह्यद्य रोचते।।।।
ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿವಿಪರ್ಯಾಸದಿಂದ ಆ ಕಾರ್ಯ ಹಾಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದೇ ನನಗೂ ಯುಕ್ತವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 13
किमग्नौ निपताम्यद्य आहोस्विद्बडबामुखे।शरीरमाहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम्।।।।
ನಾನು ಇಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳಬೇಕೋ, ಅಥವಾ ಬಡಬಾಮುಖದ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ? ಇಲ್ಲವೇ ಸಾಗರನಿವಾಸಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕೋ?
Verse 14
कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं हरीश्वरः।तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना।।।।
ನಾನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಾಗಿರುವಾಗ ವಾನರೇಶ್ವರ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಲಿ? ಅಥವಾ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು (ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣ)ರ ಮುಂದೆ ಹೇಗೆ ನಿಲ್ಲಲಿ? ಈ ಕಾರ್ಯದ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಿದ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಡವಿಬಿಟ್ಟೆನು.
Verse 15
मया खलु तदेवेदं रोषदोषात्प्रदर्शितम्।प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपित्वमनवस्थितम्।।।।
ನಿಜವಾಗಿ, ಕ್ರೋಧದ ದೋಷದಿಂದ ನಾನು ಅದೇ ತೋರಿಸಿದೆನು—ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದ ‘ಕಪಿತ್ವ’ವೆಂಬ ವಾನರಸ್ವಭಾವವನ್ನು; ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾನರತನ ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದೆನು.
Verse 16
धिगस्तु राजसं भावमनीशमनवस्थितम्।ईश्वरेणापि यद्रागान्मया सीता न रक्षिता।।।।
ಧಿಕ್ಕಾರ ಈ ರಾಜಸ ಭಾವಕ್ಕೆ—ಅನಿಯಂತ್ರಿತವೂ ಅಸ್ಥಿರವೂ ಆದುದಕ್ಕೆ! ನಾನು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಗದಿಂದ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 17
विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः।तयोर्विनाशे सुग्रीवः सबन्धुर्विनशिष्यति।।।।
ಸೀತೆ ನಾಶವಾದರೆ ಆ ಇಬ್ಬರು (ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವರು; ಅವರ ನಾಶದಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನೂ ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ನಾಶವಾಗುವನು.
Verse 18
एतदेव वचश्श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः।धर्मात्मा सहशत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम्।।।।
ಈ ಮಾತನ್ನಷ್ಟೇ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಸಹೋದರಪ್ರೇಮಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಭರತನು—ಶತ್ರುಘ್ನನೊಡನೆ ಇದ್ದರೂ—ಹೇಗೆ ಜೀವಿಸಬಲ್ಲನು?
Verse 19
इक्ष्वाकुवंशे धर्मिष्ठे गते नाशमसंशयम्।भविष्यन्ति प्रजास्सर्वाश्शोकसन्तापपीडिताः।।।।
ಧರ್ಮಿಷ್ಠ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳು ಶೋಕ ಮತ್ತು ಸಂತಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗುವರು.
Verse 20
तदहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसङ्ग्रहः।।।।रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं लोकविनाशनः।
ಅಾಗ ನಾನು—ಭಾಗ್ಯಹೀನನು, ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು—ಕ್ರೋಧದೋಷದಿಂದ ಆವೃತಚಿತ್ತನಾಗಿ—ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಲೋಕವಿನಾಶದ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
Verse 21
इति चिन्तयतस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे।पूर्वमप्युपलब्धानि साक्षात्पुनरचिन्तयत्।।।।
ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನಿಗೆ ಶಕುನ-ನಿಮಿತ್ತಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು—ಹಿಂದೆಯೂ ಅವನು ಕಂಡಿದ್ದವು; ಅವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಿ ಅವನು ಪುನರ್ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದನು.
Verse 22
अथवा चारुसर्वाङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा।न नशिष्यति कल्याणी नाग्निरग्नौ प्रवर्तते।।।।
ಅಥವಾ, ಸುಂದರ ಸರ್ವಾಂಗಿಯಳಾದ ಆ ಕಲ್ಯಾಣಿನಿ ತನ್ನದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಏಕೆಂದರೆ ಅಗ್ನಿ ಅಗ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 23
न हि धर्मात्मनस्तस्य भार्याममिततेजसः।स्वचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुमर्हति पावकः।।।।
ಅಪರಿಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನ ಪತ್ನಿ, ತನ್ನ ಶೀಲ-ಸತಿತ್ವದಿಂದ ರಕ್ಷಿತಳಾದ ಆ ದೇವಿಗೆ ಪಾವಕನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.
Verse 24
नूनं रामप्रभावेण वैदेह्यास्सुकृतेन च।यन्मां दहनकर्मायं नादहद्धव्यवाहनः।।।।
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಾಮನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೂ ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆಯ ಸುಕೃತದಿಂದಲೂ, ದಹನಸ್ವಭಾವಿಯಾದ ಹವ್ಯವಾಹನನಾದ ಈ ಅಗ್ನಿ ನನ್ನನ್ನು ದಹಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 25
त्रयाणां भरतादीनां भ्रात्रूणां देवता च या।रामस्य च मन: कान्ता सा कथं विनशिष्यति।।।।
ಭರತಾದಿ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ದೇವತೆಯಂತೆ ಪೂಜಿಸುವವಳೂ, ರಾಮನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅತಿಪ್ರಿಯಳೂ ಆದ ಆ ಸೀತೆಯು ಹೇಗೆ ನಾಶವಾಗಬಹುದು?
Verse 26
यद्वा दहनकर्मायं सर्वत्र प्रभुरव्ययः।न मे दहति लाङ्गूलं कथमार्यां प्रधक्ष्यति।।।
ಅಥವಾ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮರ್ಥನೂ ಅವ್ಯಯನೂ ಆದ ದಹನಾಧಿಪತಿ ಈ ಅಗ್ನಿಯು ನನ್ನ ಲಾಂಗೂಲವನ್ನೇ ದಹಿಸಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಆ ಆರ್ಯಾ ಸೀತಾಮಾತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ದಹಿಸಬಲ್ಲನು?
Verse 27
पुनश्चाचिन्तयत्तत्र हनुमान्विस्मितस्तदा।हिरण्यनाभस्य गिरेर्जलमध्ये प्रदर्शनम्।।।।
ಆಗ ವಿಸ್ಮಿತನಾದ ಹನುಮಾನ್ ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು—ಜಲಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯನಾಭ ಪರ್ವತವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಅದ್ಭುತ ದರ್ಶನವನ್ನು.
Verse 28
तपसा सत्यवाक्येन अनन्यत्वाच्च भर्तरि।अपि सा निर्दहेदग्निं न तामग्निः प्रधक्ष्यति।।।।
ತಪೋಬಲದಿಂದಲೂ, ಸತ್ಯವಾಕ್ಯದ ಅಚಲತೆಯಿಂದಲೂ, ಪತಿಯಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಆ ದೇವಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನೇ ದಹಿಸಬಲ್ಲಳು; ಆದರೆ ಅಗ್ನಿಯು ಅವಳನ್ನು ದಹಿಸಲಾರದು.
Verse 29
स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या धर्मपरिग्रहम्।शुश्राव हनुमान्वाक्यं चारणानां महात्मनाम्।।।।
ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹನುಮಾನ್, ಮಹಾತ್ಮ ಚಾರಣರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
Verse 30
अहो खलु कृतं कर्म दुष्करं हि हनूमता।अग्निं विसृजताऽभीक्ष्णं भीमं राक्षसवेश्मनि।।।।
ಅಹೋ! ಹನುಮಾನ್ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತಿದುಷ್ಕರವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ—ರಾಕ್ಷಸರ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃಪುನಃ ಭೀಕರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾ.
Verse 31
प्रपलायितरक्षः स्त्रीबालवृद्धसमाकुला।जनकोलाहलाध्माता क्रन्दन्तीवाद्रिकन्दरै: ।।।।
ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರೀಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಿಂದ ನಗರವು ತುಂಬಿಬಿಟ್ಟಿತು; ಜನರ ಕೋಲಾಹಲದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, ಗುಹಾಸದೃಶ ಒಳಹೊಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಅಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋಚಿತು.
Verse 32
दग्धेयं नगरी सर्वा साट्टप्राकारतोरणा।जानकी न च दग्धेति विस्मयोऽद्भुत एव नः।।।।
ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗರಿ—ಅಟ್ಟಪ್ರಾಕಾರಗಳೂ ತೋರಣಗಳೂ ಸಹಿತವಾಗಿ—ದಗ್ಧವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಜಾನಕಿ ದಗ್ಧಳಾಗಿಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತೀ ಅದ್ಭುತವಾದ ವಿಸ್ಮಯವೇ.
Verse 33
स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः।ऋषिवाक्यैश्च हनुमानभवत्प्रीतमानसः।।।।
ತಾನು ಕಂಡ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಮಿತ್ತಗಳು, ಯುಕ್ತಿಯಾದ ಕಾರಣಗಳು, ಮಹಾಗುಣಯುಕ್ತ ಶುಭ ಸೂಚನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿವಾಕ್ಯಗಳ ಬಲದಿಂದ ಹನುಮಂತನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದನು.
Verse 34
ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थस्तामक्षतां राजसुतां विदित्वा।प्रत्यक्षतस्तां पुनरेव दृष्टवा प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार।।।।
ನಂತರ ಕಪಿ ಹನುಮಂತನು—ತನ್ನ ಮನೋರಥ ಸಿದ್ಧವಾದವನು—ರಾಜಸುತೆ (ಸೀತೆಯು) ಅಕ್ಷತಳೇ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರತ്യക്ഷವಾಗಿ ನೋಡಿ, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು.
Hanumān confronts a dharma-sankat: his necessary act of burning Laṅkā may have violated mission-priority if it endangered Sītā. The chapter stages a rigorous self-critique of krodha-driven action and its potential to nullify rightful objectives.
Anger erodes viveka (discernment) and makes harmful speech and deeds appear acceptable; true strength is the capacity to restrain rising anger like casting off a worn skin. Dharma is preserved through self-governance, evidence-based reflection, and recommitment to purpose.
Laṅkā’s burning cityscape and the ocean where the tail-fire is quenched frame the scene; Baḍabāmukha (submarine fire) appears in Hanumān’s contemplation of self-destruction; Hiraṇyanābha mountain’s appearance amid water is recalled as an auspicious wonder supporting Sītā’s safety.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.