Shloka 15

ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामिस्म वायसम्।।5.38.15।।

tato māṃsasamāyukto vāyasaḥ paryatuṇḍayat |

tamahaṃ loṣṭam udyamya vārayāmisma vāyasam || 5.38.15 ||

ಆಗ ಮಾಂಸಲೋಭಿಯಾದ ಕಾಗವು ನನ್ನನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಾ ಕಚ್ಚತೊಡಗಿತು; ನಾನು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಆ ಕಾಗವನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದೆ.

tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of sequence)
māṃsa-samāyuktaḥcarrying/with meat
māṃsa-samāyuktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmāṃsa (मांस) + sam-ā-√yuj (सम्+आ+युज् धातु) + kta (क्त)
Formतत्पुरुष-समास: मांससम्-आयुक्तः; कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying vāyasaḥ
vāyasaḥthe crow
vāyasaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāyasa (वायस प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
paryatuṇḍayatpecked at / kept pecking around
paryatuṇḍayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-√tuṇḍ (परि+तुण्ड् धातु)
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
tamhim (that one)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
loṣṭama clod (of earth)
loṣṭam:
Karma (कर्म) (object of udyamya)
TypeNoun
Rootloṣṭa (लोष्ट प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
udyamyahaving lifted
udyamya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootud-√yam (उद्+यम् धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having lifted/raising’
vārayāmiI stop/ward off
vārayāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vṛ (वृ धातु; causative वारयति)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative ‘I ward off/stop’
smaindeed/used to (marker)
sma:
Kriyā-sahakārī (क्रिया-सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootsma (अव्यय)
Formअव्यय (particle), past-habitual marker with present/imperfect
vāyasamthe crow
vāyasam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāyasa (वायस प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

'My upper cloth was slipping. I was trying to pull up my waist string angrily when you saw me.

S
Sītā
C
crow (vāyasa/kāka)

FAQs

Dharma includes self-protection and seeking rightful protection when harmed; Sītā first uses minimal force (a clod) to prevent injury.

Sītā begins recounting the crow episode—an intrusion and harm that becomes a test of protection and justice.

Sītā’s restraint and practical courage—she responds without cruelty, aiming to stop harm.