
अष्टमः सर्गः — Daśaratha Resolves on the Aśvamedha (Horse-Sacrifice) for Progeny
बालकाण्ड
ಈ ಅಷ್ಟಮ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಆದ ದಶರಥನು ಪುತ್ರಹೀನನಾಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಉಪಾಯವಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಕ್ಷಣ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯರು ಹಾಗೂ ಋತ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಕರೆಯಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಮಂತ್ರನು ವಶಿಷ್ಠನೊಂದಿಗೆ ವೇದವಿದರಾದ ಸುಯಜ್ಞ, ವಾಮದೇವ, ಜಾಬಾಲಿ, ಕಾಶ್ಯಪರನ್ನು ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ದಶರಥನು ಗೌರವದಿಂದ, ಪುತ್ರಾಭಾವವೇ ತನ್ನ ದುಃಖದ ಕಾರಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಯಜ್ಞಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಹೆ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಈ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ, ಅಗತ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು, ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿ, ಧರ್ಮಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಇಷ್ಟಪುತ್ರರು ಲಭಿಸುವರು ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜನು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ—ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸರಯೂ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಕಲ್ಪವಿಧಿಯಂತೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ-ಮಂಗಳಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ—ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಜ್ಞ ನಿರ್ದೋಷವಾಗಿರಬೇಕು; ಪಂಡಿತ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸರು ‘ಛಿದ್ರ’ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ, ದೋಷಯುಕ್ತ ಯಜ್ಞ ಯಜಮಾನನ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯರು ದೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ಅವರ ಮುಖಗಳು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 1
तस्य त्वेवं प्रभावस्य धर्मज्ञस्य महात्मन:।सुतार्थं तप्यमानस्य नासीद्वंशकरस्सुत:।।।।
ಇಂತಹ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೂ ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಮಹಾತ್ಮನೂ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಪುತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ, ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಂತಹ ಪುತ್ರನು ಅವನಿಗೆ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ.
Verse 2
चिन्तयानस्य तस्यैवं बुद्धिरासीन्महात्मन: ।सुतार्थं हयमेधेन किमर्थं न यजाम्यहम्।।।।
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಉದಯವಾಯಿತು: “ಪುತ್ರಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಏಕೆ ನೆರವೇರಿಸಬಾರದು?”
Verse 3
स निश्चितां मतिं कृत्वा यष्टव्यमिति बुद्धिमान्।मन्त्रिभिस्सह धर्मात्मा सर्वैरेव कृतात्मभि:।।।।ततोऽब्रवीदिदं राजा सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम्।शीघ्रमानय मे सर्वान्गुरूंस्तान् सपुरोहितान्।।।।
ಬುದ್ಧಿವಂತ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಜನು, ಕೃತಾತ್ಮರಾದ ಎಲ್ಲ ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ ‘ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು’ ಎಂದು ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದನು. ಬಳಿಕ ಮಂತ್ರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಆ ಎಲ್ಲ ಗುರುಗಳನ್ನು, ಪುರೋಹಿತರೊಡನೆ ಕರೆತಂದುಕೊ.”
Verse 4
स निश्चितां मतिं कृत्वा यष्टव्यमिति बुद्धिमान्।मन्त्रिभिस्सह धर्मात्मा सर्वैरेव कृतात्मभि:।।1.8.3।। ततोऽब्रवीदिदं राजा सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम्।शीघ्रमानय मे सर्वान्गुरूंस्तान् सपुरोहितान्।।1.8.4।।
ನಂತರ ರಾಜನು ಮಂತ್ರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಆ ಎಲ್ಲ ಗುರುಗಳನ್ನು, ಪುರೋಹಿತರೊಡನೆ ಕರೆತಂದುಕೊ.”
Verse 5
ततस्सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रम:।समानयत्स तान् सर्वान् समस्तान्वेदपारगान् ।।।।सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ।परोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये व्दिजसत्तमा: ।। ।।
ಆಮೇಲೆ ತ್ವರಿತವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ಸುಮಂತ್ರನು ತಕ್ಷಣ ಹೋಗಿ, ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ ಆ ಎಲ್ಲ ವಿಪ್ರರನ್ನು ಸಮಸ್ತವಾಗಿ ಕರೆತಂದನು.
Verse 6
ततस्सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रम:। समानयत्स तान् सर्वान् समस्तान्वेदपारगान् ।।1.8.5।। सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् । परोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये व्दिजसत्तमा: ।। 1.8.6 ।।
ಅವನು ಸುಯಜ್ಞ, ವಾಮದೇವ, ಜಾಬಾಲಿ, ಕಾಶ್ಯಪ ಹಾಗೂ ರಾಜಪುರೋಹಿತ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮರನ್ನೂ ಕರೆತಂದನು.
Verse 7
तान्पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा।इदं धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णंवचनमब्रवीत्।।।।
ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಜ ದಶರಥನು ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತವಾದ ಮೃದು, ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ ವಚನಗಳನ್ನು ಆಗ ಹೇಳಿದನು.
Verse 8
मम लालप्यमानस्य पुत्रार्थन्नास्ति वै सुखम्।तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम।।।।
“ಪುತ್ರಾರ್ಥದ ಆಸೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಸುಖವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು—ಇದೇ ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಯ.”
Verse 9
तदहं यष्टुमिच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।कथं प्राप्स्याम्यहं कामं बुद्धिरत्रविचार्यताम्।।।।
ಆದುದರಿಂದ ನಾನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯಲಿ? ಇಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಲಿ।
Verse 10
ततस्साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणा: प्रत्यपूजयन्।वसिष्ठप्रमुखास्सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम्।।।।
ಆಮೇಲೆ ರಾಜನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖರಾದ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ‘ಸಾಧು, ಸಾಧು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದರು.
Verse 11
ऊचुश्च परमप्रीतास्सर्वे दशरथं वच:।सम्भारास्सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम्।।।।
ಪರಮ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಎಲ್ಲರೂ ದಶರಥನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಿ; ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿ.”
Verse 12
सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रानभिप्रेतांश्च पार्थिव।यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता।।।।
ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವ ರಾಜನೇ, ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಅಭಿಪ್ರೇತವಾದ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ; ಪುತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನಿನ್ನ ಈ ಬುದ್ಧಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಆಗಿದೆ.
Verse 13
तत: प्रीतोऽभवद्राजा श्रुत्वा तद्विजभाषितम्।अमात्यांश्चाब्रवीद्राजा हर्षपर्याकुलेक्षण:।।।।
ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು; ಹರ್ಷದಿಂದ ಅಲುಗಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 14
सम्भारास्सम्भ्रियन्तां मे गुरूणां वचनादिह।समर्थाधिष्ठितश्चाश्वस्सोपाध्यायो विमुच्यताम्।।।।
“ಗುರುಗಳ ವಚನದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರಿ; ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥರು ಕಾವಲು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರಿ.”
Verse 15
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम्।शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि।।।।
ಸರಯೂ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಭೂಮಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಿ; ಶಾಂತಿಕರ್ಮಗಳೂ ಕಲ್ಪಾನುಸಾರವಾಗಿ, ವಿಧಿವಿಧಾನಪ್ರಕಾರ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ.
Verse 16
शक्य: प्राप्तुमयं यज्ञस्सर्वेणापि महीक्षिता।नापराधो भवेत्कष्टो यद्यस्मिन्क्रतुसत्तमे।।।।
ಈ ಯಜ್ಞವು ಯಾವ ಮಹಾರಾಜನಿಗೂ ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು; ಆದರೆ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ರತುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧ ಅಥವಾ ದೋಷ ಸಂಭವಿಸಬಾರದು.
Verse 17
छिद्रं हि मृगयन्तेऽत्र विद्वांसो ब्रह्मराक्षसा: ।निहतस्य च यज्ञस्य सद्य: कर्ता विनश्यति ।।।।
ಇಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸರು ದೋಷದ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ; ದೋಷದಿಂದ ಯಜ್ಞವು ನಾಶವಾದರೆ ಯಜಮಾನನು ತಕ್ಷಣವೇ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 18
तद्यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते ।तथा विधानं क्रियतां समर्था: करणेष्विह।।।।
ಆದುದರಿಂದ ನನ್ನ ಈ ಕ್ರತು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯಥಾವಿಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರಿ; ಇಲ್ಲಿನ ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನೀವು ಸಮರ್ಥರು.
Verse 19
तथेति चाब्रुवन्सर्वे मन्त्रिण:प्रत्यपूजयन्।पार्थिवेन्द्रस्य तद्वाक्यं यथाज्ञप्तं निशम्य ते।।।।
ಪಾರ್ಥಿವೇಂದ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅವನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಯಥಾಜ್ಞಾಪಿತವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದರು: “ತಥಾಸ್ತು—ನೀವು ಆದೇಶಿಸಿದಂತೆಯೇ.”
Verse 20
तथा द्विजास्ते धर्मज्ञा वर्धयन्तो नृपोत्तमम्।अनुज्ञातास्ततस्सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम्।।।।
ಅಂದು ಧರ್ಮಜ್ಞರಾದ ಆ ದ್ವಿಜರು ನೃಪೋತ್ತಮನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನಿಟ್ಟು, ಅವನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲರೂ ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಮರಳಿ ಹೋದರು.
Verse 21
विसर्जयित्वा तान्विप्रान्सचिवानिदमब्रवीत्।ऋत्विग्भिरुपदिष्टोऽयं यथावत्क्रतुराप्यताम्।।।।
ಆ ವಿಪ್ರರನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ ರಾಜನು ಸಚಿವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಋತ್ವಿಜರು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವಿಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಯಜ್ಞವು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಲಿ.”
Verse 22
इत्युक्त्वा नृपशार्दूलस्सचिवान्समुपस्थितान्।विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महाद्युति:।।।।
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾದ್ಯುತಿ ನೃಪಶಾರ್ದೂಲ ದಶರಥನು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದ ಸಚಿವರನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 23
ततस्स गत्वा ता:पत्नीर्नरेन्द्रो हृदयप्रिया:।उवाच दीक्षां विशत यक्ष्येऽहं सुतकारणात्।।।।
ನಂತರ ನರೇಂದ್ರನು ಹೃದಯಪ್ರಿಯರಾದ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದನು: “ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ; ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು.”
Verse 24
तासां तेनातिकान्तेन वचनेन सुवर्चसाम्।मुखपद्मान्यशोभन्त पद्मानीव हिमात्यये।।।।
ಅವನ ಅತಿಮಧುರವಾದ ವಚನಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರಾಣಿಯರ ಕಮಲಮುಖಗಳು ಶೋಭಿಸಿದವು—ಹಿಮಕಾಲ ತೀರಿದಾಗ ಕಮಲಗಳು ಅರಳುವಂತೆ।
Verse 25
ಅವನು ಸುಯಜ್ಞ, ವಾಮದೇವ, ಜಾಬಾಲಿ, ಕಾಶ್ಯಪ ಹಾಗೂ ರಾಜಪುರೋಹಿತ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮರನ್ನೂ ಕರೆತಂದನು.
The pivotal action is Daśaratha’s resolution to address dynastic discontinuity—lack of an heir—through a śāstra-sanctioned Aśvamedha. The ethical dimension lies in choosing a public, regulated remedy (ritual performed under Brahmin oversight) rather than impulsive or ad hoc measures, aligning personal desire (putrārtha) with rājadharma.
The sarga teaches that legitimate outcomes require right intention plus right method: dhārmic resolve must be executed through disciplined procedure, expert counsel, and meticulous avoidance of omissions. The warning about brahmarākṣasas seeking ‘chidra’ underscores a broader principle of integrity—small defects can destabilize even the most elevated undertaking.
The northern bank of the Sarayū is specified as the site for constructing the yajñabhūmi, anchoring the rite in Ayodhyā’s sacred geography. Culturally, the chapter highlights Kalpa-based ritual ordinance, the release and protection of the sacrificial horse, and the queens’ entry into dīkṣā as integral components of Vedic sacrificial protocol.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.